MALİYE POLİTİKASININ TANIMI, GELİŞİMİ,
İKTİSAT POLİTİKASIYLA İLİŞKİSİ
1.1. DEVLETİN EKONOMİK FONKSİYONLARININ GELİŞİMİ
23
1.2. MALİYE POLİTİKASI KAVRAMI
25
1.2.1. Talep Yanlı Maliye Politikası
26
1.2.2. Arz Yanlı Maliye Politikası
26
1.3. MALİYE POLİTİKASININ DÜŞÜNSEL ARKA PLANI
26
1.3.1. Merkantilizm ve Müdahaleci Devlet Anlayışı
28
1.3.2. Liberal Düşünce ve Klasik İktisat Akımı
30
1.3.3. Keynes ve Aktif Devlet Anlayışına Dönüş
31
1.4. KAMU EKONOMİSİ VE MALİYE POLİTİKASININ ETKİNLİK ALANININ GENİŞLEMESİ
32
1.4.1. Devletin Ekonomideki Yeri
33
1.4.2. Devletin Ekonomik Gerekçesi
35
1.5. MALİYE POLİTİKASININ İKTİSAT POLİTİKASI İÇİNDEKİ YERİ VE ÖNEMİ
38
1.5.1. İktisat Biliminde Teori ve Politika
38
1.5.2. İktisat Politikasının Amaçları
40
1.5.3. İktisat Politikasının Araçları
41
1.5.3.1. Para ve Kredi Politikası
41
1.5.3.2. Maliye Politikası
42
1.5.3.3. Regülasyon ve Kontroller Politikası
43
1.5.3.4. KİT Politikası
43
1.5.3.5. Dış Ticaret Politikası
44
MALİYE POLİTİKASININ KONUSU,
AMAÇLARI VE AMAÇ–ARAÇ UYUM SORUNU
2.1. MALİYE POLİTİKASININ KONUSU
47
2.2. MALİYE POLİTİKASININ AMAÇLARI, ARAÇLARI VE UYUM SORUNU
49
2.2.1. Maliye Politikasının Amaçları
49
2.2.1.1. Ekonomik İstikrar Amacı
49
2.2.1.1.1. Tam İstihdam
49
2.2.1.1.2. Fiyat İstikrarı
51
2.2.1.2. İktisadi Kalkınma ve Büyüme Amacı
53
2.2.1.2.1. İktisadi Büyümeyi Belirleyen Faktörler
53
2.2.1.2.2. İktisadi Büyüme Modelleri
55
2.2.1.2.3. Kamu Harcaması ve İktisadi Büyüme
56
2.2.1.2.4. Vergiler ve İktisadi Büyüme
57
2.2.1.2.5. Borçlanma ve İktisadi Büyüme
59
2.2.1.3. Gelir ve Servet Dağılımını Düzenleme Amacı
59
2.2.1.4. Diğer Amaçlar
60
2.2.2. Maliye Politikasının Araçları
61
2.2.2.1. Kamu Harcamaları
61
2.2.3. Maliye Politikası Amaçları ve Araçları Arasındaki Uyum Sorunu
65
2.2.3.1. Maliye Politikası Amaçları Arasında Çatışma
65
2.2.3.2. Maliye Politikası Amaçları ile Araçların Amaçları Arasında Uyum Sorunu
68
MALİYE POLİTİKASININ ETKİNLİĞİNE İLİŞKİN
3.1. KLASİK İKTİSADİ DÜŞÜNCE
73
3.2. KEYNESYEN İKTİSADİ DÜŞÜNCE
77
3.3. KAMU TERCİHİ TEORİSİ
82
3.5. ARZ YANLI İKTİSADİ DÜŞÜNCE
91
3.6. YENİ KLASİK İKTİSAT
96
3.7. POST KEYNESYEN İKTİSADİ DÜŞÜNCE
102
3.8. YENİ KEYNESYEN İKTİSAT
107
MALİYE POLİTİKASI VE MİLLİ GELİR DENGESİ
4.1. KAMU HARCAMALARI VE MİLLİ GELİR DENGESİ
118
4.2. ÇARPAN (ÇOĞALTAN) MEKANİZMASI
119
4.2.1. Reel Kamu Harcamalarının Çarpan Etkisi
123
4.2.2. Transfer Harcamalarının Çarpan Etkisi
125
4.2.3. Vergilendirmenin Genel Etkisi
126
4.2.4. Denk Bütçe Çarpanı
133
4.2.5. Dış Ticaret Çarpanı
135
4.2.5.1. Dış Yansıma ve Dış Ticaret Çarpanı
137
4.3. MALİYE POLİTİKASI UYGULAMA SEÇENEKLERİ
140
4.3.1. Devletin Müdahale Etmemesi
