Tasarım Hukukunda Sınırlamalar Doç. Dr. Pelin Karaaslan  - Kitap

Tasarım Hukukunda Sınırlamalar

1. Baskı, 
Nisan 2026
Kitabın Detayları
Dili:
Türkçe
Ebat:
16x24
Sayfa:
391
Barkod:
9786253778316
Kapak Türü:
Karton Kapaklı
Fiyatı:
820,00
Temin süresi 2-3 gündür.
Kitabın Açıklaması
Bu kitapta, tasarım hukukunda öngörülen sınırlamalar sistematik bir çerçevede incelenmiştir. Çalışmada öncelikle Sınai Mülkiyet Kanunu'nun "Tasarım Hakkı" bölümünde düzenlenen sınırlamalar ele alınmış; ardından tasarımın farklı fikrî ve sınai haklarla birlikte korunmasını mümkün kılan kümülatif koruma rejimi, yine sınırlamalar ekseninde değerlendirilmiştir. Bu kapsamda marka, patent ve telif haklarına ilişkin bazı sınırlamaların tasarım hakkı bakımından uygulanabilirliği ile tasarım hakkı için öngörülen sınırlamaların anılan haklar bakımından ne ölçüde geçerli olabileceği sorularına yanıt aranmıştır. Ayrıca tasarımların haksız rekabet hükümleri çerçevesinde korunmasına ilişkin süregelen tartışmalar, tasarım hukukundaki sınırlamalar dikkate alınarak yeniden irdelenmiştir.
Kitapta tasarım görsellerine yer verilmemiştir. Çalışmanın amacı, uygulama örnekleri sunmaktan ziyade tasarım hakkının sınırlarını belirleyen hukuki normları kavramsal düzeyde incelemek, bu normların hukuk sistemi içindeki yerini, anlamını ve diğer düzenlemelerle olan ilişkisini ortaya koymaktır. Çalışmada ilgili normların yeterliliği de yer yer sorgulanmış; temel kavram ve ilkelerin daha açık biçimde ele alınması ve uygulamadaki yorum güçlüklerinin giderilmesine katkıda bulunulması amaçlanmıştır.
Kitabın Konu Başlıkları
.
Sınai Mülkiyet Kanunu Çerçevesinde Tasarım Hakkının Genel Esasları
.
Tasarım Korumasının Konu Bakımından Sınırları
.
Tasarım Hakkının Üçüncü Kişilere Karşı İleri Sürülebilmesinin Sınırları
.
Fikrî Mülkiyet Haklarının Doğasına İlişkin Sınırlar Ve Tasarım Hakkına Etkileri
.
Kümülatif Korumanın Sınırlamalar Açısından Etkisi
Kitabın İçindekileri
İÇİNDEKİLER
SUNUŞ 
7
İÇİNDEKİLER 
9
KISALTMALAR 
17
GİRİŞ 
21
I. KONU VE AMAÇ 
21
II. TERMİNOLOJİ: SINIRLAMA KAVRAMI 
23
III. KAPSAM VE SİSTEMATİK 
24
BİRİNCİ BÖLÜM
SINAİ MÜLKİYET KANUNU ÇERÇEVESİNDE TASARIM HAKKININ GENEL ESASLARI
I. KANUN’UN SİSTEMATİĞİ VE TARİHSEL GELİŞİMİ 
27
II. SMK UYGULAMALARINA ETKİ EDEN ULUSLARARASI METİNLER VE AB
TASARIM MEVZUATI 
29
A. Sınai Mülkiyetin Korunmasına İlişkin Paris Sözleşmesi 
29
B. Bern Sözleşmesi’nin SMK Uygulamalarına Dolaylı Etkisi 
30
C. Ticaretle Bağlantılı Fikrî Mülkiyet Anlaşması 
32
1. Genel Olarak 
32
2. Tasarım Hakkına Getirilen İstisnaların Kapsamı ve Yorum Kuralları 
33
3. Dar Yorum Kuralının İstisnalar Dışındaki Sınırlamalara
Uygulanabilirliği 
34
D. Locarno Anlaşması 
36
E. Lahey Anlaşması 
