Türk Özel Hukuku Cilt: II Kişiler Hukuku

Yirmialtıncı basıya önsöz V 

Kısaltmalar cetveli XXVII 

Bibliyografya XXIX 

BİRİNCİ KISIM GERÇEK KİŞİLER 

1. GİRİŞ VE GENEL BİLGİLER 5 

1.1. Kişiler Hukukunun konusu 5 

1.2. Kişi ve kişilik kavramı 5 

1.2.1. Kişi kavramı ve türleri 5 

1.2.1.1. Kişi kavramı 5 

1.2.1.2. Kişilerin türleri 7 

1.2.1.2.1. Gerçek kişiler 7 

1.2.1.2.2. Tüzel kişiler 8 

1.2.1. Kişilik kavramı 8 

1.3. Kişiler Hukukunun Medenî Kanundaki yeri ve sistematiği 10 

1.4. Kişiler Hukukunun temel ilkeleri 11 

1.4.1. Eşitlik ilkesi 11 

1.4.2. Özgürlük ilkesi 13 

1.4.3. Kişiliğe saygı ve kişiliğin korunması 13 

BİRİNCİ BÖLÜM 

KİŞİLİĞİN BAŞLANGICI VE SONA ERMESİ 

2. KİŞİLİĞİN BAŞLANGICI 17 

2.1. Tam doğum 17 

2.2. Sağ doğum 17 

2.3. Kişiliğin kazanılması için, doğan çocuğun insan biçiminde olması 

gerekir mi? 19 

2.4. Doğumun ispatı 20 

2.5. Ceninin durumu 20 

2.6. Henüz ana rahmine düşmemiş olanların durumu 22 

3. KİŞİLİĞİN SONA ERMESİ 23 

3.1. Genel olarak 23 

3.2. Ölüm 23 

3.2.1. Ölümün saptanması 23 

3.2.1.1. Biyolojik ölüm 24 

3.2.1.2. Beyinsel ölüm 24 

3.2.2. Ölümün ispatı 26 

3.2.2.1. İspat yükü 26 

3.2.2.2. İspat araçları 26 

3.2.2.2.1. Kişisel durum (şahsî hâl) kütükleri 26 

3.2.2.2.2. Karineler 26 

3.2.2.2.2.1. Ölüm karinesi 26 

3.2.2.2.2.2. Birlikte ölüm karinesi 28 

3.2.3. Cesedin durumu 28 

3.3. Gaiplik (kişiliğin hakim kararı ile sona ermesi) 30 

3.3.1. Genel olarak 30 

3.3.2. Gaiplik kararının şartları 31 

3.3.2.1. Maddî şartlar 31 

3.3.2.1.1. Ölüm tehlikesi 31 

3.3.2.1.2. Uzun süreden beri haber alınamama 31 

3.3.2.1.3. Süre 32 

3.3.2.2. Yargılama usulü 32 

3.3.2.2.1. Gaiplik kararı almak için mahkemeye 

başvurmaya yetkili kişiler 32 

3.3.2.2.2. Gaiplik kararı vermeye yetkili mahkeme 33 

3.3.2.2.3. İlân 33 

3.3.2.2.4. İlânın sonuçları 33 

3.3.3. Gaiplik kararının sonuçları 34 

İKİNCİ BÖLÜM 

KİŞİNİN EHLİYETLERİ 

4. HAK EHLİYETİ 39 

4.1. Hak ehliyeti kavramı 39 

4.2. Hak ehliyetinin temel ilkeleri 39 

4.2.1. Genellik 39 

4.2.2. Eşitlik 40 

4.3. Hak ehliyetine getirilen farklılıklar 40 

4.3.1. Hak ehliyetine kanun tarafından getirilen farklılıklar 41 

a) Evlenme 41 

b) Evlât edinme 41 

c) Vasiyetname ve miras sözleşmesi yapma 41 

d) Kefil olma, vakıf kurma, önemli bağışlamada bulunma 42 

e) Vasi olabilme 42 

f) Din seçme 42 

g) Evlenme yasağı 42 

h) Kocasının soyadını taşıma zorunluluğu 43 

i) Evlilik içinde doğan çocuğun babanın soyadını taşıması 43 

j) Velayet ve vesayetten doğan farklar 44 

k) Mirasçılıktan doğan farklar 45 

l) Şeref ve haysiyetsizlikten doğan farklılıklar 45 

m) Akıl hastalığı 45 

n) Yabancılık 45 

o) Dernek kurabilme ve derneğe üye olabilme 46 

4.3.2. Hâkim tarafından farklılık yaratılması 46 

5. FİİL EHLİYETİ 47 

5.1. Kavram 47 

5.2. Hak ehliyetinden farkı 48 

5.3. Fiil ehliyetinin türleri 50 

5.3.1. Hukukî işlem ehliyeti 50 

5.3.2. Hukuka aykırı fiillerden sorumlu olma 52 

5.4. Fiil ehliyetinin şartları 52 

5.4.1. Erginlik 53 

5.4.1.1. Kavram 53 

5.4.1.2. Erginliğin türleri 53 