140
4.3.2. Devlet Müdahalesi
141
4.3.2.1. Genişletici Maliye Politikası
141
4.3.2.2. Daraltıcı Maliye Politikası
143
4.3.2.3. Kamu Harcamaları ve Vergilerin Eşit Artırılması
144
EKONOMİK İSTİKRARIN SAĞLANMASINDA
PARA VE MALİYE POLİTİKALARININ NİSPİ ETKİNLİĞİ
5.1. KAPALI EKONOMİDE PARA VE MALİYE POLİTİKALARININ ETKİNLİĞİ
150
5.1.1. Maliye Politikası
153
5.1.2. Para Politikası
156
5.2. AÇIK EKONOMİDE PARA VE MALİYE POLİTİKASININ ETKİNLİĞİ
160
5.2.1. Döviz Kuru Sistemi, Para ve Maliye Politikalarının Etkinliği
161
5.2.1.1. Sabit Döviz Kuru Sisteminde Para ve Maliye Politikalarının Etkinliği
163
5.2.1.2. Esnek Döviz Kuru Sisteminde Para ve Maliye Politikalarının Etkinliği
172
5.2.1.3. Fiyat Hareketleri, Para ve Maliye Politikası İlişkisi
180
MALİYE POLİTİKASI UYGULAMASINDA YÖNTEMLER
6.1. İRADİ MALİYE POLİTİKASI
186
6.1.1. Maliye Politikalarında Gecikmeler
187
6.1.1.1. Teşhis ve Tahmine İlişkin Gecikme
188
6.1.1.2. Araçların Seçimine İlişkin Güçlükler
189
6.1.1.3. Uygulamaya İlişkin Gecikme
190
6.1.1.4. Etkilemeye İlişkin Gecikme
192
6.1.2. İradi Harcama Politikaları
193
6.1.3. İradi Vergi Politikaları
194
6.2. EKONOMİK İSTİKRARIN SAĞLANMASINDA OTOMATİK STABİLİZATÖRLER
197
6.2.1. Otomatik Stabilizatör Olarak Kamu Harcamaları
198
6.2.2. Otomatik Stabilizatör Olarak Vergi Gelirleri
199
6.3. İRADİ VE OTOMATİK İSTİKRAR SAĞLAYICI MALİYE POLİTİKALARINA YÖNELTİLEN ELEŞTİRİLER
203
6.4. FORMÜL ESNEKLİĞİ YÖNTEMİ
206
6.5. KURALLI MALİYE POLİTİKASI
207
6.5.1. Dünyada Mali Kural Uygulamaları
209
6.5.2. Türkiye’de Mali Kural Uygulama Denemeleri
210
ENFLASYON VE MALİYE POLİTİKASI
7.1. ENFLASYONUN TANIMI VE ÖZELLİKLERİ
215
7.1.1. Enflasyonun Ortaya Çıkışı
218
7.1.1.1. Enflasyon ve Gelir Dağılımı
221
7.1.1.2. Enflasyon–Tasarruf Hacmi
222
7.1.1.3. Enflasyon ve Kaynak Kullanımı
223
7.1.1.4. Enflasyon ve İstihdam Hacmi
224
7.1.1.5. Enflasyonun Mikro Düzeydeki Etkileri
224
7.1.2. Enflasyonun Nedenleri
225
7.1.2.1. Talep Enflasyonu
225
7.1.2.2. Maliyet Enflasyonu
227
7.1.2.3. Yapısal Enflasyon
230
7.2. ENFLASYONLA MÜCADELEDE MALİYE POLİTİKASI
231
7.2.1. Enflasyonla Mücadelede Kamu Harcamaları Politikası
232
7.2.1.1. Reel Harcamalar ve Enflasyon
233
7.2.1.2. Enflasyonla Mücadele ve Transfer Harcamaları
235
7.2.2. Enflasyonla Mücadelede Vergi Politikası
238
7.2.2.1. Bireysel Gelir Vergisi
240
7.2.2.2. Kurumlar Vergisi
241
7.2.2.3. Gider Vergileri
242
7.2.2.4. Servet Vergileri
244
7.2.3. Enflasyonla Mücadelede Borçlanma Politikası
245
7.2.4. Anti–enflasyonist Politikaların Sınırlayıcıları
247
DURGUNLUKLA (DEFLASYONLA) MÜCADELEDE
8.1. DEFLASYON KAVRAMI VE YAŞANILAN BAZI DEFLASYON ÖRNEKLERİ
