SUÇSUZLUK KARİNESİNİN KAVRAMSAL ANALİZİ GELİŞİMİ VE UYGULAMA ALANI
A. KARİNENİN KAVRAMSAL İÇERİĞİ
27
3. Suçsuzluk Karinesinin Tanımı ve Anlamı
35
4. Kavramı Tanımlayan Teoriler
41
a. Psikolojik Olay Teorisi
41
b. Normatif Kavram Olarak Suçsuzluk Karinesi
43
B. SUÇSUZLUK KARİNESİNİN GELİŞİMİ
45
1. Avrupa Kıtasındaki Gelişmeler
45
2. Karinenin Amerika’da Ortaya Çıkışı
47
3. Sair Uluslararası Gelişmeler
48
a. Birleşmiş Milletler Belgelerinde Suçsuzluk Karinesi
48
b. Afrika Birliği Örgütlerinde Suçsuzluk Karinesinin izleri
50
4. Suçsuzluk Karinesinin Ülkemizdeki Gelişimi
51
b. 1921–1924–1961 Anayasalarında Suçsuzluk Karinesi
54
c. 1982 Anayasasında Suçsuzluk Karinesi
56
d. Sair İç Hukuk Düzenlemelerimizde Suçsuzluk Karinesi
60
C. SUÇSUZLUK KARİNESİNİN UYGULAMA ALANI
64
a. Suç ve Suç İsnadının Özerk Bir Kavram Olması
65
b. Suç Kavramını Belirleme Ölçütleri
68
(1) Suçun Ulusal Hukuktaki Yeri
68
(2) Fiilin Niteliği/Eylemin Doğası
69
(3) Cezanın Niteliği ve Ağırlığı
76
3. Bir Suçla İtham Edilme (İsnadın Şekli ve Zamanı)
79
4. Karinenin Koruma Sağladığı Yargılama Süreçleri
82
D. SUÇSUZLUK KARİNESİNİN BOYUTLARI
85
1. Suçsuzluk Karinesinin Boyutları Kavramına Genel Bir Bakış
85
2. Suçsuzluk Karinesinin İki Farklı Boyutu
89
SUÇSUZLUK KARİNESİNİN BİRİNCİ BOYUTU
A. KARİNENİN BİRİNCİ BOYUTU KAVRAMININ TANIMI VE KAPSAMI
95
B. SORUŞTURMA AŞAMASINDA BİRİNCİ BOYUT
98
1. Suçsuzluk Karinesinin Soruşturma Aşamasında Geçerliliği Sorunu
98
2. Tutuklama Kararı ve Suçsuzluk Karinesi
101
a. Tutuklama Koruma Tedbirinin Niteliği ve Suçsuzluk Karinesi ile
b. Suçsuzluk Karinesini İhlal Etmeyen Tutuklama Kararı
105
(1) Farklı Suç Tiplerine Yönelik Özel Düzenlemeler ve Hâkimin
(2) Tutukluluk Süresine Yönelik Üst Sınır İçeren Düzenlemeler
110
(3) Tutuklamada Ölçülülük İlkesine Dair Düzenlemeler
116
c. Suçsuzluk Karinesini İhlal Eden Tutuklama Kararı
121
(1) Genel Olarak Tutuklama Tedbirinin Hukuki Sınırları
121
(2) Tutuklama Tedbirine Hükmedilmesinin Zorunlu Olmaması
122
(3) Tutuklama İçin Kuvvetli Şüphe Bulunmaması
125
(4) Tutuklama Kararının Gerekçeli Olmaması
128
(5) Adli Kontrolün Yetersiz Kalması
130
(6) Tutuklulukta Makul Sürenin Aşılması
133
(7) Haksız Tutuklama ve Tazminat Ödenmesi
136
(8) Tutukluların Tabi Olacakları İnfaz Rejimi
137
3. Yakalama ve Gözaltı
140
4. Diğer Koruma Tedbirleri
145
5. Soruşturma Aşamasındaki Bazı Muhakeme İşlemleri Bakımından
Suçsuzluk Karinesinin Birinci Boyutu
147
a. İletişimin Tespiti
147
b. Beden Muayenesi ve Vücuttan Örnek Alınması
151
6. Soruşturma Yapılmasına Yer Olmadığı (Syok) Kararı ve Suçsuzluk
a. SYOK Kararının Hukuki Niteliği
160
b. İhbar ve Şikâyet Konusu Fiilin Suç Oluşturmadığının Herhangi Bir
Araştırma Yapılmasını Gerektirmeksizin Açıkça Anlaşılması
162
c. İhbar veya Şikâyetin Genel ve Soyut Nitelikte Olması
162