5.4.1.2.1. Yasal erginlik 53 

5.4.1.2.2. Evlenmeyle kazanılan erginlik 53 

5.4.1.2.3. Ergin kılınma (hâkim kararıyla kazanılan 

erginlik, kazai rüşt) 55 

5.4.1.2.3.1. Onbeş yaşın tamamlanması 55 

5.4.1.2.3.2. Küçüğün isteği 55 

5.4.1.2.3.3. Yasal temsilcinin katılması 56 

5.4.1.2.3.4. Küçüğün çıkarlarının gözetilmesi 56 

5.4.1.2.3.5. Kararın ilânı 57 

5.4.2. Ayırt etme gücü (temyiz kudreti) 57 

5.4.2.1. Kavram 57 

5.4.2.2. Ayırt etme gücünü ortadan kaldıran haller 58 

5.4.2.2.1. Yaş küçüklüğü 58 

5.4.2.2.2. Akıl hastalığı 59 

5.4.2.2.3. Akıl zayıflığı 60 

5.4.2.2.4. Sarhoşluk 60 

5.4.2.2.5. Diğer sebepler 60 

5.4.2.3. Ayırt etme gücünün nisbiliği 60 

5.4.2.4. Ayırt etme gücünün karine oluşu 61 

5.4.3. Kısıtlı olmama 62 

a) Akıl hastalığı veya akıl zayıflığı 63 

b) Savurganlık, alkol ya da uyuşturucu madde alışkanlığı, kötü 

yaşam tarzı, kötü yönetim (MK 406) 63 

c) Özgürlüğü bağlayıcı cezaya mahkûmiyet (MK 407) 64 

d) İlgilinin talebi 64 

6. FİİL EHLİYETİ YÖNÜNDEN KİŞİLERİN AYIRIMI 65 

6.1. Giriş 65 

6.2. Ehliyetliler 65 

6.2.1. Genel kural 65 

6.2.2. Yasal danışman atanmasının fiil ehliyetine etkisi 65 

a) Oy (katılma) danışmanlığı 67 

b) Yönetim (idare) müşavirliği 67 

c) Karma yasal danışmanlık 68 

6.3. Tam ehliyetsizler 69 

6.3.1. Genel bilgi 69 

6.3.2. İşlem ehliyetsizliği 69 

6.3.2.1. Ana kural 69 

6.3.2.2. İstisnalar 71 

6.3.2.2.1. Hukukî işlem dışı haller 71 

6.3.2.2.2. Dürüstlük kuralından doğan istisna 72 

6.3.2.2.3. Evlenme 74 

6.3.2.2.4. Ölüme bağlı tasarruflar 74 

6.3.3. Tam ehliyetsizlerin hukuka aykırı fiillerden sorumlulukları 75 

6.3.3.1. Ana kural 75 

6.3.3.2. İstisnalar 75 

6.3.3.2.1. Kusursuz sorumluluk halleri 75 

6.3.3.2.2. Hakkaniyet sorumluluğu 75 

6.3.3.2.3. Ayırt etme gücünün geçici olarak kaybından sorumluluk 76 

6.3.4. Sebepsiz zenginleşme 77 

6.3.5. Tam ehliyetsizlerin temsili 78 

6.3.5.1. Ana kural 78 

6.3.5.2. Ana kuralın istisnaları: Yasak işlemler 78 

6.3.6. Özel olarak kişiye sıkı sıkıya bağlı haklar 78 

6.4. Sınırlı ehliyetsizler 84 

6.4.1. Genel olarak 84 

6.4.2. Ana kural: Sınırlı ehliyetsizin yapacağı işleme yasal temsilcinin katılması zorunluluğu 85 

6.4.2.1. Genel olarak 85 

6.4.2.2. Yasal temsilcinin rızasını açıklaması 86 

6.4.2.2.1. Rızayı gösterecek kişi 86 

6.4.2.2.2. Rızanın açıklanmasının özellikleri 87 

6.4.2.3. İşlemin geçersiz olmasının sonuçları 90 

6.4.2.4. Üçüncü kişinin iyiniyetinin etkisi 91 

6.4.3. Ana kuralın istisnası: Sınırlı ehliyetsizin tek başına yapabileceği 

işlemler 91 

6.4.3.1. Karşılıksız kazandırmalar 91 

6.4.3.2. Kişiye sıkı sıkıya bağlı haklar 93 

6.4.3.3. Sınırlı ehliyetsizin temsilci olarak işlem yapması 94 

6.4.4. Sınırlı ehliyetsizin hukuka aykırı fiillerden sorumluluğu 94 

6.4.5. Ehliyetin genişletildiği haller 95 

6.4.6. Yasak işlemler 95 

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM 

KİŞİLİK HAKKI 

7. KİŞİLİK HAKKI–KİŞİNİN KORUNMAYA DEĞER 

VARLIKLARI VE KİŞİNİN KORUNMASI 99 

7.1. Genel bilgiler ve tanım 99 

7.1.1. Genel bilgiler 99 

7.1.2. Tanım 99 

