I. KONUNUN TAKDİMİ VE ÖNEMİ
1
II. ÇALIŞMA PLANI VE ÇALIŞMANIN SINIRLANDIRILMASI
3
ÜRETİCİNİN/ÜRÜN SORUMLULUĞUNUN ORTAYA ÇIKIŞI VE TARİHSEL GELİŞİMİ
§1. ÜRETİCİNİN/ÜRÜN SORUMLULUĞUNUN ORTAYA ÇIKIŞI VE TARİHSEL GELİŞİMİ
5
B. Sözleşme Dışı Sorumluluk
6
C. Sözleşmeye Dayanan Sorumluluk
25
B. 85/374 Sayılı Direktif’in İç Hukuka Aktarılmasından Önceki Durum
35
C. 85/374 Sayılı Direktif’in İç Hukuka Aktarılmasından Sonraki Durum
40
A. 85/374 Sayılı Direktif’in İç Hukuka Aktarılmasından Önceki Durum
45
B. 85/374 Sayılı Direktif’in İç Hukuka Aktarılmasından Sonraki Durum
52
V. 25 TEMMUZ 1985 TARİHLİ 85/374 SAYILI AVRUPA BİRLİĞİ ÜRÜN SORUMLULUĞU DİREKTİFİ
55
VI. 2024/2853 SAYILI YENİ ÜRÜN SORUMLULUĞU DİREKTİFİ
62
A. 7223 Sayılı ÜGTDK’nın Yürürlüğe Girmesinden Önceki Dönem
70
1. 4077 Sayılı Mülga TKHK’da 2003 Yılındaki Yapılan Değişiklik Öncesi Hukuki Durum
70
2. 4077 Sayılı Mülga TKHK’da 2003 Yılındaki Yapılan Değişiklik Sonrası Hukuki Durum
77
3. 6502 Sayılı TKHK’nın Yürürlüğe Girmesinin Ardından Hukuki Durum
83
a. 6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu Madde 71 Hükmünün Ürün Sorumluluğu Bakımından İncelenmesi
86
b. 6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu Madde 66/3 Hükmünün Ürün Sorumluluğu Bakımından İncelenmesi
93
B. 7223 Sayılı ÜGTDK’nın Yürürlüğe Girmesinin Ürün Sorumluluğu Bakımından Değerlendirilmesi
97
ÜRETİCİNİN/ÜRÜN SORUMLULUĞU BAKIMINDAN ÖNEMLİ KAVRAMLAR
§2. ÜRETİCİNİN/ÜRÜN SORUMLULUĞU BAKIMINDAN ÖNEMLİ KAVRAMLAR
103
A. Alman Hukuku Bakımından
103
1. Ürün Sorumluluğu Kanunu (ProdHaftG) Bakımından
103
2. BGB m.823/1’e Dayanan Üreticinin Sorumluluğu (Produzentenhaftung) Bakımından
113
B. İsviçre Hukuku Bakımından
114
C. 85/374 Sayılı Direktif Bakımından
122
D. Türk Hukuku Bakımından
123
A. Alman Hukuku Bakımından
145
1. Ürün Sorumluluğu Kanunu (ProdHaftG) Bakımından
145
aa. Nihai Ürün Üreticisi
149
bb. Parça Ürün Üreticisi
151
cc. Hammadde Üreticisi
152
c. Üretici Sayılanlar
153
f) Birden Fazla Kişinin Sorumluluğu
164
2. BGB m.823/1’e Dayanan Üreticinin Sorumluluğu Bakımından
164
a. Ürünün Üretim Aşamasına Katılan Kişiler
165
b. Ürünün Sürüm Aşamasına Katılan Kişiler
166
B. İsviçre Hukuku Bakımından
168
a. Nihai Ürün Üreticisi
170
b. Parça Ürün Üreticisi
174