d. Soruşturmaya Yer Olmadığına Dair Kararın Bizatihi Soruşturma
Gerektirip Gerektirmediği Sorunu
166
C. KOVUŞTURMA AŞAMASINDA BİRİNCİ BOYUT
167
2. Ceza Muhakemesinde İspat ve Şüpheden Sanık Yararlanır İlkesi
168
a. Ceza Muhakemesinde İspat
168
c. İspat İçin Şüphenin Yenilmesi Zorunluluğu
175
(1) Şüphenin Yenilmesi Zorunluluğuna İlişkin Yasal Düzenlemeler
176
(2) İspat İçin Yenilmesi Gereken Şüphe Kavramı
177
d. Şüpheyi Yenmede Vicdani Kanaat Ölçütü
179
e. Şüpheden Sanık Yararlanır İlkesi
180
(2) Şüpheden Sanık Yararlanır İlkesinin Tarihi Gelişimi
184
(3) Şüpheden Sanık Yararlanır Kavramının Dayanakları
185
(4) Şüphenin Maddi Vakıaya İlişkin Olması
186
i. Suçun Unsurları İtibariyle Oluşup Oluşmadığına İlişkin
ii. Suçun Ağırlaştırıcı ve Hafifletici Hallerinde Şüphe
190
iii. Kusurluluğu Azaltan–Ortadan Kaldıran Hallerde Şüphe
191
iv. Suçun Özel Görünüş Şekillerinde Şüphe
192
(5) İlkenin Uygulanmayacağı Durumlar
193
a. Uygulanacak Hukuk Kuralı Konusundaki Şüphe Sanık
b. Eksik Soruşturmanın Bulunduğu Durumlarda Sanık Lehine
Yorum İlkesi Uygulanmaz
193
c. Soyut ve Gerekçeye Dayanmayan Şüphe Sanık Lehine
d. Ceza Muhakemesi İşlemlerinin Hukuka Uygun Olup
Olmadığı Konusundaki Şüphe Sanık Lehine Yorumlanamaz
194
(6) Soruşturma Aşamasında Şüpheden Sanık Yararlanır İlkesi
195
3. Fiili veya Hukuki Sorumluluk Karinelerinin Suçsuzluk Karinesine Etkisi
196
a. Yüksek Mahkeme Kararlarında Sorumluluk Karineleri
198
b. Fiili veya Hukuki Sorumluluk Karinelerinin Uygulamadaki Örnekleri
203
4. Hukuka Aykırı Elde Edilen Delilin Hükme Esas Alınamaması
204
a. Hukuka Aykırı Delil Kavramı ve Suçsuzluk Karinesi
204
b. Delil Elde Etme Yasakları
205
(1) Aydınlatma Yükümlülüğünün Yerine Getirilmemesi
206
(2) İfade Alma ve Sorguda Yasak Usuller
207
(3) Delil Aracı Yasakları
208
c. Hukuka Aykırı Olarak Elde Edilen Delillerin Değerlendirilmesi
(2) Hukuka Aykırı Delillere İlişkin Teoriler
211
(3) Hukuka Aykırı Delillere Dayanma Yasağının Mevzuatımızdaki
(4) Yüksek Mahkemelerin Hukuka Aykırı Delil Konusundaki
i. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin Hukuka Aykırı
ii. Anayasa Mahkemesinin Hukuka Aykırı Delillere Yaklaşımı
222
iii. Yargıtay’ın Hukuka Aykırı Delillere Yaklaşımı
224
(1) Suçsuzluk Karinesi ve Susma Hakkı
225
(2) Susma Hakkının Dayanakları
226
(3) Susma Hakkının Kapsamı
227
(4) Susma Hakkının Sınırları
229
i. Sanığın Kimliği Hakkındaki Sorulara Suskun Kalması
229
ii. Şüpheli veya Sanığın Hakkındaki Bazı Tedbirlere Katlanma
iii. Gerçeği Söyleme Yükümlülüğü
233
iv. Suskun Kalmanın Sonuçları
234
6. Silahların Eşitliği ve Çelişmeli Yargı Faaliyetinin Benimsenmesi
236
7. Sanığa Önyargısız Yaklaşım
238
D. BAZI CEZA MUHAKEMESİ UYGULAMALARI BAKIMINDAN BİRİNCİ BOYUT
241
1. Seri Yargılama Uygulaması ve Suçsuzluk Karinesi
241
2. Basit Yargılama Usulüyle Görülen Davalarda Suçsuzluk Karinesi
248
