TÜREV İŞLEMLERİN DOĞUŞU VE
TÜREV İŞLEMLERE DUYULAN İHTİYACIN NEDENLERİ
I. TÜREV İŞLEMLERİN GENEL TANIMI
17
II. TÜREV İŞLEMLERİN TARİHSEL GELİŞİMİ
20
A. Bretton Woods ve 2008 Ekonomik Krizi Sonrasında Türev İşlemler
23
B. Yakın Zamanda Türev İşlemelerin Yol Açtığı Küresel Krizler
25
III. TÜRKİYE’DE TÜREV İŞLEMLERİN GEÇMİŞİ
30
A. Osmanlı ve Cumhuriyet Döneminde Türev İşlemlerin Gelişiminin Kısa Özeti
30
B. Vadeli İşlemler ve Opsiyon Piyasası’nın Kuruluşu
34
C. Türkiye Ürün İhtisas Borsası
36
IV. TÜREV İŞLEMLER İLE ÜSTLENİLEN RİSKLER
37
V. TÜREV İŞLEM PİYASALARI
43
A. Tezgahüstü Piyasalar
43
B. Organize (Borsa) Türev İşlem Piyasaları
45
VI. TÜREV İŞLEMLERDE KULLANILAN BAŞLICA TERİMLER
50
A. Spot İşlem ve Vadeli İşlemler
51
B. Arbitraj, Riskten Korunma ve Spekülatif Amaçlı İşlemler
51
1. Riskten Korunma (Hedging)
51
3. Spekülatif Amaçlı Türev İşlemler
52
D. Uzun Pozisyon ve Kısa Pozisyon
53
F. Kaldıraçlı İşlemler
57
G. Pozisyon ve Ters İşlem
58
VII. TÜREV İŞLEMLERDE İFA
59
TÜRK HUKUKUNDA TÜREV İŞLEMLER İLE İLGİLİ
II. TÜRK PARASININ KIYMETİNİ KORUMA HAKKINDA 32 SAYILI KARAR
67
III. 6362 SAYILI SERMAYE PİYASASI KANUNU
71
A. Yatırım Kuruluşlarının Faaliyetleri Hakkında Tebliğ Genel Hükümler
74
B. Türev Araç Alım Satımına Aracılık Sözleşmesinin Hukuki Niteliği
77
C. Yatırım Hizmetleri ve Faaliyetleri ile Yan Hizmetlere İlişkin Tebliğ
81
D. Yatırım Hizmet ve Faaliyetleri ile Yan Hizmetlere İlişkin Belge ve Kayıt Düzeni Hakkında Tebliğ
83
E. Borsa İstanbul A.Ş. Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasası (VİOP) Yönergesi
87
F. İstanbul Takas ve Saklama Bankası A.Ş. Merkezi Takas Yönetmeliği
89
G. İstanbul Takas ve Saklama Bankası A.Ş. Merkezi Karşı Taraf Yönetmeliği
90
IV. 5411 SAYILI BANKACILIK KANUNU
93
I. FUTURES SÖZLEŞMELERİ VE HUKUKİ NİTELİĞİ
100
A. Futures Sözleşmeleri
100
B. Futures Sözleşmelerinin Hukuki Niteliği
105
1. Fiziki Takas ile İfa Edilen Futures Sözleşmelerinin Hukuki Niteliği
109
2. Nakdi Uzlaşı ile İfa Edilen Future Sözleşmelerinin Hukuki Niteliği
114
C. Futures Sözleşmeleri Genel İşlem Şartı mıdır?
117
II. FORWARD SÖZLEŞMELERİ VE HUKUKİ NİTELİĞİ
120
A. Forward Sözleşmeleri
120
B. Forward Oran Sözleşmeleri (Forward Rate Agreement)
123
C. Forward Sözleşmelerinin Hukuki Niteliği
125
1. Fiziki Takas İle İfa Edilen Forward Sözleşmelerinin Hukuki Niteliği
125
2. Nakdi Uzlaşı İle İfa Edilen Forward Sözleşmelerinin Hukuki Niteliği
126
III. OPSİYON SÖZLEŞMELERİ VE HUKUKİ NİTELİĞİ
127