254
8.1.1. Deflasyon Kavramı
254
8.1.2. Deflasyon Yaşayan Ülke Örnekleri
256
8.2. DEFLASYONLA MÜCADELEDE MALİYE POLİTİKASI
260
8.2.1. Deflasyonla Mücadelede Kamu Harcamaları
261
8.2.2. Deflasyonla Mücadelede Vergi Politikası
264
8.2.3. Deflasyonla Mücadelede Borçlanma Politikası
269
STAGFLASYON VE MALİYE POLİTİKASI
9.1. STAGFLASYON KAVRAMI
276
9.2.1. Uyarlamacı (Adaptif) Beklentileri Dikkate Alan Phillips Eğrisi
280
9.2.2. Rasyonel Beklentileri Dikkate Alan Phillips Eğrisi
282
9.3. STAGFLASYONUN NEDENLERİNİ AÇIKLAMAYA YÖNELİK YAKLAŞIMLAR
284
9.3.1. Post Keynesyen Açıklama
284
9.3.2. Monetarist Yaklaşım ve Stagflasyon
288
9.4. STAGFLASYONLA MÜCADELE YÖNTEMLERİ
289
9.4.1. Gelirler Politikası
290
9.4.2. Sektörel ve Bölgesel Ağırlıklı Önlemler
292
9.4.3. Para ve Maliye Politikası Araçlarının Optimal Bileşimi
293
9.4.4. Vergi Temelli Gelirler Politikası
293
9.4.5. Üretim Teşviki ve Toplam Arzın Artırılması
295
BÜTÇE POLİTİKASI, BÜTÇE AÇIKLARININ
EKONOMİK ETKİLERİ VE TÜRKİYE UYGULAMASI
10.1. DENK BÜTÇE POLİTİKASI
300
10.2. AÇIK BÜTÇE POLİTİKASI
301
10.3. AÇIK BÜTÇE POLİTİKASIYLA İLGİLİ GÖRÜŞLER
302
10.3.1. Klasik Yaklaşım
302
10.3.2. Keynesyen Yaklaşım
303
10.3.3. Neo–Klasik Yaklaşım
305
10.3.4. Ricardian Yaklaşım
306
10.4. BÜTÇE AÇIKLARININ ETKİLERİ
308
10.4.1. Bütçe Açıkları ve Enflasyon
308
10.4.2. Bütçe Açıkları ve Yatırımlar
310
10.4.3. Bütçe Açıkları ve Ödemeler Dengesi
311
10.5. TÜRKİYE’DE BÜTÇE AÇIKLARININ GELİŞİMİ
312
İKTİSADİ KALKINMA VE BÜYÜME AMACINA
YÖNELİK MALİYE POLİTİKASI
11.1. İKTİSADİ KALKINMA VE BÜYÜME KAVRAMI
323
11.2. İKTİSADİ KALKINMANIN FİNANSMANI
327
11.2.1. İktisadi Kalkınmanın Finansmanında Maliye Politikası
328
11.2.1.1. Kalkınmanın Finansman Aracı Olarak Kamu Harcamaları
330
11.2.1.2. Kalkınmanın Finansman Aracı Olarak Vergiler
334
11.2.1.3. Kalkınmanın Finansman Aracı Olarak Borçlanma
338
11.2.1.3.1. Kalkınmanın Finansmanında İç Borçlanma
338
11.2.1.3.2. Kalkınmanın Finansmanında Dış Borçlanma
339
GELİR DAĞILIMI VE MALİYE POLİTİKASI
12.1. GELİR DAĞILIMI TÜRLERİ
346
12.1.1 Fonksiyonel Gelir Dağılımı
347
12.1.2. Sektörel Gelir Dağılımı
348
12.1.3. Bölgesel Gelir Dağılımı
348
12.1.4. Kişisel Gelir Dağılımı
349
12.2. TÜRKİYE’DE KİŞİSEL GELİR DAĞILIMININ GELİŞİMİ
352
12.3. GELİR DAĞILIMINA ETKİ EDEN FAKTÖRLER
357
12.3.1 Emeğin Dağılımı
357
12.3.2 Servet Dağılımı
358
12.3.3 Faktör Fiyatları
358
12.4. MALİYE POLİTİKASININ GELİR DAĞILIMINI DÜZELTME AMACIYLA KULLANILMASI
358
12.4.1. Kamu Harcamalarının Gelir Dağılımı Üzerindeki Etkisi
359
12.4.1.1. Reel Harcamaların Gelir Dağılımı Üzerindeki Etkisi
360