c. Hammadde Üreticisi
175
3. Üretici Sayılanlar
176
6. Birden Fazla Kişinin Sorumluluğu
184
C. 85/374 Sayılı Direktif Bakımından
185
D. Türk Hukuku Bakımından
185
5. Dağıtıcı (Tedarikçi)
197
6. Birden Fazla Kişinin Sorumluluğu
200
III. AYIP/UYGUNSUZLUK KAVRAMI
200
A. Türk Hukuku Bakımından Terminoloji
200
B. Güvenlik Ayıbı–Uygunluk Ayıbı Ayrımı
202
C. Ayıp/Uygunsuzluk Kavramı
203
1. Alman Hukuku Bakımından
203
a. Ürün Sorumluluğu Kanunu (ProdHaftG) Bakımından
203
bb. Ayıbın Tespiti Bakımından Kıstaslar
208
bbb. Makul Olarak Beklenebilecek Kullanım
212
ccc. Ürünün Piyasaya Sürüldüğü Zaman
216
cccc. Normatif ve Sözleşmeye Dayalı Güvenlik Standartları
219
cc. Daha Sonradan Geliştirilmiş Bir Ürünün Piyasaya Sürülmesi
220
b. BGB m.823/1’e Dayanan Üreticinin Sorumluluğu Bakımından – Özen Yükümlülüğünün İhlali Kavramı
222
bb. Özen Yükümlülüğünün Tespiti Bakımından Kıstaslar
223
aaa. Tehlikenin Boyutu, Gerçekleşme Olasılığı ve Etkilenen Hukuki Menfaatin Niteliği
223
bbb. İş Yaşamına İlişkin Haklı Güvenlik Beklentileri
224
ccc. Bilim ve Tekniğin Düzeyi–Kamusal–Özel Nitelikte Teknik Düzenlemeler/Standartlar
225
cc. Tasarım Yükümlülükleri
226
dd. Fabrikasyon Yükümlülükleri
227
ee. Talimat Yükümlülükleri
228
ff. Ürünü Takip–Gözetim Yükümlülükleri
230
2. İsviçre Hukuku Bakımından
233
b. Ayıbın Tespiti Bakımından Kıstaslar
237
bb. Makul Olarak Beklenebilecek Kullanım
242
cc. Ürünün Piyasaya Sürüldüğü Zaman
244
ccc. Güvenliğe İlişkin Diğer Düzenlemeler
248
c. Daha Sonradan Geliştirilmiş Bir Ürünün Piyasaya Sürülmesi
249
3. 85/374 Sayılı Direktif Bakımından
250
4. Türk Hukuku Bakımından
251
a. ÜGTDK Çerçevesinde Uygunsuzluk Kavramına Bakış
251
b. Öğretide Uygunsuzluk Kavramına Yönelik Değerlendirmeler ve Çözüm Önerileri
254
1. Alman Hukuku Bakımından
262
a. Ürün Sorumluluğu Kanunu (ProdHaftG) Bakımından
264
bb. Fabrikasyon Ayıpları
265
dd) Ürün Gözleme Ayıpları
266
b. BGB m.823/1’e Dayanan Üreticinin Sorumluluğu Bakımından
266
aa. Fabrikasyon Yükümlülüğünün İhlalinden Doğan Ayıplar
267
bb. Tasarım Yükümlülüğünün İhlalinden Doğan Ayıplar
267
cc. Talimat Yükümlülüğünün İhlalinden Doğan Ayıplar
268
dd. Ürünü Takip–Gözetim Yükümlülüğünün İhlalinden Doğan Ayıplar
268
2. İsviçre Hukuku Bakımından
269
b. Fabrikasyon Ayıpları
269