A. Opsiyon Sözleşmesi
127
1. Opsiyon Türleri Olarak Avrupa, Amerika ve Bermuda Tipi Opsiyon Sözleşmeleri
130
2. Vanilya Opsiyon ve Bariyerli Opsiyon
131
3. Cap (Tavan/Üst Limit), Floor (Taban) ve Collar (Yaka) Opsiyon Sözleşmeleri
133
B. Opsiyon Sözleşmesinin Hukuki Niteliği
136
C. Opsiyon Priminin Hukuki Niteliği
141
IV. SWAP SÖZLEŞMELERİ VE HUKUKİ NİTELİKLERİ
142
A. Swap Sözleşmesi ve Tarihsel Gelişimi
142
1. Faiz Swap (Interest Rate Swap) Sözleşmesi
145
2. Para Birimi Swap (Currency Swap) Sözleşmesi
149
B. Faiz ve Para Birimi Swap Sözleşmelerinin Hukuki Nitelikleri
151
V. KREDİ TÜREV ÜRÜNLERİ OLARAK KREDİ TEMERRÜT TAKASI VE TOPLAM GETİRİ SWAP’I
158
A. Kredi Temerrüt Takası (Credit Default Swap) Sözleşmesi
159
B. Kredi Temerrüt Takası Risk Priminin Hukuki Niteliği
162
C. ISDA Kredi Türev Tanımları
164
D. Kredi Temerrüt Takasının İfası
167
E. Kredi Temerrüt Takası’nın (Credit Default Swap) Hukuki Niteliği
170
1. Kredi Temerrüt Takas Sözleşmesi Sigorta Sözleşmesi midir?
171
2. Kredi Temerrüt Takas Sözleşmesi Kefalet veya Garanti Sözleşmesi midir?
175
3. Kredi Temerrüt Takas İşlemi Türk Hukukuna Tabi olursa Sigorta Sözleşmesi veya Garanti Sözleşmesi Olarak Nitelendirilebilir mi?
177
4. Kredi Temerrüt Takası Sözleşmesi, Sözleşmenin Devri veya Satış Sözleşmesi midir?
182
5. Kredi Temerrüt Takasının Hukuki Niteliği
184
VI. TOPLAM KREDİ GETİRİ SWAP SÖZLEŞMESİ
185
A. Toplam Getiri Swap’ının Hukuki Niteliği
187
VII. KREDİ TÜREV İŞLEMLERİ İLE İLGİLİ BDDK DÜZENLEMELERİ
189
TÜREV İŞLEMLERE İLİŞKİN BİLGİLENDİRME VE
AYDINLATMA YÜKÜMLÜLÜĞÜ VE KUMAR İTİRAZI
I. TÜREV İŞLEM TARAFLARININ FARKLI MENFAATLERİ VE UZMANLIK SEVİYELERİNİN YARATTIĞI SORUNLAR
193
II. BANKERS TRUST CO. – PROCTER & GAMBLE İHTİLAFI
195
III. 2008 KÜRESEL KRİZİ SONRASINDA FİNANS KURUMLARI VE YATIRIMCILAR ARASINDAKİ MENFAAT ÇATIŞMASI VE BİLGİ ASİMETRİSİNDEN KAYNAKLANAN SORUNLARA YAKLAŞIM
197
IV. AVRUPA BİRLİĞİ FİNANSAL ÜRÜN PİYASALARI DİREKTİFİ II VE 2014/65/EU İLE FİNANSAL ÜRÜN PİYASALARI YÖNETMELİĞİ 600/2014
204
A. Müşterilerin Sınıflandırılmaları Yükümlülüğü
209
B. Yatırımcıların Bilgilendirilmesi Yükümlülüğü
210
C. En İyi İfa ve İşlem Yükümlülüğü
211
D. Organizasyonel Yükümlülükler
211
E. Yatırım Kuruluşlarının Kuruluş ve Faaliyetleri Hakkında Tebliği’nde Yer Alan MiFID Hükümleri
213
F. Türk Hukukunda Türev İşlemlere İlişkin Sözleşme Öncesi sorumluluk ve Türev İşlemler ile İlgili Yatırım Kuruluşlarının Bilgilendirme ve Aydınlatma Yükümlülüğü