36
F. AB Tasarım Mevzuatı 
37
III. TASARIM KAVRAMI VE İLGİLİ KAVRAMLAR 
39
A. Tasarım Kavramı 
39
B. Ürün Kavramı 
40
1. Genel Olarak 
41
2. Ürün Kavramına Dâhil Unsurlar 
42
a. Birleşik Ürünler ve Parça Ürünler 
42
b. Birden Çok Nesnenin Bir Arada Algılanan Sunumları ile Setler
ve Takımlar 
44
c. Ambalajlar 
45
d. Grafik Semboller ve Tipografik Karakterler 
46
3. Ürün Kavramından Hariç Tutulan Unsurlar 
47
C. Görünüm Kavramı 
50
IV. TASARIM HAKKININ KAZANILMASI 
53
A. Tasarım Hakkının Tescil Yoluyla veya Tescilsiz Olarak Kazanılabilmesi 
53
1. Tasarım Tescil Süreci 
53
2. Tescilsiz Tasarım Hakkının Kazanılmasında İlk Kez Türkiye’de
Kamuya Sunma Şartı 
55
B. Tasarım Hakkının Kazanılmasında Yenilik ve Ayırt Edicilik Kriterleri 
57
1. Yenilik 
58
2. Ayırt Edicilik 
60
C. Tasarım Hakkının Kazanılmasında Tasarımcıya ve Hak Sahibine İlişkin
Kriterler – Yapay Zekâ Tasarımlarının Korunması 
62
V. TASARIM HAKKININ SAĞLADIĞI YETKİLER VE İHLAL HÂLİNDE İLERİ
SÜRÜLEBİLECEK TALEPLER 
66
A. Tasarım Hakkının Sağladığı Yetkiler 
66
1. Tasarım Konusu Ürün Üzerindeki Münhasır Yetkiler 
66
a. Üretim 
67
b. Satış ve Diğer Yollarla Piyasaya Sunma 
68
c. Sözleşme Yapmak İçin Öneride Bulunma 
69
d. İthalat 
70
e. Ticari Amaçla Kullanma 
71
f. Ticari Amaçla Elde Bulundurma 
72
2. Tasarım Hakkı Üzerinde Gerçekleştirilebilecek Hukuki İşlemler 
73
a. Lisans 
73
b. Devir ve Diğer Hukuk İşlemler 
74
B. Tasarım Hakkına Tecavüz Hâlinde İleri Sürülebilecek Talepler 
75
İKİNCİ BÖLÜM
TASARIM KORUMASININ KONU BAKIMINDAN SINIRLARI
I. SINIRLAMALARIN HUKUKİ NİTELİĞİ 
79
II. KORUMA DIŞI BIRAKILAN GÖRÜNÜMLER 
80
A. Kamu Düzenine veya Genel Ahlaka Aykırı Tasarımlar 
81
1. Kamu Düzenine Aykırılık 
81
2. Genel Ahlaka Aykırılık 
85
B. Belirli İşaret, Arma, Nişan veya Adlandırmaların Uygunsuz Kullanımını
İçeren Tasarımlar 
88
C. Ürünün Teknik Fonksiyonunun Zorunlu Kıldığı Görünüm Özellikleri 
90
1. SMK Kapsamında Teknik Zorunluluk Sınırlaması: Sübjektif Tarihî
Yorum 
91
2. Teknik Zorunluluk Sınırlamasının AB Hukukuna Uyum Hedefleri
Doğrultusunda Yorumu 
93
a. Doceram Kararı Öncesinde AB Üye Devletlerinin Teknik
Zorunluluk Sınırlamasına Yaklaşımları 
93
b. ABAD Tarafından Doceram Kararında Benimsenen Görüş 
94
c. ABAD Tarafından Papierfabriek Doetinchem Kararında
Benimsenen Ölçütler 
96
d. ABAD Kararlarının Değerlendirilmesi ve Türk Hukukuna
Yansımaları 
97
D. Birleşik Ürün Parçaları Bakımından İlave Sınırlamalar 
102
1. Normal Kullanımda Görünmeyen Birleşik Ürün Parçaları 
102
a. Genel Olarak 
102
b. Normal Kullanım Kavramının Yorumu ve Son Kullanıcının
Değerlendirmedeki Rolü 
104
c. Görünür Olma Şartının Gıda ve Sarf Malzemeleri Bakımından
Uygulanabilirliği 
110
