Uluslararası İnsancıl Hukuk ve İnsan Hakları Hukuku Kapsamında Kültürel Mirasın Korunması ve Devletlerin Sorumluluğu

Kültürel miras, bir toplumun tarihsel belleğini, kimliğini ve kolektif değerlerini somutlaştıran en temel unsurlardan biridir. Palmira'nın antik sütunlarından Timbuktu'nun el yazmalarına, Mostar Köprüsü'nden Bamiyan Budalarına kadar insanlığın ortak mirasını oluşturan pek çok değer, silahlı çatışmalar ve kasıtlı yıkım eylemleri sonucunda telafisi güç kayıplara uğramıştır. Bu kayıplar yalnızca maddi varlıkların yok edilmesi anlamına gelmemekte; aynı zamanda toplulukların hafızasına, kimliğine ve onuruna yönelen derin bir saldırıyı temsil etmektedir. Bu çalışma, söz konusu gerçeklikten hareketle, kültürel mirasın uluslararası hukuk düzleminde nasıl korunduğunu ve bu korumanın ihlali halinde devletlerin ne ölçüde sorumlu tutulabileceğini ortaya koymayı amaçlamaktadır.

Çalışmada, kültürel mirasın korunması meselesi iki temel hukuk disiplini ekseninde ele alınmaktadır: uluslararası insan hakları hukuku ve uluslararası insancıl hukuk. Kültürel mirasın korunmasının salt nesne merkezli bir mülkiyet meselesi olmaktan çıkarak insan onuru ve kimliğini merkeze alan hak-temelli bir paradigmaya evrildiği tespiti, bu çalışmanın kuramsal temelini oluşturmaktadır. Bu iki hukuk dalının kültürel mirası koruma konusundaki tamamlayıcı işlevi ve devlet sorumluluğunun sınırları, uluslararası sözleşmeler, örf ve adet hukuku ile uluslararası yargı içtihatları ışığında kapsamlı bir şekilde değerlendirilmektedir.