d. Ürün Gözleme Ayıpları
270
3. 85/374 Sayılı Direktif Bakımından
272
4. Türk Hukuku Bakımından
272
IV. ÜRÜNÜN PİYASAYA SÜRÜLDÜĞÜ ZAMAN KAVRAMI
273
A. Alman Hukuku Bakımından
273
B. İsviçre Hukuku Bakımından
279
C. 85/374 Sayılı Direktif Bakımından
284
D. Türk Hukuku Bakımından
285
GELİŞİM RİSKİ KAVRAMI, GELİŞİM RİSKLERİNİN ÖNEMİ, GELİŞİM RİSKLERİ BAKIMINDAN ÜRETİCİNİN/ÜRÜN SORUMLULUĞU
§3. GELİŞİM RİSKİ KAVRAMI, GELİŞİM RİSKLERİNİN ÖNEMİ
291
I. GELİŞİM RİSKİ KAVRAMI
291
1. Bir Ayıbın Varlığı
293
2. Ayıbın, Ürünün Piyasaya Sürüldüğü Zamandaki Bilim ve Tekniğin Düzeyine Göre Tespitinin Mümkün Olmaması
294
C. Benzer Kurumlardan Farklılıkları
294
1. Gelişim Boşlukları
294
2. Artan Emniyet / Güvenlik Beklentisi
296
D. Klasik Ayıp Kategorileriyle İlişkilendirilmesi
296
II. GELİŞİM RİSKLERİNİN ÖNEMİ: TİPİK ÖRNEK OLAY GRUPLARI
299
B. HIV Enfekteli Kan Üniteleri
301
C. Contergan Vakası – Thalidomidden Kaynaklanan Deformasyonlar
303
D. Tespit Edilemeyen Risklerin Bulunduğu Güncel Alanlar: Gen Tekniği ve Elektromanyetik Alanlar
304
E. DES (Dietilstilbesterol) Vakaları
305
§4. 85/374 SAYILI DİREKTİFE GÖRE GELİŞİM RİSKLERİ BAKIMINDAN ÜRÜN SORUMLULUĞU
306
I. 85/374 SAYILI DİREKTİFE GÖRE ÜRÜN SORUMLULUĞUNUN ŞARTLARI
306
A. Ürünün Ayıplı Olması
306
II. GELİŞİM RİSKLERİ BAKIMINDAN GENEL DÜZENLEME: SORUMLULUKTAN KURTULUŞ SEBEBİ
308
III. ÜYE DEVLETLERE GELİŞİM RİSKLERİNİ SORUMLULUK ALTINA ALABİLME HUSUSUNDA SERBESTİ TANINMASI
311
§5. 2024/2853 SAYILI YENİ ÜRÜN SORUMLULUĞU DİREKTİFİ ÇERÇEVESİNDE GELİŞİM RİSKLERİNDEN SORUMLULUĞA GENEL BİR BAKIŞ
322
§6. ALMAN HUKUKUNDA GELİŞİM RİSKLERİ BAKIMINDAN ÜRETİCİNİN/ ÜRÜN SORUMLULUĞU
326
I. BGB MADDE 823/1’E DAYANAN ÜRETİCİNİN SORUMLULUĞU
326
A. Sorumluluğun Hukuki Niteliği
326
B. Sorumluluğun Şartları
327
1. Özen Yükümlülüğünün İhlali
327
II. BGB MADDE 823/1’E DAYANAN ÜRETİCİNİN SORUMLULUĞU BAKIMINDAN GELİŞİM RİSKLERİNİN SORUMLULUK KAPSAMINDA OLUP OLMADIĞININ DEĞERLENDİRİLMESİ
334
A. Die Apfelschorffälle
337
III. ÜRÜN SORUMLULUĞU KANUNA GÖRE (ProdHaftG) SORUMLULUK
338
A. Sorumluluğun Kapsamı
339
B. Sorumluluğun Hukuki Niteliği
339
C. Sorumluluğun Şartları
340
1. Ürünün Ayıplı Olması
340
IV. ÜRÜN SORUMLULUĞU KANUNU (ProdHaftG) BAKIMINDAN GELİŞİM RİSKLERİNDEN SORUMLULUK
348