7.2. Kişinin hakkının İsviçre/Türk Hukukunda düzenleniş biçimi 100 

7.3. Kişilik hakkının nitelikleri 103 

7.4. Kişisel varlıkların başlıcaları 104 

7.4.1. Hayat, sağlık ve vücut tamlığı 104 

7.4.1.1 Genel olarak 104 

7.4.1.2 Tıbbî müdahaleler 106 

7.4.1.3 Organ ve doku aktarması 114 

7.4.1.3.1. Genel olarak 114 

7.4.1.3.2. Yaşayan kişilerden organ(ve doku) nakli 115 

7.4.1.3.3. Cesetten organ nakli 119 

7.4.1.4. Cinsî hayat ve üreme fonksiyonuna müdahaleler 120 

7.4.1.5. Cinsiyet değişiklikleri 123 

7.4.2. Kişinin şeref ve haysiyeti 131 

7.4.2.1. Genel olarak 131 

7.4.2.2. Şeref ve haysiyetin ihlali 132 

7.4.2.3. Şeref ve haysiyete müdahale ve basın 133 

7.4.3. Kişinin hayat alanı 138 

7.4.3.1. Genel olarak 138 

7.4.3.2. Kişinin hayat alanları 139 

7.4.3.2.1. Kamuya açık alan 139 

7.4.3.2.2. Özel alan 139 

7.4.3.2.3. Gizlilik alanı 139 

7.4.3.3. Kişinin hayatının özel ve gizlilik alanına müdahaleler 140 

7.4.3.3.1. Ana kural 140 

7.4.3.3.2. Kişinin özel ya da gizlilik alanına müdahalenin hukuka uygunluk şartları 142 

7.4.4. Kişinin resmi üzerindeki hakkı 143 

7.4.4.1. Genel olarak 143 

7.4.4.2. Kişinin resminin yayınlanmasının hukuka uygun olduğu 

hâller 144 

7.4.5. Kişinin, meslek, sanat ve ticaret hayatında (kişiliğin) 

korunması 145 

7.5. Kişiliğin korunması 149 

7.5.1. Genel olarak 149 

7.5.2. Kişiliğin hukuki işlem sonucu olan tecavüzlere karşı 

korunması 149 

7.5.2.1. Ana kural 149 

7.5.2.1.1. Hak ehliyeti yönünden 150 

7.5.2.1.2. Fiil ehliyeti yönünden 150 

7.5.2.1.3. Özgürlükler yönünden 151 

7.5.2.2. Ana kuralın istisnası 152 

7.5.3. Kişinin sözleşme dışı saldırılara karşı korunması 152 

7.5.3.1. Genel olarak 152 

7.5.3.2. İlke: Tecavüzün hukuka aykırı olması 153 

7.5.3.3. Hukuka aykırılığı gideren haller (hukuka uygunluk sebepleri) 153 

7.5.3.3.1. Kişiliğine müdahale edilenin (kişilik hakkı zedelenenin) rızası 153 

7.5.3.3.2. (Daha) Üstün özel yarar 154 

7.5.3.3.3. Üstün kamu yararı 156 

7.5.3.3.4. Kanunun verdiği yetki 156 

7.5.4. Kişiliğe tecavüz halinde tanınan davalar 156 

7.5.4.1. Durdurma davası 156 

7.5.4.2. Önleme davası 157 

7.5.4.3. Hukuka aykırılığın tespiti davası 159 

7.5.4.4. Vekâletsiz iş görmeden kaynaklanan dava 160 

7.5.4.5. Maddî tazminat davası 162 

7.5.4.6. Manevî tazminat davası 162 

7.5.4.6.1. Genel açıklamalar 162 

7.5.4.6.2. Manevî tazminat hakkının hayatta devri ve mirasçılara intikali 165 

7.5.5. Kişiliği koruyan davalarda yetkili mahkeme 167 

7.5.6. Özel olarak cevap ve düzeltme hakkı 167 

8. KİŞİLERİN ADI 169 

8.1. Tanım ve genel bilgiler 169 

8.2. Adın türleri 169 

8.2.1. Kullanılması zorunlu olan haklar 169 

8.2.1.1. Özad 169 

8.2.1.2. Soyadı 170 

8.2.2. Kullanılması zorunlu olmayan adlar 170 

8.2.2.1. Müstear ad 170 

8.2.2.2. Lakap 171 

8.3. Adın görevleri 171 

8.3.1. Belirtme 171 

8.3.1.1. Ayırma yoluyla 171 

8.3.1.2. Bağlama yoluyla 171 

8.3.1.3. Nitelendirme yoluyla 171 

8.3.2. Düzen sağlama 172 

8.3.3. Birlik yaratma 172 

8.4. Adın kazanılması 172 

8.4.1. Özadın kazanılması 172 