2. Bağlantı Sağlamak İçin Belirli Biçim ve Boyutlarda Üretilmesi
Zorunlu Olan Parçalar 
112
a. Sınırlamanın Amacı ve SMK m. 58/4–b ile İlişkisi 
112
b. Sınırlamanın Konusu Olarak Must Fit Parça Tasarımları 
114
aa. Mekanik Olarak Monte Edilme veya Bağlanma Koşulu 
114
bb. Teknik Açıdan Zorunlu Olarak Belirli Bir Biçim ve Boyutta
Üretilme Koşulu 
116
c. Modüler Sistem İstisnası 
119
III. SINIRLAMALARIN ETKİSİ 
121
A. Tescil Başvurusunun Reddi veya Hükümsüzlüğü 
121
B. Tasarımın Korunabilir Olmadığının Tecavüz Davasında Savunma Olarak
İleri Sürülmesi 
124
C. Sınırlamanın Düzenlenme Amacını Aşan Hususların Tecavüz Davasında
Savunma Olarak İleri Sürülememesi: Görünürlük Şartı Özelinde
Değerlendirme 
125
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
TASARIM HAKKININ ÜÇÜNCÜ KİŞİLERE KARŞI İLERİ SÜRÜLEBİLMESİNİN SINIRLARI
I. SINIRLAMALARIN HUKUKİ NİTELİĞİ 
127
A. Sınırlamaların İstisna Olması ve Hukuka Uygunluk Sağlaması 
127
B. Sınırlamaların Sözleşmeyle Bertaraf Edilebilmesi Hakkında
Değerlendirme 
129
1. Genel Olarak 
129
2. İstisnalar Özelinde Değerlendirme 
132
II. SINIRLAMAYA KONU FİİLLER 
136
A. Özel Amaçla Sınırlı Kalan ve Ticari Amaç Taşımayan Fiiller 
137
1. Genel Olarak 
137
2. SMK m. 59/1 Hükmü ile Uyumsuzluk Sorunu 
138
B. Deneme Amaçlı Fiiller 
140
C. Eğitim veya Referans Amaçlı Çoğaltmalar 
142
1. Eğitim Amaçlı Kullanımların Kapsamı 
142
2. Referans Kavramının Alıntı Kavramı ile İlişkisi ve Referans Amaçlı
Kullanımların Kapsamı 
143
3. Dürüstlük Kuralına Uygunluk ve Normal Kullanımın Tehlikeye
Atılmaması Koşulu 
148
4. Kaynak Gösterme Koşulu ve Kaynağın Kim Olduğu Sorusu 
149
D. Yabancı Deniz ve Hava Taşıt Araçları İçin Serbest Bırakılan Fiiller 
150
1. Düzenlemenin Amacı 
150
2. İstisna Kapsamındaki Fiiller 
151
3. Taşıtın Türkiye’de Geçici Olarak Bulunması Koşulu 
152
E. Birleşik Ürüne Orijinal Görünümünü Geri Kazandırmaya Yönelik Onarım
Amaçlı Fiiller 
152
1. Genel Kapsam 
152
2. Düzenlemenin Amacı 
154
3. Yedek Parça Piyasasına Yönelik Düzenlemelerde Ülkelerin
Yaklaşımlarını Belirleyen Temel Faktörler 
155
4. Sınırlama Konusu: Must Match Parça Tasarımları 
160
5. Onarım Amacıyla Gerçekleştirilebilecek Fiiller 
162
6. Yanıltıcı Olmama Koşulu 
164
7. Sınırlamanın Uygulanmasında Üç Yıl Kuralı ve Eşdeğer Parçalar
Bakımından Süresiz Serbestî 
165
a. Üç Yıl Kuralı ve Bu Kurala Yönelik Eleştiri 
165
b. Bakanlıkça Yayımlanacak Listede Yer Alması Öngörülen
Eşdeğer Parçalara Sağlanan Süresiz Serbestî 
167
F. Önceki Kullanımdan Doğan Hakkın Kapsamındaki Fiiller 
172
1. Genel Olarak 
172
2. Sınırlamanın Koşulları 
175
a. Tescilli Tasarımın Koruma Kapsamına Girme ve Bağımsız
Olarak Geliştirilme 
175
b. Ülke İçinde İyiniyetle Gerçekleşen Ticari Kullanım veya Hazırlık 
