I. İNSAN HAKLARI HUKUKUNDA TEMEL KAVRAMLAR
17
B. Hak ve Ödev Kavramları
20
C. İnsan Onuru Kavramı
22
II. İNSAN HAKLARININ TANIMI VE KAPSAMI
24
B. Temel Hak ve Özgürlükler
26
III. İNSAN HAKLARININ TARİHİ VE DÜŞÜNSEL GELİŞİMİ
28
A. Eski Çağ’da İnsan Hakları
29
B. Orta Çağ’da İnsan Hakları
30
C. Yeni Çağ’da İnsan Hakları
32
IV. İNSAN HAKLARININ POZİTİF HUKUKA GEÇİŞİ
36
A. İngiliz ve Amerikan Belgeleri
37
B. Fransız İnsan ve Yurttaş Hakları Bildirisi
39
C. Uluslararası Alana Geçişi
40
D. Türkiye’de Pozitif Hukuka Geçişi
43
V. İNSAN HAKLARININ SINIFLANDIRILMASI
46
A. Birinci, İkinci, Üçüncü Kuşak Haklar Ayrımı
47
B. Negatif, Pozitif, Aktif Statü Hakları Ayrımı
49
C. Kişisel, Siyasal, Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklar Ayrımı
50
VI. İNSAN HAKLARI VE DEVLET
51
A. Devletin Yükümlülükleri
51
B. Yatay Etki–Dikey Etki
53
HAK VE ÖZGÜRLÜKLERİN DÜZENLENMESİ VE SINIRLANMASI
Dr. Öğr. Üyesi Cansu Büşra ÖLMEZ
I. HAK VE ÖZGÜRLÜKLERİN DÜZENLENMESİ
61
A. Genel Olarak Düzenleme Kavramı
61
B. Hak ve Özgürlüklerin Düzenlenmesi Sistemleri
61
II. HAK VE ÖZGÜRLÜKLERİN SINIRLANMASI
67
B. Sınırlamanın Gerekliliği
68
III. OLAĞAN DÖNEMLERDE HAK VE ÖZGÜRLÜKLERİN SINIRLANMASI
a. Şekli Kanun – Maddi Kanun
72
b. Kanunun Ulaşılabilir, Açık ve Kesin Olması
73
2. Sebebe Bağlılık İlkesi
75
a. Genel Sınırlama–Özel Sınırlama Sebepleri
76
b. Amaç Saptırma Yasağı: Yetkinin Kötüye Kullanılması
79
4. Demokratik Toplum Düzeninin Gereklerine Uygunluk İlkesi
83
B. Türk Anayasa Hukukunda Sınırlamanın Sınırını Oluşturan Ölçütler
88
1. 2001 Anayasa Değişikliğinden Önce
88
2. 2001 Anayasa Değişikliğinden Sonra
89
a. Sınırlama Kanunla Yapılmalı
90
b. Sınırlama Anayasada Belirtilen Sebeplere Dayanmalı
90
c. Sınırlama Anayasanın Sözüne ve Ruhuna Uygun Olmalı
92
d. Sınırlama Ölçülülük İlkesine Aykırı Olmamalı
93
e. Sınırlama Demokratik Toplum Düzeninin Gereklerine Uygun Olmalı
95
f. Sınırlama Hakkın Özüne Dokunmamalı
99
g. Sınırlama Laik Cumhuriyetin Gereklerine Aykırı Olmamalı
100
IV. OLAĞANÜSTÜ DÖNEMLERDE HAK VE ÖZGÜRLÜKLERİN SINIRLANMASI
1. Savaş veya Olağanüstü Bir Durumun Varlığı
104
3. Uluslararası Hukuktan Doğan Yükümlülüklere Aykırı Olmama İlkesi
107
B. Türk Hukukunda Olağanüstü Dönemlerde Hak ve Özgürlükleri
C. Yabancıların Hak ve Özgürlüklerinin Sınırlanması
113
V. HAK VE ÖZGÜRLÜKLERİN KÖTÜYE KULLANILMASI YASAĞI
115
A. Hakkın Kötüye Kullanılması Kavramı
115
B. Ulusal ve Uluslararası Belgelerde Hakkın Kötüye Kullanılması Yasağı
117
C. Hakkın Kötüye Kullanılmasının Sonuçları
118
İNSAN HAKLARININ KORUNMASI
İNSAN HAKLARININ ULUSAL HUKUK DÜZENİNDE KORUNMASI
III. ÖZERK KURULUŞLAR ELİYLE KORUMA
130
A. Kamu Denetçiliği Kurumu’na Başvuru
130
B. Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu’na Başvuru
132
C. Kişisel Verileri Koruma Kurumu
135
A. Adli Yargıya Başvuru
137
B. İdari Yargıya Başvuru
138
C. Anayasa Yargısına Başvuru
138
ANAYASA MAHKEMESİ’NE BİREYSEL BAŞVURU YOLU
I. TANIMI VE İŞLEVLERİ
141
II. BİREYSEL BAŞVURU USULÜ VE BAŞVURULARIN İNCELENMESİ
142
A. Bireysel Başvuru Usulü
142