8.4.2. Soyadının kazanılması 173 

8.4.2.1. Soybağı yoluyla 173 

8.4.2.1.1. Ana ve babası evli olan çocuklar 173 

8.4.2.1.2. Anası babası evli olmayan çocuklar 175 

8.4.2.1.3. Evlat edinme yoluyla 177 

8.4.2.2. Evlenme yoluyla 177 

8.4.2.2.1. 22.02.2023 tarihinden önce gerçekleşen 

evliliklerde 177 

8.4.2.2.2. 28.01.2024 tarihinden sonra gerçekleşen 

evliliklerde 178 

8.4.2.2.3. Boşanmanın evlenme yoluyla kazanılan 

soyadına etkisi 180 

8.4.2.3. İdari yolla 180 

8.4.3. Müstear adın kazanılması 181 

8.4.4. Lakabın kazanılması 181 

8.5. Adın korunması 181 

8.5.1. Genel olarak 181 

8.5.2. Adın korunduğu haller 181 

8.5.2.1. Adın kullanılmasının çekişmeli olması 182 

8.5.2.2. Adın haksız kullanılması 182 

8.5.3. Adı koruyan davalar 182 

8.5.3.1. Adın kullanılmasının çekişmeli olması halinde açılacak 

dava 182 

8.5.3.2. Adın haksız kullanılması halinde açılacak davalar 183 

8.5.3.2.1. Durdurma davası 183 

8.5.3.2.2. Önleme davası 183 

8.5.3.2.3. Maddî tazminat davası 183 

8.5.3.2.4. Manevî tazminat davası 183 

8.6. Adın değiştirilmesi 183 

8.6.1. Ana kural: Adın değişmezliği 183 

8.6.2. Adın değiştirilmesine imkân veren haklı sebepler 184 

8.6.2.1. Kişisel sebepler 184 

8.6.2.2. Aile ilişkilerinden doğan sebepler 184 

8.6.2.3. Ticarî faaliyete ilişkin sebepler 185 

8.6.2.4. Diğer sebepler 185 

8.6.3. Adın değiştirilmesinde usul 185 

8.6.3.1. Yetkili ve görevli mahkeme 185 

8.6.3.2. Davacı 185 

8.6.3.3. Davaya katılacak kişiler 186 

8.6.3.4. Kayıt 186 

8.6.4. Adın değiştirilmesine itiraz 187 

8.6.5. Adın değiştirilmesinin sonuçları 187 

8.6.6. Nüfus Hizmetleri Kanunu Geçici m. 8 düzenlemesi 187 

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM 

KİŞİNİN DİĞER KİŞİLERLE VE YERLE İLİŞKİSİ 

(Hısımlık ve İkametgâh) 

9. HISIMLIK 191 

9.1. Hısımlık kavramı ve türleri 191 

9.1.1. Kavram 191 

9.1.2. Türleri 191 

9.2. Kan hısımlığı 191 

9.2.1. Tanım 191 

9.2.2. Kan hısımlığının türleri 191 

9.2.2.1. Üstsoy–altsoy hısımlığı 191 

9.2.2.2. Yansoy hısımlığı 192 

9.2.3. Kan hısımlığının derecesi 193 

9.2.4. Kan hısımlığının önemi 193 

9.3. Kayın hısımlığı 194 

9.3.1. Genel açıklama 194 

9.3.2. Kayın hısımlığının kurulması 194 

9.3.3. Kayın hısımlığının türleri 195 

9.3.4. Kayın hısımlığının derecesi 195 

9.3.5. Kayın hısımlığının önemi 196 

9.4. Evlât edinmeden doğan hısımlık 196 

10. YERLEŞİM YERİ 197 

10.1. Genel olarak 197 

10.2. Yerleşim yerinin tanımı ve yerleşim yerine hâkim olan ilkeler 197 

10.2.1. Tanım 197 

10.2.2. Yerleşim yerine hâkim olan ilkeler 198 

10.2.2.1. Yerleşim yerinin tekliği ilkesi 198 

10.2.2.2. Yerleşim yerinin zorunluluğu ilkesi 199 

10.2.2.3. Yerleşim yerinin sürekliliği ilkesi 199 

10.3. Yerleşim yerinin türleri 199 

10.3.1. Bağımsız yerleşim yeri 199 

10.3.1.1. Sürekli olarak oturma 200 

10.3.1.2. Yerleşme (oturma) niyeti 200 

10.3.2. Yasal yerleşim yeri (bağımsız olmayan yerleşim yeri) 201 

10.3.2.1. Velâyet altındaki çocuklar 201 

10.3.2.2. Vesayet altındaki kişiler 202 

BEŞİNCİ BÖLÜM 

KİŞİSEL DURUM SİCİLİ 

(Şekli Kişiler Hukuku) 