A. Fabrikasyon Ayıpları (Özellikle Üretim Kaçakları) İçin Sorumluluktan Kurtulmanın Mümkün Olmaması
348
B. Talimat Ayıpları İçin Sorumluluktan Kurtulma
350
V. ÜRÜN SORUMLULUĞU HAKKINDA ÖZEL KANUNİ DÜZENLEMELERİN GELİŞİM RİSKLERİNDEN SORUMLULUK BAKIMINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ
352
A. İlaç Üreticisinin Sorumluluğu
352
1. İlaç Kanunu’nun (AMG) Uygulama Alanı
352
2. Gelişim Risklerinden Sorumluluk (AMG m.84/f.1/c.2/b.1)
354
3. Gelişim Risklerinden Sorumluluğun Gerekçelendirilmesi
361
B. Gen Teknik Sorumluluğu
363
1. Gen Teknik Kanunu’nun Uygulama Alanı (GenTG)
363
2. Gelişim Risklerinden Sorumluluk
365
3. Gelişim Risklerinden Sorumluluğun Gerekçelendirilmesi
372
§7. İSVİÇRE HUKUKUNDA GELİŞİM RİSKLERİ BAKIMINDAN ÜRÜN SORUMLULUĞU
375
I. ÜRÜN SORUMLULUĞU KANUNU’NA GÖRE (PrHG) SORUMLULUK
375
A. Kanunun Kullanım Alanı
375
B. Sorumluluğun Hukuki Niteliği
376
C. Sorumluluğun Şartları
377
1. Ürünün Ayıplı Olması
377
II. ÜRÜN SORUMLULUĞU KANUNU (PrHG) BAKIMINDAN GELİŞİM RİSKLERİNDEN SORUMLULUK
384
III. GELİŞİM RİSKLERİNDEN SORUMLULUĞUN ÖZEL OLARAK KABUL EDİLDİĞİ DURUMLAR
385
A. İnsanlara Nakledilmesi Amaçlanan Hayvan Organları, Dokuları, Hücreleri veya Bunlardan Yapılan Nakil Ürünleri
385
2. Gelişim Risklerinden Sorumluluk ve Gerekçelendirilmesi
387
B. Gen Teknik Kanunu’na (GTG) Göre Sorumluluk
388
2. GTG Kapsamında Sorumluluğa Genel Bir Bakış
392
3. Gelişim Risklerinden Sorumluluk ve Gerekçelendirilmesi
398
§8. TÜRK HUKUKUNDA GELİŞİM RİSKLERİ BAKIMINDAN ÜRÜN SORUMLULUĞU
400
I. 7223 SAYILI ÜRÜN GÜVENLİĞİ VE TEKNİK DÜZENLEMELER KANUNU’NA GÖRE ÜRÜN SORUMLULULUĞU
400
A. Sorumluluğun Hukuki Niteliği
400
B. Sorumluluğun Şartları
402
1. Ürünün Uygunsuz (Ayıplı) Olması
402
II. 7223 SAYILI ÜRÜN GÜVENLİĞİ TEKNİK DÜZENLEMELER KANUNU ÇERÇEVESİNDE GELİŞİM RİSKLERİNDEN SORUMLULUĞUN SÖZ KONUSU OLUP OLMADIĞI MESELESİ
423
A. Öğretideki Görüşler
423
III. ÜRÜN SORUMLULUĞU ÇERÇEVESİNDE GELİŞİM RİSKLERİNDEN SORUMLULUĞUN SÖZ KONUSU OLDUĞU ÖZGÜ HALLER VE ÖZEL KANUNİ DÜZENLEMELER
430
A. İlaç Üreticisinin Sorumluluğu ve Gelişim Risklerinden Sorumluluk
430
1. 7223 Sayılı ÜGTDK Kapsamında İlaç Üreticisinin Sorumluluğu ve Gelişim Risklerinden Sorumluluk
430
a. 7223 Sayılı ÜGTDK Kapsamında Sorumluluk Şartlarına Dair Kısa Bir Değerlendirme