B. Bireysel Başvuruların İncelenmesi
144
1. Ön İnceleme Aşaması
144
2. Kabul Edilebilirlik İncelemesi Aşaması
145
3. Esas İncelemesi Aşaması
146
III. KABUL EDİLEBİLİRLİK KRİTERLERİ
146
A. Mahkeme’nin Yetkisine İlişkin Kabul Edilebilirlik Kriterleri
146
1. Kişi Bakımından Yetki
146
a. Bireysel Başvuru Hakkının Özneleri
146
bb. Özel Hukuk Tüzel Kişileri
149
cc. Kamu Tüzel Kişilerinin Bireysel Başvuru Ehliyeti Meselesi
151
aa. Kişisellik Ölçütü
153
cc. Doğrudanlık Ölçütü
154
2. Konu Bakımından Yetki
156
a. Bireysel Başvuru Hakkının Muhatapları
156
b. Bireysel Başvuruya Konu Edilebilecek Hak ve Özgürlükler
157
3. Yer Bakımından Yetki
158
4. Zaman Bakımından Yetki
159
B. Usule İlişkin Kabul Edilebilirlik Kriterleri
160
1. Olağan Kanun Yollarının Tüketilmesi
160
2. Başvurunun Süresi İçinde Yapılması
163
C. Esasa İlişkin Kabul Edilebilirlik Kriterleri
165
1. Başvurunun Açıkça Dayanaktan Yoksun Olmaması
165
a. Temellendirilmemiş Şikâyetler
166
b. Kanun Yolu Şikâyetleri
166
c. Karmaşık veya Zorlama Şikâyetler
167
d. Bir İhlalin Bulunmadığı Açık Olan Şikâyetler
167
2. Anayasal veya Kişisel Önem Taşıma
168
IV. BİREYSEL BAŞVURULARIN İNCELENMESİ SONUCUNDA VERİLEN
A. Başvurunun Kabul Edilebilirliğine İlişkin Kararlar
170
B. Başvurunun Esası Hakkında Verilen Kararlar
170
1. Yeniden Yargılama Yapılmasına İlişkin Karar
170
2. Tazminata İlişkin Karar
171
3. Dava Açılması Yolunu Gösterme Kararı
171
C. Bireysel Başvuru Hakkının Kötüye Kullanılması ve Disiplin Para Cezası
İNSAN HAKLARININ ULUSLARARASI HUKUK DÜZENİNDE KORUNMASI
Dr. Öğr. Üyesi Tuğba BAYRAKTAR
I. EVRENSEL İNSAN HAKLARI HUKUKU
184
II. BÖLGESEL İNSAN HAKLARI HUKUKU
189
A. Avrupa İnsan Hakları Hukuku
190
1. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi
191
2. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi
201
a. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin Oluşumu
202
b. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne Başvuru Çeşitleri
206
aa. Devletlerarası Başvuru
206
aaa. Mahkeme’nin Kişi Bakımından Yetkisi
209
bbb. Mahkeme’nin Konu Bakımından Yetkisi
214
ccc. Mahkeme’nin Yer Bakımından Yetkisi
215
ddd. Mahkeme’nin Zaman Bakımından Yetkisi
216
c. Bireysel Başvurunun Kabul Edilebilirlik Şartları
217
aa. İç Hukuk Yollarının Tüketilmesi
217
bb. Başvurunun Dört Aylık Süre İçinde Yapılması
221
cc. Başvurunun İsimsiz (Anonim) Olmaması
223
dd. Başvurunun Daha Önce İncelenmemiş Olması ya da
Uluslararası Diğer Bir Soruşturma veya Çözüm Merciine
Daha Önceden Sunulmuş Bir Başvuruyla Aynı Olmaması
224
ee. Başvurunun Konu Bakımından Sözleşme veya
Protokollerinin Hükümleriyle Bağdaşması, Dayanaktan
Açıkça Yoksun veya Bireysel Başvuru Hakkının Kötüye
Kullanılması Niteliğinde Olmaması
226
ff. Başvuranın Önemli Bir Zarar Görmemiş Olması
231
d. Bireysel Başvuru Usulü
233
aa. Bireysel Başvuruların İncelenmesi Usulü
236
bb. Mahkeme Kararlarının Bağlayıcılığı, Yerine Getirilmesi ve
cc. Mahkeme’nin Verebileceği Diğer Kararlar
242
aaa. Geçici (İhtiyati) Tedbir Kararı
242
bbb. Pilot Karar Usulü
245
ccc. Kayıttan Düşürme Kararı
