İkinci – Dördüncü Baskı İçin Önsöz
7
Tablolar ve Şekiller Listesi
23
TEMELLERİ YÖNÜYLE İÇ PAZAR
1. FARKLI BÜTÜNLEŞME AŞAMALARI VE İÇ PAZARIN KONUMU
29
1.1. Tercihli Ticaret Anlaşması
31
1.2. Serbest Ticaret Alanı
31
1.5. Parasal Birlik, Ekonomik Birlik ve Ekonomik ve Parasal Birlik
34
2. İÇ PAZARA ERİŞMEYE YÖNELİK TEKNİKLER: POZİTİF BÜTÜNLEŞME & NEGATİF BÜTÜNLEŞME
36
2.1. Ademimerkezi Model / Negatif Bütünleşme
36
2.1.1. Vatandaşlık / Köken Temelinde Ayrımcılık Yapmama İlkesi
36
2.1.2. Pazara Erişimi Güçleştirmeme İlkesi
37
2.1.3. Karşılıklı Tanıma İlkesi
38
2.2. Merkezi Model / Pozitif Bütünleşme
38
2.3. Ademimerkezi Model / Negatif Bütünleşme ile Merkezi Model / Pozitif Bütünleşme
39
3. İÇ PAZARIN AVRUPA BİRLİĞİ’NDEKİ TARİHSEL GELİŞİMİ
40
3.2. Tarihsel Gelişim Dönemleri
42
3.2.1. 1958–1986 Yılları Arası Dönem: Tamamlanamayan Ortak Pazar
42
3.2.2. 1986–1993 Yılları Arası Dönem: Tamamlanamayan Ortak Pazardan İç Pazarı Tamamlamaya (Malların Serbest Dolaşımı Ağırlıklı İlerleme)
44
3.2.3. 1993–2007 Yılları Arası Dönem: İç Pazarı Tamamlama (Üretim Faktörlerinin Serbest Dolaşımı Ağırlıklı İlerleme) ve Dengeleme
47
3.2.4. 2007 Yılının Sonrasındaki Dönem: İç Pazarı Tamamlamadan İç Pazarı Yönetmeye ve Yeni Dengeye Oturtmaya