11. KİŞİSEL DURUM SİCİLİ 205 

11.1. Genel olarak 205 

11.2. Nüfus işleri örgütü 205 

11.2.1. Merkez örgütü 205 

11.2.2. Taşra örgütü 205 

11.2.2.1. İller 205 

11.2.2.2. İlçeler 206 

11.3. Nüfus kütüklerinin tutulması ve kütüklerin yanlış tutulmasından 

doğan sorumluluk 206 

11.3.1. Nüfus kütüklerinin tutulması 206 

11.3.2. Nüfus kütüklerinin yanlış tutulmasından doğan hukukî 

sorumluluk 206 

11.4. Kişisel durum siciline ilişkin genel ilkeler 206 

11.4.1. Sicilin bütünlüğü 206 

11.4.2. Nüfus kayıtlarının incelenmesi 206 

11.4.3. Nüfus kayıtlarının ispat gücü 207 

11.5. Nüfus kütüklerinin türleri 208 

11.5.1. Doğum kütüğü 208 

11.5.2. Ölüm kütüğü ve gaiplik 209 

11.5.3. Yer değiştirme 209 

11.5.4. Aile kütüğü 209 

11.5.5. Evlenme kütüğü 210 

11.5.6. Boşanma ve evliliğin iptali kütüğü 210 

11.5.7. Tanıma evlât edinme kütüğü 210 

11.6. Nüfus kayıtlarının ve kayıtlardaki maddî hataların düzeltilmesi ve 

iptali 211 

11.6.1. Nüfus kayıtlarının düzeltilmesi 211 

11.6.2. Maddî hataların düzeltilmesi 211 

11.7. Nüfus kayıtlarının iptali 212 

İKİNCİ KISIM 

TÜZEL KİŞİLER 

BİRİNCİ BÖLÜM 

TÜZEL KİŞİLERE İLİŞKİN GENEL ESASLAR 

1. TÜZEL KİŞİ KAVRAMI 217 

1.1. Kavram 217 

1.2. Tüzel kişi kavramının içeriğindeki zorunlu unsurlar 217 

1.2.1. Sürekli amaç unsuru 217 

1.2.2. Örgütlenme unsuru 219 

1.2.3. Hukuk düzeninin tüzel kişiliği tanıması: Sınırlı sayı ilkesi 220 

1.3. Tüzel kişilik perdesinin kaldırılması 221 

1.4. Tüzel kişilere ilişkin mevzuat 224 

1.4.1. Genel olarak 224 

1.4.2. Dernekler Hukuku Mevzuatı 224 

1.4.2.1. Kanunlar 224 

1.4.2.2. Yönetmelikler ve Tebliğler 225 

1.4.3. Vakıflar Hukuku Mevzuatı 225 

1.4.3.1. Medeni Kanundan Önce Kurulmuş Vakıflar ile İlgili 

Mevzuat 225 

1.4.3.2. Medeni Kanuna Göre Kurulmuş Vakıflar ile İlgili 

Mevzuat 225 

2. TÜZEL KİŞİLERİN TARİHSEL TEMELLERİ 226 

3. TÜZEL KİŞİLERİN HUKUKİ NİTELİĞİNE İLİŞKİN TEORİLER 230 

3.1. Varsayım teorisi 230 

3.2. Gerçeklik teorisi 231 

3.3. Teorilerin bugünkü hukukumuz açısından anlamı 231 

4. TÜZEL KİŞİLERİN ÇEŞİTLERİ 233 

4.1. Kamu hukuku tüzel kişileri 233 

4.2. Özel hukuk tüzel kişileri 235 

4.3. Kamu İktisadi Teşebbüsleri 239 

5. TÜZEL KİŞİLERİN KURULUŞUNA İLİŞKİN TEMEL İLKELER 242 

5.1. Çeşitli kuruluş sistemleri 242 

5.1.1. Serbest kuruluş sistemi 242 

5.1.2. Tescil sistemi 243 

5.1.3. İzin sistemi 243 

5.2. Hukukumuzda tüzel kişilerin kuruluşunda geçerli olan sistem 244 

5.3. Kuruluş aşamasındaki hukuka aykırılıkların etkisi: Tüzel kişiliğin kazanılamadığı haller 247 

5.3.1. Genel olarak 247 

5.3.2. Kuruluş aşamasında amacın hukuka veya ahlâka aykırı 

olmasının özelliği 248 

5.3.3. Tüzel kişilik kazanılamamasının sonuçları 249 

6. TÜZEL KİŞİLERİN HAK EHLİYETİ 251 

6.1. Kural: Tüzel kişilerin tam hak ehliyetine sahip olması 251 

6.2. Tüzel kişilerin yararlanamayacakları haklar 252 

6.3. Sadece tüzel kişilerin yararlanabileceği haklar 254 

6.4. Tüzel kişilerin yararlanmasının özellik arz ettiği ve tüzel kişilerin 

yararlanıp yararlanamayacağında tereddüt duyulan haklar 254 

6.5. Tüzel kişilerin hak ehliyetinin amaçları ile sınırlı olup olmadığı sorunu: 