176
3. Önceki Kullanımdan Doğan Hakkın Sınırları 
179
a. Önceki Faaliyetlerle Sınırlılık 
179
b. İşletmenin Makul İhtiyaçlarını Giderecek Ölçüde Kullanım 
180
c. Hukuki İşlem Yasağı 
181
4. Önceki Kullanımdan Doğan Hak Kapsamında Piyasaya Sunulan
Ürünleri Edinen Üçüncü Kişilerin Fiilleri 
184
5. Sicile Kayıt ve Bültende Yayın Koşuluna Yönelik Eleştiri 
185
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
FİKRÎ MÜLKİYET HAKLARININ DOĞASINA İLİŞKİN SINIRLAR VE TASARIM HAKKINA ETKİLERİ
I. SINIRLAMALARIN HUKUKİ NİTELİĞİ 
189
II. COĞRAFİ SINIR 
192
A. Sınai Mülkiyet Hukukunda Ülkesellik İlkesi 
192
B. Ülkesellik İlkesinin Tasarım Hukukundaki Yansımaları 
196
1. Hakkın Kazanılması Açısından 
196
a. Aslen Kazanım (Hakkın Doğumu) Açısından 
196
b. Devren ve Miras Yoluyla Gerçekleşen Kazanımlar Açısından 
197
c. Çalışanların Tasarımlarına Yönelik Kanuni İntikaller Açısından 
203
2. Hakkın Geçerliği Açısından 
205
3. Koruma Kapsamı Açısından 
205
III. SÜRE SINIRI 
208
A. Genel Olarak 
208
B. Tasarım Hakkına Sağlanan Koruma Süresi 
210
C. Sürenin Sona Ermesinin Sonuçları 
212
1. Genel Olarak 
212
2. Lisans Sözleşmeleri Açısından 
213
D. Tasarım Hakkının Süre Bitiminden Önce Sona Erme Sebepleri 
216
1. Vazgeçme 
216
a. İradi Vazgeçme 
216
b. Tartışmalı Bir Uygulama: Rekabet Kurulu Müdahalesi
Sonucunda Tasarım Hakkından Vazgeçilmesi 
218
2. Hükümsüzlük 
220
IV. HAKKIN TÜKENMESİ 
222
A. Tükenme Kavramı ve Önemi 
222
B. Coğrafi Etki Alanı 
224
C. Uygulama Koşulları 
230
1. Koruma Altındaki Bir Tasarımın Varlığı 
230
2. Piyasaya Sunma Fiili 
231
a. Piyasaya Sunma İradesi ve Zilyetliğin Devri 
231
b. Kira, Ödünç ve Benzeri İşlemler Yoluyla Piyasaya Sürmede
Hakkın Tüken(me)mesi 
233
c. Mülkiyet Hakkının İyiniyetle Kazanılması Hâlinde Tasarım
Hakkının Tükenmesi 
234
3. Piyasaya Sunma Eyleminin Hak Sahibi Tarafından Bizzat veya Onun
İzni ile Üçüncü Kişiler Tarafından Gerçekleşmesi 
236
a. Genel Olarak 
236
b. Üçüncü Kişilerle veya Lisans Alanla Yapılan Sözleşmelerde Yer
Alan Kısıtlayıcı Hükümlerin Etkisi 
237
D. Tükenme Kapsamındaki Fiiller 
240
1. Genel Olarak 
240
2. Dijital Ortamdaki Fiillere Yönelik Tartışmalar 
241
3. Onarım Fiilinin Durumu 
244
a. Kural: Onarım Fiilinin Tükenme İlkesi Kapsamında Serbest
Olması 
244
b. İstisna: Yeniden Üretim Niteliğindeki Onarımlar 
245
c. Sürdürülebilirlik Tartışmaları Işığında Onarım Serbestisinin
Sınırları 
246
4. Yeniden Dolum ve Ambalajlama Fiillerinin Durumu 
250
5. Kötüleştirme ve Değiştirme Yasağının Tasarım Hakkı Açısından
Uygulanabilirliği 
252
BEŞİNCİ BÖLÜM
KÜMÜLATİF KORUMANIN SINIRLAMALAR AÇISINDAN ETKİSİ
I. KÜMÜLATİF KORUMA KAVRAMI VE REKABET PİYASASINA ETKİLERİ 
255