12.4.1.2. Transfer Harcamalarının Gelir Dağılımı Üzerindeki Etkisi
362
12.4.2. Vergilerin Gelir Dağılımı Üzerindeki Etkileri
365
12.4.2.1. Gelir Üzerinden Alınan Vergilerin Gelir Dağılımı Üzerindeki Etkileri
365
12.4.2.1.1. Gelir Vergisi
365
12.4.2.1.2. Kurumlar Vergisi
366
12.4.2.1.3. Gider Vergilerinin Gelir Dağılımı Üzerindeki Etkileri
368
12.4.2.1.4. Servetten Alınan Vergilerin Gelir Dağılımına Etkisi
370
12.4.2.1.4.1. Emlak Vergisi
370
12.4.2.1.4.2. Servet Transferi Üzerinden Alınan Vergiler
372
12.4.2.1.4.3. Servet Değer Artışı Vergileri
373
12.4.3. Borçlanmanın Gelir Dağılımı Üzerindeki Etkileri
374
TÜRKİYE’DE EKONOMİK İSTİKRAR SORUNU VE
13.1. ORTODOKS İSTİKRAR POLİTİKALARI
381
13.2. HETERODOKS İSTİKRAR POLİTİKALARI
383
13.3. TÜRKİYE’DE EKONOMİK İSTİKRARI SAĞLAMAYA YÖNELİK POLİTİKALAR
384
13.3.1. Türkiye’de 1980 Öncesi Dönemde Uygulanan Maliye Politikaları
385
13.3.1.1. 1920–1950 Dönemi Maliye Politikaları
385
13.3.1.2. 1950–1980 Dönemi Maliye Politikaları
386
13.3.2. 24 Ocak Kararları ve 1980 Sonrası Dönem
388
13.3.2.1. Vergi Politikasına İlişkin Tedbirler
389
13.3.2.2. Kamu Harcamalarına Yönelik Tedbirler
390
13.3.2.3. Borçlanmaya İlişkin Tedbirler
391
13.3.2.4. Döviz Kuru ve Faize İlişkin Tedbirler
392
13.3.3. İstikrar Programının Değerlendirilmesi ve 5 Nisan 1994 Öncesi Süreç
392
13.3.4. 5 Nisan 1994 İstikrar Tedbirleri
394
13.3.4.1. Kamu Harcamaları ve Gelirleri Dengesini Sağlamaya Yönelik Önlemler
395
13.4. TÜRKİYE EKONOMİSİNDE 1990–1999 DÖNEMİ VE 9 ARALIK 1999 İSTİKRAR TEDBİRLERİ
397
13.4.1. 9 Aralık 1999 İstikrar Tedbirleri
398
13.4.1.1. Kamu Gelirleri ve Harcamalarına Yönelik Tedbirler
400
13.5. 9 ARALIK KARARLARI SONRASI VE GÜÇLÜ EKONOMİYE GEÇİŞ PROGRAMI
400
13.5.1. Programın Temel Amaç ve Araçları
403
13.5.2. Kamu Harcamalarına ve Gelirlerine Yönelik Tedbirler
404
13.5.3. Vergi Politikasına İlişkin Tedbirler
405
13.5.4. Borçlanmaya İlişkin Tedbirler
406
13.5.5. Programın Değerlendirilmesi
408
13.6. COVID–19 PANDEMİSİNİN ÜLKE EKONOMİLERİNE ETKİSİ
413
13.6.1. Pandemi Süresince Uygulanan Maliye Politikaları
413
13.7. PANDEMİ (2021) SONRASI UYGULANAN MALİYE POLİTİKALARI
416
TÜRKİYE’NİN İKTİSADİ KALKINMA SÜRECİ VE
14.1. KALKINMA PLANLARININ AMAÇLARI VE UYGULAMA SONUÇLARI
423
14.1.1. Kalkınma Planlarının Uygulama Sonuçları
427
14.1.2. 1980 Öncesi Planlı Kalkınma Döneminin Genel Bir Değerlendirmesi
428
14.2. 1980 SONRASI KALKINMA PLANLARI VE YENİ KALKINMA STRATEJİSİ SEÇİMİ
430
14.3. 2000 SONRASI KALKINMA PLANLARI
432
14.4. TÜRKİYE’DE MALİYE POLİTİKALARI VE EKONOMİK KALKINMA ETKİLEŞİMİ
439
14.4.1. Kamu Harcamaları ve Kalkınma İlişkisi
439
14.4.2. Kamu Gelirleri ve Kalkınma İlişkisi
445