218
V. TÜREV İŞLEMLER VE TÜKETİCİNİN KORUNMASI HAKKINDA KANUN
231
A. Tüketici ve Yatırımcı Kavramları
231
B. Türev İşlemlerde THKK Hükümlerinin Uygulanması Mümkün mü?
237
C. Türev İşlemlere İlişkin İhtilaflarda Görevli Mahkeme
240
VI. TÜREV İŞLEMLERDE KUMAR VE BAHİS İTİRAZI MÜMKÜN MÜ?
249
A. İngiliz Hukukunda Kumar ve Bahis İtirazı
252
B. Alman Hukukunda Kumar ve Bahis İtirazı
253
C. Türk ve İsviçre Hukukunda Kumar ve Bahis İtirazı
256
TEZGAHÜSTÜ TÜREV İŞLEMLER ÇERÇEVE SÖZLEŞMESİ OLARAK ISDA ÇERÇEVE SÖZLEŞMELERİ
I. ULUSLARARASI SWAP ARACILARI BİRLİĞİ (ISDA)
265
II. 2002 ISDA ÇERÇEVE SÖZLEŞMESİ (2002 ISDA MASTER AGREEMENT)
273
A. Tadil Eki (Schedule)
276
B. İşlem Teyit Formu (Confirmation)
277
C. ISDA Tanımları (ISDA Definitions)
277
D. Hükümler Arasında Öncelik Sırası
278
III. 2002 ISDA ÇERÇEVE SÖZLEŞMESİ HÜKÜM VE KOŞULLARI
278
B. Bölüm 1 – Yorumlama
279
C. Bölüm 2 – Yükümlülükler
279
2. Hesap Değişiklikleri
279
3. Ödemelerin Netleştirilmeleri
279
4. Vergi Kesintisi ve Stopaj
280
5. Bölüm 3 – Beyanlar
280
D. Bölüm 4– Taahhütler
281
2. Belirli Bilgi ve Belgelerin Sağlanması
282
E. Bölüm 5 – Temerrüt Halleri ve Sonlandırma Halleri
282
1. Teminat Sağlayıcı (Credit Support Provider) ve Belirlenmiş Teşebbüs (Specified Entity)
282
2. Temerrüt Halleri – Bölüm 5(a)
283
F. Sonlandırma Halleri–Bölüm 5(b)
285
G. Bölüm 6 –Erken Sonlandırma
287
1. İşlemlerin Erken Sonlandırılmaları
287
2. Sonlandırmanın Etkileri
288
3. Erken Sonlandırmanın Sonuçları
289
4. Erken Sonlandırmada Yapılacak Ödemeler
290
5. 1992 ISDA Çerçeve Sözleşmesi Uyarınca Erken Sonlandırmada Yapılacak Ödemeler
290
6. Erken Sonlandırma Ödeme Tutarının Hesaplanması
294
H. 2002 ISDA Çerçeve Sözleşmesi Uyarınca Erken Sonlandırmada Yapılacak Ödemeler
296
I. Bölüm 7 – Devir ve Temlik
302
İ. Bölüm 8 – Sözleşme Para Birimi
302
J. Bölüm 9 – Muhtelif Hükümler
303
K. Bölüm 10 – Şubeler ve Çok Şubeli Taraflar
303
L. Bölüm 11– Masraflar
304
M. Bölüm 12 – Tebligatlar
304
N. Bölüm 13 – Uygulanacak Hukuk ve Yetkili Mahkeme
305
2. Yetkili Mahkeme Tebligatlar; Muafiyetlerden Feragat
305
IV. 2002 ISDA MASTER AGREEMENT’IN DAYANDIĞI TEMEL KAVRAMLAR
305
A. Tek Sözleşme (Single Agreement)
306
B. Münferit İfanın Temerrüt Hali Olmaması Şartına Bağlı Olması (Flawed Assets/Conditionality)
307
1. İngiliz Yüksek Mahkemesi’nin LBIE ve New York İflas Mahkemesi’nin Metavante Kararları
308
C. Ödeme ve Sonlandırma Netleştirmesi (Close–out Netting)
312
1. Ödeme Netleştirmesi