E. SUÇSUZLUK KARİNESİNİN BİRİNCİ BOYUTUNUN BAĞLANTILI İDARİ
UYUŞMAZLIKLARLA İLİŞKİSİ
255
1. İdari Suç İthamının Bulunduğu Durumlarda Suçsuzluk Karinesi
256
2. Görülmekte Olan Bağlantılı Bir Ceza Davası ile Eş Zamanlı Yürüyen İdari
Uyuşmazlıklarda Suçsuzluk Karinesi
258
3. Mahkûmiyet Dışında Bir Hükümle Sonuçlanan Bağlantılı Ceza
Davalarını Takip Eden İdari Uyuşmazlıklarda Suçsuzluk Karinesi
260
F. SUÇSUZLUK KARİNESİNİN BİRİNCİ BOYUTUNUN BAĞLANTILI HUKUK
YARGILAMALARI İLE İLİŞKİSİ
260
1. Suçsuzluk Karinesinin Eş Zamanlı Olarak Yürüyen Bağlantılı Hukuk
2. Ceza Yargılamasıyla Eşzamanlı Yürüyen Hukuk Davaları
262
3. Ceza Davasının Mahkûmiyet Dışında Bir Hükümle Sonuçlanmasını
İzleyen Hukuk Davaları
262
G. SUÇSUZLUK KARİNESİNİN BİRİNCİ BOYUTUNUN DİSİPLİN
SORUŞTURMALARINDA UYGULANMASI
263
1. Ceza Yargılaması ile Eş Zamanlı Yürüyen Disiplin Soruşturmalarında
2. Ceza Davasının Mahkûmiyet Dışında Bir Hükümle Sonuçlanmasını
İzleyen Disiplin Soruşturmaları
267
H. SUÇLULUĞUN İMA EDİLMESİ
269
2. Kamu Görevlileri Bakımından
270
3. Kişinin Suçlu Olarak İfşa Edilmesi–Fail Yürüyüşü/Perp Walk
274
4. Suç Soruşturması ve Medya
276
SUÇSUZLUK KARİNESİNİN İKİNCİ BOYUTU
A. SUÇSUZLUK KARİNESİNİN İKİNCİ BOYUTUNUN TARİHİ GELİŞİMİ, TANIMI
1. Suçsuzluk Karinesinin İkinci Boyutu Kavramının Tarihi Gelişimi
279
a. Tarihsel Süreçte Karineye Bakış
279
b. Karineyi İkinci Boyuta Taşıyan Basamaklar
280
2. İkinci Boyut Kavramının Tanımı ve Anlamı
283
3. Karinenin İkinci Boyutunun Ortaya Çıkış Şekli
286
4. Yüksek Mahkeme Kararlarında İkinci Boyut
290
a. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Kararlarında İkinci Boyut
290
b. Anayasa Mahkemesi Kararlarında İkinci Boyut
296
B. SUÇSUZLUK KARİNESİNİN İKİNCİ BOYUTUNUN KAPSAMI VE UYGULAMA
1. Suçsuzluk Karinesinin İkinci Boyutununun Geçerli Olduğu Durumlarda
2. Ceza Yargılamasındaki Sonucun İrdelenmesi ve Değerlendirilmesi
307
3. Ceza Muhakemesindeki Delillerin Değerlendirilmesi
315
4. İlgilinin Muhtemel Suçluluğu Hakkında Yorum Yapılması
320
C. SUÇSUZLUK KARİNESİNİN İKİNCİ BOYUTUNUNUN GEÇERLİ OLDUĞU
DURUMLARDA “SUÇ İSNADI” KAVRAMINDAN NE ANLAŞILMASI
1. Suç İsnadı Kavramının Karinenin İkinci Boyutu ile İlişkisi
324
2. Suçsuzluk Karinesinin İkinci Boyutu Bakımından “Suç İsnadı”
a. Ceza Mahkemesinin Sonuçlanmasından Sonra Başlayan Medeni
b. Ceza Yargılaması Henüz Sonuçlanmadan Başlasa Bile Ceza
Yargılamasının Kesinleşmesinden Sonra da Devam Eden Medeni
D. “MAHKÛMİYET DIŞINDAKİ HÜKÜM” KAVRAMI
336
1. Mahkûmiyet Dışındaki Hüküm Kavramının Genel İçeriği
336
a. Genel Olarak Beraat Kararı
337
b. Ceza Yargılamasından “Beraat” Hükmü Alan Kişinin Suçsuzluk
Karinesini İkinci Boyutu Kapsamında Korunması
339
3. Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması Kararı
350
a. Genel Olarak HAGB Kararı
350
b. HAGB Kararı Bir Ceza Mahkûmiyeti Hükmü Sayılabilir mi?