49
4. TEMEL SERBESTÎ HÜKÜMLERİNİN UYGULANMASINA İLİŞKİN ORTAK ÇERÇEVE
53
4.1. …AB Tasarrufunun Yokluğunda…
55
4.2. Serbest Dolaşım Hükmünün “Uygulama Alanı”
56
4.2.1. Kişi Bakımından Kapsam (Kim Yararlanabilir?)
56
4.2.2. Konu Bakımından Kapsam (Hangi Durumlar Altında Yararlanabilir?)
57
4.2.3. Muhataplık (Kime Karşı Kullanabilir?)
57
4.3. Serbest Dolaşım Yönünden “Tahdit”
58
4.3.1. Vatandaşlık (/Köken) Temelinde Doğrudan Ayrımcılık Yasağı
59
4.3.2. Vatandaşlık (/Köken) Temelinde Dolaylı Ayrımcılık Yasağı
59
4.3.3. Serbestînin Kısıtlanması Yasağı
59
4.4. Serbest Dolaşım Yönünden “Haklı Gösterme”
60
4.4.2. Orantılılık İlkesi
61
MALLARIN SERBEST DOLAŞIMI
1. ORTAK PAYDA: MALLARIN SERBEST DOLAŞIMI HÜKÜMLERİNİN UYGULAMA ALANI
65
1.1. Kişi Bakımından Kapsam (Kim Yararlanabilir?)
65
1.2. Konu Bakımından Kapsam (Hangi Durumlar Altında Yararlanabilir?)
66
1.2.1. Ekonomik Etkinlik: Mal Ticareti
66
1.2.2. Sınır Aşırı Unsur
67
1.3. Muhataplık (Kime Karşı Kullanabilir?)
68
2. GÜMRÜK BİRLİĞİ YÖNÜ BASKIN UNSURLAR: MALİ YÜKLER İLE İLGİLİ YASAKLAR
69
2.1. Gümrük Vergisi ve Eş Etkili Vergi Yasağı
69
2.1.2. Gümrük Vergisine Eş Etkili Vergi
70
2.1.3. Tanım Dışı Haller
73
2.1.3.1. Hizmet Bedeli Olma
73
2.1.3.2. Birlik Hukukunun Yükümlülüklerinin Karşılığı Olma
74
2.2. Ayrımcı veya Koruyucu İç Vergi Yasağı
77
2.2.1. Benzer Ürün / Ayrımcılık Yasağı
78
2.2.1.1. “Benzer Ürün” Kavramı
78
2.2.1.2. Benzer Ürün Halinde “Doğrudan Ayrımcılık Yasağı”
79
2.2.1.3. Benzer Ürün Halinde “Dolaylı Ayrımcılık Yasağı”
81
2.2.2. Diğer Ürün / Koruyuculuk Yasağı
84
2.2.2.1. “Diğer Ürün” Kavramı
84
2.2.2.2. Diğer Ürün Halinde “Koruyuculuk Yasağı”
85
3. İÇ PAZAR YÖNÜ BASKIN UNSURLAR: MALİ OLMAYAN YÜKLER İLE İLGİLİ YASAK
87
3.1. İthalat Yönünden Miktar Kısıtlaması ve Eş Etkili Tedbir Yasağı
88
3.1.1. İthalat Yönünden Miktar Kısıtlaması ve Eş Etkili Tedbir Yasağı Hükmünün Uygulama Alanı
90
3.1.2. İthalat Yönünden Miktar Kısıtlaması ve Eş Etkili Tedbir Yasağı Yönünden “Tahdit”
95
3.1.2.1. “Miktar Kısıtlaması”
95
3.1.2.2. “Miktar Kısıtlamasına Eş Etkili Tedbir”
96
3.1.2.2.1. Dassonville Kararından, Cassis de Dijon Kararı Aracılığıyla, Keck Kararına Kadarki Dönem (1974–1993)
96
3.1.2.2.2. Keck Kararından Komisyon v İtalya Kararına Kadarki Dönem (1993–2009)
102
3.1.2.2.3. Komisyon v İtalya Kararından Sonraki Dönem (2009–)
104
3.1.3. İthalat Yönünden Miktar Kısıtlaması ve Eş Etkili Tedbir Yasağı Yönünden “Haklı Gösterme”
107
3.1.3.1. “Haklı Gösterme” ile İlgili Ortak Tespitler
107
3.1.3.2. Kurucu Antlaşmadaki İstisnalar
108
3.1.3.2.1. Genel Ahlak
109
3.1.3.2.2. Kamu Düzeni
110
3.1.3.2.3. Kamu Güvenliği
111
3.1.3.2.4. İnsanların, Hayvanların veya Bitkilerin Sağlığının ve Yaşamının Korunması
112
3.1.3.2.5. Sınai ve Ticari Mülkiyetin Korunması
114
3.1.3.3. Avrupa Birliği Adalet Divanının Kabul Ettiği “Zorunlu Gereksinimler”
115
3.1.3.3.1. Örnek Olarak Tüketicinin Korunması
116
3.1.3.3.2. Örnek Olarak Çevrenin Korunması
117
3.1.3.4. Orantılılık İlkesi
120
3.1.4. İthalat Yönünden Miktar Kısıtlaması ve Eş Etkili Tedbir Yasağı Yönünden Örnek Uyuşmazlıklar
122
3.2. İhracat Yönünden Miktar Kısıtlaması ve Eş Etkili Tedbir Yasağı
125
KİŞİLERİN VE HİZMETLERİN SERBEST DOLAŞIMI
1. ORTAK PAYDA (1): BİRLİK VATANDAŞLIĞI VE BU TEMELDEKİ BİRTAKIM HAKLAR
131
1.1. Birlik Vatandaşlığı
131
1.2. Birlik Vatandaşlığı Temelindeki Birtakım Haklar
134
2. İŞÇİLERİN SERBEST DOLAŞIMI
136
2.1. İşçilerin Serbest Dolaşımı Hükmünün Uygulama Alanı
137
2.1.2. Kişi Bakımından Kapsam (Kim Yararlanabilir?)
138
2.1.3. Konu Bakımından Kapsam (Hangi Durumlar Altında Yararlanabilir?)
143
2.1.3.1. Ekonomik Etkinlik: İstihdam
143
2.1.3.2. Sınır Aşırı Unsur
144
2.1.4. Muhataplık (Kime Karşı Kullanabilir?)
145
2.2. İşçilerin Serbest Dolaşımı Yönünden “Tahdit”
147
2.2.1. Vatandaşlık Temelinde Doğrudan Ayrımcılık Yasağı
147
2.2.2. Vatandaşlık Temelinde Dolaylı Ayrımcılık Yasağı
148
2.2.3. Serbestînin Kısıtlanması Yasağı
151
2.3. İşçilerin Serbest Dolaşımı Yönünden “Haklı Gösterme”
156
2.4. İşçilerin Serbest Dolaşımı Yönünden Örnek Uyuşmazlıklar
157
3.1. İş Kurma Hakkı Hükmünün Uygulama Alanı
165
3.1.2. Kişi Bakımından Kapsam (Kim Yararlanabilir?)
165
3.1.3. Konu Bakımından Kapsam (Hangi Durumlar Altında Yararlanabilir?)
168
3.1.3.1. Ekonomik Etkinlik: İş Kurma
168
3.1.3.2. Sınır Aşırı Unsur
169
3.1.4. Muhataplık (Kime Karşı Kullanabilir?)
170
3.2. İş Kurma Hakkı Yönünden “Tahdit”
174
3.2.1. Vatandaşlık (/Merkez) Temelinde Doğrudan Ayrımcılık Yasağı
174
3.2.2. Vatandaşlık (/Merkez) Temelinde Dolaylı Ayrımcılık Yasağı
176
3.2.3. Serbestînin Kısıtlanması Yasağı
179
3.3. İş Kurma Hakkı Yönünden “Haklı Gösterme”