312
2. Sonlandırma Netleştirmesi
314
V. TÜRK HUKUKUNDA SONLANDIRMA NETLEŞTİRMESİ
319
VI. İFLAS, KONKORDATO VE BORÇLARIN UZLAŞMA YOLUYLA YENİDEN YAPILANDIRILMASI SONRASI ISDA ÇERÇEVE SÖZLEŞMESİ KAPSAMINDA SONLANDIRMA NETLEŞTİRMESİ
323
A. İflasta Erken Sonlandırma ve Netleştirme
324
B. Konkordatoda Erken Sonlandırma ve Netleştirme
332
C. Sermaye Şirketleri ve Kooperatiflerin Borçlarının Uzlaşma Yoluyla Yeniden Yapılandırılmasında Erken Sonlandırma ve Netleştirme
339
TÜREV İŞLEMLERİN TAKASI VE
TAKAS ALTYAPI KURULUŞLARI
II. TAKAS SÜRECİNE İLİŞKİN RİSKLER
348
C. Takas Kuruluşu Riski
349
IV. TAKASIN KESİNLİĞİ İLKESİ VE AVRUPA BİRLİĞİ’NDE TAKAS İŞLEMLERİ İLE İLGİLİ TEMEL DÜZENLEMELER
350
A. Takasın Kesinliği İlkesi
350
B. Avrupa Birliği’nde Takasa İlişkin Temel Düzenlemeler
352
1. 1998/26 EEC Sayılı Ödeme ve Menkul Kıymet Mutabakat Sistemlerinde Mutabakatın Kesinliği Direktifi
352
2. 2002/47/EC Finansal Teminatlar Direktifi
354
V. SERMAYE PİYASASI TAKAS VE MUTABAKAT ALTYAPI KURUMLARI
357
A. Merkezi Takas Kuruluşları ve İstanbul Takas ve Saklama Bankası A.Ş.
358
B. Merkez Karşı Taraf ve Merkezi Karşı Taraf Üyeleri
360
1. Merkezi Karşı Taraf’ın Teminatlandırılması
369
2. Merkezi Karşı Taraf Uygulama Yöntemleri
372
3. MKT İflas Riski ve Sonuçları
382
C. Merkezi Saklama Kuruluşları
383
D. Merkezi Saklama Kuruluşu Olarak Merkezi Kayıt Kuruluşu A.Ş.
386
E. MKK’da Kaydi Sistemin İşleyişi
390
VI. VERİ DEPOLAMA KURULUŞLARI
399
VII. TEZGAHÜSTÜ TÜREV İŞLEMLERİN MERKEZİ TAKASI VE TEMİNATLANDIRILMALARI
401
TEZGAHÜSTÜ TÜREV İŞLEMLERİN TEMİNATLANDIRILMALARI
I. TEZGAHÜSTÜ TÜREV İŞLEMLERDE KREDİ RİSKİNİN TEMİNATLANDIRILMASI
405
II. NEW YORK VE İNGİLİZ HUKUKUNA TABİ CSA’LER
409
A. Kredi Destek Tutarı (Credit Support Amount)
411
1. Risk Tutarı (Exposure)
412
2. Bağımsız Tutar (Independent Amount)
412
3. Eşik Değer (Threshold)
414
IV. TEMİNATLARIN DEĞERLEMESİ VE TEATİSİ
418
V. MÜLKİYET DEVRİ İŞLEMİNİN HUKUKİ NİTELİĞİNİN TAHVİLİ
420
VI. TEMİNATA KONU VARLIKLARIN DEVRİ VE ÜZERLERİNDE TEMİNAT TESİSİ VE UYGULANACAK HUKUK
423
B. Kaydi Menkul Kıymetler
432
VII. TÜRK HUKUKUNDA PARA VE MENKUL KIYMETLERİN DEVRİ VE REHİNİ
435
A. Para (Mevduat) Rehini
435
B. Menkul Kıymetlerin Rehini
437
1. Mülkiyetin Teminat Amacıyla İnançlı İşlemle Devri
439
2. Mülkiyetin Doğrudan Devri
443
C. Paranın Mülkiyetinin Devri
445
1. Fiziken Mevcut Menkul Kıymetlerin Mülkiyetinin Devri
445
2. Kaydi Menkul Kıymetlerin Mülkiyetinin Devri
446