352
c. HAGB Kararının Suçsuzluk Karinesi ile İlişkisi
355
4. Düşme Kararıyla Sonuçlanan Ceza Davalarında Suçsuzluk Karinesinin
5. Erteleme Kararıyla Sonuçlanan Ceza Davalarında Suçsuzluk Karinesinin
a. 28.8.1999 Tarihli ve 4454 sayılı Basın ve Yayın yoluyla İşlenen
Suçlara İlişkin Dava ve Cezaların Ertelenmesine Dair Kanun
376
b. 21.12.2000 Tarihli ve 4616 Sayılı 23 Nisan 1999 Tarihine Kadar
İşlenen Suçlardan Dolayı Şartla Salıverilmeye, Dava ve Cezaların
Ertelenmesine Dair Kanun
377
c. 07.12.2012 Tarihli ve 6352 Sayılı Yargı Hizmetlerinin
Etkinleştirilmesi Amacıyla Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması ve
Basın Yayın yoluyla İşlenen Suçlara İlişkin Dava ve Cezaların
Ertelenmesine Dair Kanun
379
d. Soruşturma ve Kovuşturmanın Ertelenmesi Kararlarının Yüksek
Mahkeme Kararlarında Görünümü
381
6. Kovuşturmaya Yer Olmadığı Kararı (KYOK) Verilen Hallerde Suçsuzluk
Karinesinin İkinci Boyutu
386
7. Soruşturmaya Yer Olmadığı Kararı (SYOK) Verilen Hallerde Suçsuzluk
Karinesinin İkinci Boyutu
391
8. Kamu Davasının Açılmasının Ertelenmesi Kararı Verilen Hallerde
Suçsuzluk Karinesinin İkinci Boyutu
394
a. Kamu Davasının Açılmasının Ertelenmesi Kararına Genel Bir Bakış
394
b. Kamu Davasının Açılmasının Ertelenmesi Kararının Suçsuzluk
9. Davanın Reddi Halinde Suçsuzluk Karinesinin İkinci Boyutu
398
E. MAHKÛMİYET HÜKMÜ OLMAMALARINA RAĞMEN SUÇSUZLUK
KARİNESİNİN İKİNCİ BOYUTUNUN DEVREYE GİRMESİNE ENGEL OLAN
1. Mahkûmiyet Dışındaki Hüküm Türlerine Genel Bir Bakış
400
2. Ceza Verilmesine Yer Olmadığı Kararı
402
3. Güvenlik Tedbirine Hükmedilmesi
412
F. SUÇSUZLUK KARİNESİNİN UYGULANMASI BAKIMINDAN ÖZELLİK ARZ
1. Yargılamanın Yenilenmesi Halinde Suçsuzluk Karinesi
417
a. Yargılamanın Yenilenmesi Kanun Yolunun Hukuki Niteliği
417
b. Yargılamanın Yenilenmesi ve Suçsuzluk Karinesi İlişkisi
419
c. AİHM ve AYM’nin Yargılamanın Yenilenmesi Kararı Sonrasında
Suçsuzluk Karinesine Bakışları
430
2. Etkin Pişmanlık Halinde Suçsuzluk Karinesi
432
a. Genel Olarak Etkin Pişmanlık
432
b. Etkin Pişmanlık ve Suçsuzluk Karinesi İlişkisi
433
(1) Etkin Pişmanlığın Ceza İndirimi Sağladığı Durumlar
433
(2) Etkin Pişmanlığın Sanık Hakkında Ceza Verilmesine Yer
Olmadığı Kararı Verilmesini Gerektirdiği Durumlar
434
(3) Etkin Pişmanlık Nedeniyle Kişi Hakkında Kovuşturmaya Yer
Olmadığı Kararı Verilen Durumlar
434
3. Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair (6284
Sayılı) Kanun Ve Suçsuzluk Karinesi
437
a. 6284 Sayılı Kanun’a Genel Bir Bakış
437
b. 6284 Sayılı Kanun Suçsuzluk Karinesinin Birinci Boyutunun Geçerli
Olduğu Durumlarda Uygulaması
441
c. 6284 Sayılı Kanun Suçsuzluk Karinesinin İkinci Boyutunun Geçerli
Olduğu Durumlarda Uygulaması
444
G. MAHKÛMİYET DIŞINDA BİR HÜKÜMLE SONUÇLANAN CEZA DAVALARI
SONRASINDA SUÇLULUĞUN İMA EDİLMESİ
450