Tüzel kişilerde ultra vires ilkesi geçerli midir? 257 

7. TÜZEL KİŞİLERİN FİİL EHLİYETİ 259 

7.1. Fiil ehliyetinin kazanılması: Tüzel kişinin zorunlu organlarını 

oluşturması 259 

7.2. Tüzel kişinin organsız kalmasının etkisi 260 

7.3. Tüzel kişilerde organ kavramı ve organın niteliği; organ türleri 260 

7.3.1. Organ kavramı ve organın niteliği 260 

7.3.2. Organ sıfatının kazanılması 261 

7.3.3. Tüzel kişi ile organ arasındaki hukuki ilişkinin niteliği 263 

7.3.4. Organ türleri 263 

7.3.4.1. Organın kanunda öngörülmüş olup olmamasına göre: 

Zorunlu organlar–İsteğe bağlı (ihtiyari) organlar 264 

7.3.4.2. İşlevleri açısından: Karar organı–Yürütme organı 264 

7.3.4.3. Faaliyet alanları açısından: İç organ–Dış organ 265 

7.3.4.4. Organı oluşturanların sayısına göre: Fert organ–Kurul 

organ 265 

7.4. Tüzel kişilerin fiil ehliyetinin kapsamı 265 

7.4.1. Organın hukuki işlemleri açısından 265 

7.4.2. Organın hukuka aykırı fiilleri açısından 268 

7.4.2.1. Organın borca aykırı davranışından sorumluluk 268 

7.4.2.2. Organın haksız fiilinden sorumluluk 269 

7.4.3. Tüzel kişinin yardımcı şahıslarının durumu 270 

8. TÜZEL KİŞİNİN YERLEŞİM YERİ (İKAMETGÂHI) 271 

9. TÜZEL KİŞİLİĞİN SONA ERMESİ 273 

9.1. Tüzel kişiliğin sona erme sebeplerine genel bakış 273 

9.2. Sona eren tüzel kişinin malvarlığının tasfiyesi 273 

9.3. Tasfiye sonucunda kalan malvarlığının tahsisi 275 

İKİNCİ BÖLÜM 

DERNEKLER 

1. DERNEK KAVRAMI 281 

2. DERNEK TÜRLERİ 283 

2.1. Sahip oldukları ayrıcalıklar açısından: Alelade dernekler–Kamu yararına çalışan dernekler 283 

2.1.1. Kamu yararına çalışan dernek statüsünün kazanılması 283 

2.1.2. Kamu yararına çalışan derneklere tanınan ayrıcalıklar 285 

2.1.3. Kamu yararına çalışan dernek statüsünün kaybı 286 

2.1.4. Yöneticilerin görevden alınması 286 

2.2. Amacına ulaşmak için elde ettikleri gelirler açısından: Ticari işletme 

işleten ve işletmeyen dernekler 287 

2.3. Kurucuları açısından: Dar anlamda dernek–Dernek birlikleri: Üst Kuruluşlar 289 

2.4. Çocuk dernekleri 290 

2.5. Dernekler Kanunu m. 2/f. ’de yer verilen “Plâtform” kavramı 290 

2.6. Spor Kulüpleri 291 

3. DERNEĞİN KURULUŞU 292 

3.1. Genel Olarak 292 

3.2. Dernek kurma işleminin hukuki niteliği 293 

3.3. Dernek tüzüğünün içeriği 294 

3.4. Tüzel kişilik kazanılabilmesi için dernek tüzüğünün idareye 

verilmesi 296 

3.5. Derneğin tüzel kişilik kazanması açısından etkili olmayan düzen 

hükümleri: Tüzüğün incelenmesi ve ilânı; dernekler kütüğüne kayıt 296 

3.6. Kurucu üye olabilme şartları 298 

3.6.1. Dernek kurma işleminde ehliyet şartı 298 

3.6.2. Dernek kurma işleminde özel olarak aranan şartlar 299 

3.6.3. Yabancıların kurucu üye olabilme şartları 299 

4. DERNEĞİN AMACI 300 

4.1. Kavram 300 

4.2. Amacın hukuka aykırı nitelik taşımaması 302 

4.2.1. Amacın kanuna, ahlâk ve adaba aykırı ve imkânsız olmaması 302 

4.2.2. Derneğin amacının Dernekler Kanununda özel olarak belirtilen 

yasak amaçlardan olmaması 302 

4.2.3. İzne bağlı amaçlar 303 

4.3. Amacın değiştirilmesi 303 

5. DERNEK ÜYELİĞİ 304 

5.1. Üye ve üyelik kavramları 304 

5.2. Dernek üyeliğinin kazanılması 305 