A. Genel Olarak 
255
B. Geier’in Kümülatif Korumaya Yönelik Ekonomik Analizleri 
257
II. TASARIMLARIN FİKRÎ MÜLKİYET HUKUKUNUN ÇEŞİTLİ DALLARI
KAPSAMINDA KORUNMASI 
259
A. Tasarımların Marka Hakkı Kapsamında Korunması 
260
1. Genel Olarak 
260
2. Marka Hakkının Sınırları 
262
3. Marka Hakkının Sınırları ile Tasarım Hakkının Etkileşimi 
264
a. Kümülatif Koruma Tartışmaları Işığında Mala Asli Değerini
Veren Şekil veya Diğer Özellikler Sınırlaması 
264
b. Teknik İşlevsellik Sınırlamasının Marka ve Tasarım
Hukukundaki Farklı Görünümleri 
269
c. Eşdeğer Parça İstisnasının Marka Hakkı Açısından
Uygulanabilirliği 
273
B. Tasarımların Patent ve Faydalı Model Hakları Kapsamında Korunması 
279
1. Genel Olarak 
279
2. Patent ve Faydalı Model Haklarının Sınırları 
281
3. Patent ve Faydalı Model Haklarının Sınırları ile Tasarım Hakkının
Etkileşimi 
283
a. Eğitim ve Referans Amaçlı Kullanım İstisnasının Patent ve
Faydalı Model Hakları Açısından Uygulanabilirliği 
283
b. Zorunlu Lisans Sınırlamasının Tasarım Hakkı Açısından
Uygulanabilirliği 
289
C. Tasarımların Telif Hakları Kapsamında Korunması 
297
1. Temel Kural ve Kullanım Amaçlı Ürünlerin Durumu 
297
2. Telif Hakkının Sınırları 
303
3. Telif Hakkının Sınırları ile Tasarım Hakkının Etkileşimi 
306
a. Genel Olarak 
306
b. Teknik İşlevsellik Sınırlamasının Telif Hakkı Açısından
Uygulanabilirliği 
309
c. Panorama Serbestisinin Tasarım Hakkı Açısından
Uygulanabilirliği 
312
d. Kümülatif Korumada Hakkın Tükenmesi 
316
III. TASARIMLARIN HAKSIZ REKABET HUKUKU KAPSAMINDA KORUNMASI 
320
A. Genel Olarak 
320
B. Tasarımlara Haksız Rekabet Hükümlerinin Uygulanması Hakkında
Görüşler 
321
1. SMK Karşısında Haksız Rekabet Hükümlerinin Uygulanmasına
Mesafeli Yaklaşan Görüşler 
321
2. Tasarımların Haksız Rekabet Hükümleriyle Korunabileceğini Kabul
Eden Görüşler 
323
C. Yargıtay’ın Kümülatif Korumaya İlişkin İçtihat Çizgisinin Gelişimi 
325
1. SMK Öncesi Dönem 
325
2. SMK Dönemi 
327
a. Tescilsiz Tasarımlar Açısından 
327
b. Tescilli Tasarımlar Açısından 
329
D. Görüşümüz 
332
1. Kümülatif Koruma ve Ölçülü Uygulama 
332
2. Haksız Rekabet Hükümlerinin Uygulanabilme Koşulları 
333
3. SMK’daki Sınırlamaların Haksız Rekabet Hukukuna Etkisi 
335
a. SMK Hükümlerine Göre Korunan Tasarımlar Bakımından
Değerlendirme 
335
aa. SMK’da Tecavüz Sayılan Fiillerle Gerçekleştirilen
Müdahaleler 
335
bb. SMK’daki Tecavüz Fiillerinin Kapsamını Aşan Müdahaleler 
337
b. SMK Hükümlerine Göre Korunmayan Tasarımlar Bakımından
Değerlendirme 
338
aa. SMK’da Tecavüz Sayılan Fiillerle Gerçekleştirilen
Müdahaleler 
338
bb. SMK’daki Tecavüz Fiillerinin Kapsamını Aşan Müdahaleler 
339
SONUÇ 
347
KAYNAKLAR 
361
KARAR DİZİNİ 
384
KAVRAM DİZİNİ 
389