430
b. Gelişim Risklerinden Sorumluluğa İlişkin Değerlendirme
431
2. TBK m.71 Hükmü Çerçevesinde İlaç Üreticisinin Sorumluluğu ve Gelişim Risklerinden Sorumluluk
431
b. Tehlike Sorumluluğu ve Gelişim Riskleri
432
c. TBK m.71 Hükmü Kapsamında Sorumluluk Şartlarına Dair Kısa Bir Değerlendirme
438
d. Gelişim Risklerinden Sorumluluğa İlişkin Değerlendirme
439
B. Biyogüvenlik Kanunu Çerçevesinde Gelişim Risklerinden Sorumluluk
441
1. Biyogüvenlik Kanunu Kapsamında Sorumluluk Şartlarına Genel Bir Bakış
441
2. Gelişim Risklerinden Sorumluluğa İlişkin Değerlendirme
451
3. Biyogüvenlik Kanunu ile ÜGTDK Arasındaki İlişki
453
ÜRÜN SORUMLULUĞU BAKIMINDAN SORUMLULUKTAN KURTULUŞ SEBEBİ OLARAK GELİŞİM RİSKLERİ, OTONOM ÖĞRENME ÖZELLİĞİNE SAHİP YAPAY ZEKANIN ÖĞRENME SÜRECİNDE GELİŞTİRDİĞİ HATALAR BAKIMINDAN GELİŞİM RİSKLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ, HUKUKİ–EKONOMİK BAKIŞ AÇISIYLA GELİŞİM RİSKLERİNDEN SORUMLULUĞUN DEĞERLENDİRİLMESİ
§9. ÜRÜN SORUMLULUĞU BAKIMINDAN SORUMLULUKTAN KURTULUŞ SEBEBİ OLARAK GELİŞİM RİSKLERİ
455
I. 85/374 SAYILI DİREKTİF BAKIMINDAN
455
II. ALMAN HUKUKU BAKIMINDAN
456
A. ProdHaftG m.1/f.2/b.5 ile m.3 Arasındaki İlişki
456
B. ProdHaftG m.3’e Göre Ürünlerin Ayıplı Olmasının Ölçütü
458
a. Ürünün Ayıplı Olması Kavramı: Objektif Kusur ve Ayıp Kavramları Arasında Paralellik Bulunmaması
460
aa. Üreticinin Bilim ve Tekniğin Düzeyine Uygun Olarak Üretim Yapmaması
461
bb. Üreticinin Bilim ve Tekniğin Düzeyine Uygun Olarak Üretim Yapması
463
b. Haklı Güvenlik Beklentilerinin Belirlenmesi
463
aa. Bilim ve Tekniğin Düzeyi Mutlak Bir Üst Sınır Değildir
464
bb. Bilim ve Tekniğin Düzeyi Mutlak Bir Alt Sınır Değildir
465
C. Bilim ve Tekniğin Düzeyi
466
a. Ana Yön: Risk Bilgisinin Objektif Olarak Öngörülebilirliği
471
b. Sınırlandırma: Risk Bilgisinin Objektif Olarak Erişilebilirliği
473
c. Sübjektif Faktörlerin Dikkate Alınmaması
477
d. Gelişim Riski Savunmasının Pratik Önemi
478
D. İdeal Kurallar / Standartlar ve Devletin Önemi
480
1. Ürünün Ayıplı Olması ile Standart Normlar Arasındaki İlişki (ProdHaftG m.3)
481
a. Ürün Standart Normlara Uyulmadan Üretilmişse
481
b. Ürün Standart Normlara Uygun Olarak Üretilmişse
482
2. Gelişim Riski Savunması ( ProdHaftG m.1/f.2/b.5) ile Standart Normlar Arasındaki İlişki