5.3. Dernek üyesi olabilme şartları 308 

5.3.1. Ehliyet şartı 308 

5.3.2. Kanunda aranan diğer şartlar 309 

5.3.2.1. Yabancıların derneklere üyeliği açısından 309 

5.3.3. Dernek tüzüğünde öngörülen şartlar 309 

5.4. Üyelik sözleşmesinin geçersizliği 309 

5.4.1. Üyelik sözleşmesinin kesin hükümsüzlüğü 310 

5.4.2. Üyelik sözleşmesinin iptal edilebilirliği 310 

5.5. Üyelik ilişkisinin sona ermesi 311 

5.5.1. Üyelik ilişkisinin kendiliğinden sona ermesi 312 

5.5.2. Üyelikten çıkma (istifa) 313 

5.5.3. Üyelikten çıkarma (ihraç) 314 

5.5.3.1. Hukuki niteliği 314 

5.5.3.2. Yetkili organ 315 

5.5.3.3. Çıkarma sebepleri 315 

5.5.3.3.1. Dernek tüzüğünde çıkarma sebeplerine yer 

verilmesi 316 

5.5.3.3.2. Dernek tüzüğünde çıkarma sebeplerine yer verilmemesi 316 

5.5.3.3.3. Haklı sebeple çıkarma 316 

5.5.3.4. Üyenin çıkarma kararına itirazı 317 

5.5.3.4.1. Çıkarma sebeplerinin tüzükte düzenlendiği 

durumda 317 

5.5.3.4.2. Haklı sebeple çıkarmada 318 

5.5.3.4.3. Üyenin çıkarma kararına itiraz usulü 318 

5.5.3.5. Üyeliğinin sona ermesinin sonuçları 319 

5.6. Üyelik hak ve yükümlülükleri 320 

5.6.1. Üyelik hakları 320 

5.6.1.1. Genel bakış 320 

5.6.1.2. Katılma hakları 320 

5.6.1.3. Yararlanma hakları 322 

5.6.1.4. Korunma hakları 322 

5.6.2. Üyelik yükümlülükleri 323 

5.6.2.1. Aidat ödeme yükümlülüğü 323 

5.6.2.2. Dernek düzenine uyma ve sadakat yükümlülüğü 323 

5.6.3. Yükümlülüklerin ihlâlinin sonuçları 324 

6. DERNEĞİN ORGANLARI 325 

6.1. Genel Kurul 325 

6.1.1. Kavram 325 

6.1.2. Genel kurulun görev ve yetkileri 326 

6.1.3. Genel kurulun toplanması 326 

6.1.3.1. Olağan genel kurul toplantısı 326 

6.1.3.2. Olağanüstü genel kurul toplantısı 327 

6.1.4. Çağrı usulü 328 

6.1.5. Toplantı yeri 328 

6.1.6. Toplantı yeter sayısı 328 

6.1.7. Toplantının yapılış usulü 329 

6.1.8. Karar yeter sayısı 330 

6.1.9. Genel kurul kararlarına itiraz: Genel kurul kararlarının iptali 331 

6.1.10. Dernek genel kurul toplantısının ve organlara seçilenlerin 

idareye bildirilmesi 332 

6.2. Yönetim kurulu 333 

6.2.1. Kuruluşu 333 

6.2.2. Görev ve yetkileri 335 

6.3. Denetleme kurulu 336 

6.3.1. Kuruluşu 336 

6.3.2. Görev ve yetkileri 336 

7. DERNEKLERİN FAALİYETLERİNİN SINIRLANMASI 338 

7.1. Genel bakış 338 

7.2. Derneklerin faaliyetlerini sınırlayıcı hükümler 338 

8. DERNEKLERİN DEVLET TARAFINDAN DENETLENMESİ 340 

9. DERNEKLERİN İDARİ KARARLA FAALİYETTEN ALIKONULMASI 342 

10. DERNEĞİN SONA ERMESİ 343 

10.1. Genel olarak 343 

10.2. Derneğin kendiliğinden sona ermesi (derneğin infisahı) 343 

10.2.1. Derneğin aciz haline düşmesi 343 

10.2.2. Yönetim kurulunun tüzüğe göre kurulmasına imkân 

kalmaması 343 

10.2.3. Gerekli yeter sayının bulunmaması sebebiyle dernek genel 

kurulu toplantısının ikinci çağrıya rağmen yapılamaması 344 

10.2.4. İlk genel kurul toplantısının yapılamaması ve zorunlu 

organların oluşturulamaması 344 

10.2.5. Tüzükte öngörülen sürenin dolması 344 

10.2.6. Derneğin amacının gerçekleşmesi veya amacın imkânsızlaşması ya da derneğin kuruluş şartlarının 

kaybetmesi 344 

10.3. Derneğin kendini feshetmesi 345 