186
3.4. İş Kurma Hakkı Yönünden Örnek Uyuşmazlıklar
186
4. HİZMETLERİN SERBEST DOLAŞIMI
196
4.1. Hizmetlerin Serbest Dolaşımı Hükmünün Uygulama Alanı
197
4.1.2. Kişi Bakımından Kapsam (Kim Yararlanabilir?)
198
4.1.3. Konu Bakımından Kapsam (Hangi Durumlar Altında Yararlanabilir?)
201
4.1.3.1. Ekonomik Etkinlik: Hizmet Ticareti
201
4.1.3.2. Sınır Aşırı Unsur
203
4.1.4. Muhataplık (Kime Karşı Kullanabilir?)
204
4.2. Hizmetlerin Serbest Dolaşımı Yönünden “Tahdit”
206
4.2.1. Vatandaşlık (/Merkez) Temelinde Doğrudan Ayrımcılık Yasağı
207
4.2.2. Vatandaşlık (/Merkez) Temelinde Dolaylı Ayrımcılık Yasağı
209
4.2.3. Serbestînin Kısıtlanması Yasağı
212
4.3. Hizmetlerin Serbest Dolaşımı Yönünden “Haklı Gösterme”
217
4.4. Hizmetlerin Serbest Dolaşımı Yönünden Örnek Uyuşmazlıklar
218
5. ORTAK PAYDA (2): KİŞİLERİN VE HİZMETLERİN SERBEST DOLAŞIMINDA UYGULAMA ALANI DIŞI HALLER VE HAKLI GÖSTERME AŞAMASI
226
5.1. Kişilerin ve Hizmetlerin Serbest Dolaşımı Yönünden Uygulama Alanı Dışı Haller: “Kamu Hizmeti” ve “Kamusal Yetki”
226
5.2. Kişilerin ve Hizmetlerin Serbest Dolaşımı Yönünden “Haklı Gösterme”
232
5.2.1. “Haklı Gösterme” ile İlgili Ortak Tespitler
232
5.2.2. Kurucu Antlaşmadaki İstisnalar
234
5.2.2.1. Maddi Yönüyle İstisnalar
234
5.2.2.1.1. Kamu Sağlığı
235
5.2.2.1.2. Kamu Güvenliği
236
5.2.2.1.3. Kamu Düzeni
237
5.2.2.1.4. Ortak Tespit: Sınır Dışı Etme ile ilgili Özel Düzenlemeler
243
5.2.2.2. Usuli Yönüyle İstisnalar
246
5.2.3. Avrupa Birliği Adalet Divanının Kabul Ettiği “Kamu Yararına İlişkin Ağır Basan Sebepler”
247
5.2.3.1. Örnek Olarak Vergi Sisteminin Bütünlüğünün Korunması
249
5.2.3.2. Örnek Olarak Sınai ve Ticari veya Fikri Mülkiyetin Korunması
250
5.2.3.3. Örnek Olarak Bir Üye Devletin Resmi Dillerinden Birinin Kullanımının Teşvik Edilmesi ve Desteklenmesi
251
5.2.4. Orantılılık İlkesi
255
SERMAYENİN SERBEST DOLAŞIMI
1. SERMAYENİN SERBEST DOLAŞIMI HÜKMÜNÜN UYGULAMA ALANI
262
1.1. Kişi Bakımından Kapsam (Kim Yararlanabilir?)
262
1.2. Konu Bakımından Kapsam (Hangi Durumlar Altında Yararlanabilir?)
262
1.2.1. Ekonomik Etkinlik: Sermaye Hareketi
263
1.2.2. Sınır Aşırı Unsur
267
1.3. Muhataplık (Kime Karşı Kullanabilir?)
268
2. SERMAYENİN SERBEST DOLAŞIMI YÖNÜNDEN “TAHDİT”
270
2.1. Vatandaşlık (/Köken) Temelinde Doğrudan Ayrımcılık Yasağı
270
2.2. Vatandaşlık (/Köken) Temelinde Dolaylı Ayrımcılık Yasağı
272
2.3. Serbestînin Kısıtlanması Yasağı
274
3. SERMAYENİN SERBEST DOLAŞIMI YÖNÜNDEN “HAKLI GÖSTERME”
277
3.1. “Haklı Gösterme” ile İlgili Ortak Tespitler
277
3.2. Kurucu Antlaşmadaki İstisnalar
278
3.2.1. Vergi Mükellefleri Arasında Ayrım Yapma İmkânı
278
3.2.2. Ulusal Hukukun İhlalini Önleme İmkânı
279
3.2.3. Sermaye Dolaşımlarının Bildirimi Hakkında Prosedür Oluşturma İmkânı
280
3.2.4. Kamu Düzeni veya Kamu Güvenliği
280
3.3. Avrupa Birliği Adalet Divanının Kabul Ettiği “Kamu Yararına İlişkin Ağır Basan Sebepler”
281
3.4. Orantılılık İlkesi
284
4. SERMAYENİN SERBEST DOLAŞIMI YÖNÜNDEN ÖRNEK UYUŞMAZLIKLAR
287