482
a. Standart Normlara Uyma
483
b. Standart Normlara Uymama
483
F. Üreticinin Gelişim Riskleri Sebebiyle Sorumluluktan Kurtulabilmesi İçin Takip Edilebilecek Kontrol Listesi
484
III. İSVİÇRE HUKUKU BAKIMINDAN
485
B. İlgili Zaman Dilimi: Ürünün Piyasaya Sürüldüğü Zaman
486
C. Bilim ve Tekniğin Düzeyine Göre Ayıbın Tespit Edilebilirliği
487
D. Bilim ve Tekniğin Düzeyi
491
E. Bilim ve Tekniğin Düzeyinin Zaman İçinde İlerlemesi
492
G. PrHG m.5/1/e Hükmünden Yararlanabilecek Kimseler
493
IV. TÜRK HUKUKU BAKIMINDAN
494
A. 7223 Sayılı ÜGTDK’nın Yürürlüğe Girmesinden Önceki Dönem
494
B. 7223 Sayılı ÜGTDK’nın Yürürlüğe Girmesinden Sonraki Dönem
495
§10. OTONOM ÖĞRENME ÖZELLİĞİNE SAHİP YAPAY ZEKANIN ÖĞRENME SÜRECİNDE GELİŞTİRDİĞİ HATALAR BAKIMINDAN GELİŞİM RİSKLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ
496
II. ALMAN HUKUKU BAKIMINDAN
496
III. İSVİÇRE HUKUKU BAKIMINDAN
501
IV. TÜRK HUKUKU BAKIMINDAN
504
§11. HUKUKİ–EKONOMİK BAKIŞ AÇISIYLA GELİŞİM RİSKLERİNDEN SORUMLULUĞUNUN DEĞERLENDİRİLMESİ
506
II. HUKUKİ EKONOMİK BAKIŞ AÇISINA GENEL BİR BAKIŞ
507
III. GELİŞİM RİSKLERİNDEN SORUMLULUK MESELESİNE HUKUKİ EKONOMİK PERSPEKTİFTEN BAKIŞ
515
A. Gelişim Risklerinden Sorumluluğun Üreticinin Özen Seviyesi ve Araştırma Teşvikleri Üzerindeki Etkisi
515
1. Özen Seviyesi Üzerindeki Etkisi
515
2. Araştırma Teşvikleri Üzerindeki Etkisi
518
B. Gelişim Risklerinden Sorumluluğun İkincil ve Üçüncül Maliyetler Üzerindeki Etkisi
521
1. Gelişim Risklerinin Sigortalanabilirliği ve En Etkili Şekilde Kimin Tarafından Sigortalanabileceği Meselesi
521
2. Yargılama Esnasında Yaşanan Zorluklar ve Katlanılan Maliyetler
525
C. Gelişim Risklerinden Sorumluluğun İnovasyon Üzerindeki Etkisi
526
D. Gelişim Risklerinden Sorumluluğun Rekabet Üzerindeki Etkisi
529
§12. GELİŞİM RİSKLERİNE İLİŞKİN TEHLİKELERDEN KORUNMA YÖNTEMİ: RİSK YÖNETİM SİSTEMİ
530
II. ÜRETİCİNİN RİSK BİLGİSİNİ ARTIRMAYA VE ELDE ETTİĞİ RİSK BİLGİSİNİ AÇIKLAMASINA YÖNELİK TEŞVİKLER
531
III. GELİŞİM RİSKLERİ SEBEBİYLE MEYDANA GELEN ZARARLARIN GİDERİLMESİ İÇİN BİR TAZMİNAT FONU OLUŞTURULMASI
532
IV. ÜRÜN GÜVENLİĞİNE YÖNELİK KAMU HUKUKU DÜZENLEMELERİ İLE SORUMLULUĞA İLİŞKİN ÖZEL HUKUK DÜZENLEMELERİNİN BİRBİRİNE UYUMLU OLMASI
536