İdari İşlemin Hukuki Rejiminde Temel Hakların Yeri Üzerine Bir İnceleme: Geri Göndermeme İlkesi Işığında Sınır Dışı Etme İşlemi

İdari işlemin hukuki rejimi sürekli bir dönüşüm içindedir. Yetki ile başlayan, beş unsurlu anatomik incelemeye genişleyen, idari usulle evrimleşen hukukilik ölçütleri yargısal denetimdeki gelişme ve genişlemelere paralel olarak her gün çoğalmakta, birbirleriyle etkileşime girerek karmaşıklaşmaktadır. Anayasa kanunun yorumu dolayımıyla veya doğrudan bir ölçü norm olarak idari işlemin hukukilik ölçütleri arasına girmiş, bu çoğalma ve karmaşıklaşmanın temel kaynaklarından birini oluşturmuştur.

Anayasanın bir hukukilik ölçütü olarak kabulü hakları, idarenin yargısal denetiminin yörüngesine yerleştirmiştir. Bu süreçte Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesindeki insan haklarını somutlaştıran Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararları etkili olmuşsa da dönüşüme bugünkü ivmesini kazandıran esas gelişme; Anayasa Mahkemesi önünde bireysel başvuru mekanizmasının hayata geçirilmesi olmuştur. Bu mekanizmanın yöntemi, somut bir idari işlemin doğrudan anayasal bir temel hakla denetlenmesine imkân tanımaktadır. Böylece hâlihazırda zayıflamış olan "yasa ekranı" ya da kanun dolayımı, idari işlem ile anayasa arasında bir denetim engeli olmaktan çıkmış, temel haklar idarenin yargısal denetiminde merkeze yaklaşmıştır. Temel hakların "hukuksallaşması" olarak ifade edilebilecek tarihsel süreç, AİHM içtihadını yerelleştiren ve ulusal hukukla daha doğrudan bir ilişki içinde olan Anayasa Mahkemesinin bireysel başvuru mekanizmasıyla birlikte hızlanmış ve karmaşıklaşmıştır.

Çalışmanın amacı temel hakların idari işlemin hukuki rejiminde yarattığı dönüşümü, bugünkü hızı ve karmaşıklığı içinde kavramaktır.