10.4. Derneğin mahkeme kararı ile feshedilmesi 345 

10.4.1. Derneğin amacının kanuna veya ahlâka aykırı hale gelmesi 345 

10.4.2. Kuruluştaki kanuna aykırılık ve eksikliklerin 

giderilememesi 346 

11. SONA ERMENİN SONUÇLARI 347 

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM 

VAKIFLAR 

1. VAKIF KAVRAMI 351 

1.1. Kavram 351 

1.2. Vakfın türleri 351 

1.2.1. Olağan vakıflar 351 

1.2.2. Kamuya yararlı vakıflar 351 

1.2.3. Çalıştırılanlara (istihdam edilenlere) ve işçilere (personele) 

yardım vakıfları 358 

1.2.3.1. Tek taraflı istihdam edilenlere ve personele yardım 

vakıfları 359 

1.2.3.2. İki taraflı istihdam edilenlere ve personele yardım 

vakıfları 359 

1.2.4. Aile vakıfları 360 

1.3. 5737 sayılı Vakıflar Kanununun Türk Medeni Kanunu hükümlerine göre kurulan vakıflara ilişkin düzenlemesinin eleştirisi 361 

1.3.1. Vakıflar Kanununun vakıfları düzenleme hususundaki genel 

esasları 361 

1.3.2. Vakıflar Kanununda yer alan hükümlerin ortaya çıkardığı 

aksaklıklar 362 

2. VAKFIN KURULUŞU 365 

2.1. Vakıf kurma işlemi 365 

2.1.1. Vakıf kurma işleminin şekli 365 

2.1.2. Vakıf kurma işleminin ehliyet 367 

2.1.3. Vakıf senedinin içeriği 367 

2.1.4. Vakıf kurma işleminin geri alınması 368 

2.2. Vakfın tüzel kişilik kazanması 369 

2.2.1. Vakfın tescili 369 

2.2.2. Vakfın tescilinin hukuki sonuçları 372 

3. VAKIF KURMA İŞLEMİ İLE TAHSİS EDİLECEK MALVARLIĞI DEĞERLERİ: VAKIFTA MAL UNSURU 374 

3.1. Tahsis edilecek mal varlığı değerleri 374 

3.2. Tahsis edilen malvarlığı değerlerinin amacı gerçekleştirmeye yeterli 

olmaması 375 

4. VAKFIN AMACI 377 

4.1. Vakfın amacının belirli olması 377 

4.2. Vakfın amacının sürekli olması 378 

4.3. Vakfın amacının yasak amaçlardan olmaması 378 

4.4. Vakfın amacının imkânsız olmaması 378 

4.5. Ticari işletme işletmek amacı ile vakıf kurulup kurulamayacağı 

sorunu 378 

5. VAKFIN ÖRGÜTÜ 380 

5.1. Vakfın zorunlu organı: Yönetim organı 380 

5.2. Yönetim organının görevleri 382 

5.3. Vakfın seçimlik organları 382 

5.4. Vakıf yöneticilerinin görevden uzaklaştırılmaları ve görevlerinin 

sona ermesi 383 

5.5. Vakıfların şube ve temsilcilik açmasına ilişkin esaslar 385 

5.6. Vakıfların uluslararası faaliyette bulunmalarına ilişkin esaslar 386 

6. VAKFIN YÖNETİMİNİN ŞEKLİNİN, AMACININ VE MALLARININ DEĞİŞTİRİLMESİ 387 

6.1. Vakfın örgütünün, yönetim şeklinin ve işleyişinin değiştirilmesi 387 

6.2. Vakfın amacının değiştirilmesi 388 

6.3. Vakfın mallarının değiştirilmesi 389 

7. VAKFIN DENETİMİ 390 

7.1. Genel olarak 390 

7.2. Denetimin kapsamı 390 

7.2.1. Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından yapılan denetimin 

kapsamı 390 

7.2.2. İç denetimin kapsamı 391 

8. VAKIFTAN YARARLANANLARIN HUKUKİ DURUMU 393 

9. VAKFIN SONA ERMESİ 394 

9.1. Sona erme sebepleri 394 

9.2. Vakfın kendiliğinden sona ermesi 394 

9.3. Vakfın mahkeme kararı ile sona erdirilmesi 395 

9.4. Vakfın, vakıf kuranın alacaklılarının ve saklı pay sahibi mirasçıların 

itirazı üzerine sona ermesi 395 

9.5. Sona ermenin sonuçları 396 

9.5.1. Tasfiye 396 

9.5.2. Tahsis 396 

9.5.3. Vakfın sicil kayıtlarının silinmesi ve ilân 397