246
ddd. Mahkeme Tarafından Verilmiş Bir Hükmün
eee. Bir Hükmün Yeniden Görüşülmesi Talebi Üzerine
e. Mahkeme’nin Özgün Yorum Yöntemleri
249
aa. Otonom Kavramlar Doktrini (Özerk Yorum İlkesi)
249
bb. Dinamik Yorum İlkesi (Evrimsel Yorum İlkesi)
250
cc. Takdir Marjı Doktrini (Takdir alanı ya da payı)
251
B. Amerikan İnsan Hakları Hukuku
254
C. Afrika İnsan Hakları Hukuku
255
AVRUPA İNSAN HAKLARI SÖZLEŞMESİ’NDE YER ALAN HAKLAR VE ÖZGÜRLÜKLER
AVRUPA İNSAN HAKLARI SÖZLEŞMESİ’NİN 2–7. MADDELERİNDE DÜZENLENEN
II. DEVLETE GETİRİLEN YÜKÜMLÜLÜKLER
266
A. Negatif Yükümlülükler
266
B. Pozitif Yükümlülükler
267
1. Yaşam Hakkını Etkin Bir Şekilde Koruyan Yasal Rejim Oluşturmak
268
2. Koruyucu Tedbirler Almak
270
3. Yeterli ve Etkin Soruşturma Yapmak
271
III. SÖZLEŞME KAPSAMINDA İHLAL OLUŞTURMAYAN DURUMLAR
273
B. Yasadışı Şiddete Karşı Koruma
275
C. Yakalama ve Kişinin Kaçmasını Önleme
276
D. Ayaklanma veya İsyanın Bastırılması
276
IV. 1982 ANAYASASI’NDA YAŞAM HAKKI
277
İŞKENCE VE KÖTÜ MUAMELE YASAĞI
II. DEVLETE GETİRİLEN YÜKÜMLÜLÜKLER
283
A. Negatif Yükümlülükler
283
B. Pozitif Yükümlülükler
284
1. Koruma Yükümlülükleri
285
2. Gerçekleştirme Yükümlülükleri
286
C. Usuli Yükümlülükler
287
III. 1982 ANAYASASI’NDA İŞKENCE YASAĞI
288
KÖLELİK, KULLUK VE ZORLA ÇALIŞTIRMA YASAĞI
A. Kölelik ve Kulluk Kavramları
292
B. Zorla Çalıştırma ve Zorunlu Çalışma Kavramları
293
II. DEVLETE GETİRİLEN YÜKÜMLÜLÜKLER
294
III. SÖZLEŞME KAPSAMINDA İHLAL OLUŞTURMAYAN DURUMLAR
295
A. Tutulma Süresince Çalışma
295
B. Askeri Hizmet veya Yerine Gördürülebilecek Sivil Hizmet
296
C. Acil Durumlarda Toplum Hizmeti
296
D. Olağan Yurttaşlık Yükümlülükleri
297
IV. 1982 ANAYASASI’NDA KÖLELİK VE ZORLA ÇALIŞTIRMA YASAĞI
297
ÖZGÜRLÜK VE GÜVENLİK HAKKI
II. DEVLETE GETİRİLEN YÜKÜMLÜLÜKLER
305
A. Negatif Yükümlülükler
305
B. Pozitif Yükümlülükler
307
III. SÖZLEŞME KAPSAMINDA İHLAL OLUŞTURMAYAN DURUMLAR
308
A. Yetkili Bir Mahkemenin Verdiği Mahkumiyet Kararı Sonrasında
B. Mahkeme Kararına Uymama Sebebiyle veya Yükümlülüğün Yerine
Getirilmesini Sağlamak Amacıyla Yakalama veya Tutma
309
C. Yetkili Adli Merci Önüne Çıkarılmak Amacıyla Yakalama veya Tutma
310
D. Küçüklerin Tutulması
312
E. Bulaşıcı Hastalığı Olanların, Akıl Hastalarının, Alkoliklerin, Uyuşturucu
Bağımlılarının ve Serserilerin Yasal Olarak Tutulması
312
F. Ülkeye Girişin Önlenmesi veya Sınır Dışı ve Geri Verme Amacıyla
IV. ÖZGÜRLÜĞÜNDEN YOKSUN BIRAKILAN KİŞİLERİN HAKLARI
314
A. Anladığı Dilde Derhal Bilgilendirilme Hakkı
315
B. Derhal Bir Yargıç Önüne Çıkarılma Hakkı
316
C. Makul Sürede Yargılanma veya Yargılama Sırasında Salıverilme Hakkı
317
D. Özgürlüğünden Yoksun Bırakılanın Mahkemeye Başvurma Hakkı
318
F. Yakınlarına Haber Verme Hakkı
319
V. 1982 ANAYASASI’NDA ÖZGÜRLÜK VE GÜVENLİK HAKKI
319
B. Özgürlüğünden Yoksun Bırakılan Kişilerin Hakları
324
II. DEVLETE GETİRİLEN YÜKÜMLÜLÜKLER
330
A. Negatif Yükümlülükler
330
B. Pozitif Yükümlülükler
331
III. ADİL YARGILANMA HAKKININ UNSURLARI
332
A. Mahkemeye Erişim Hakkı
332
B. Yasal, Bağımsız ve Tarafsız Bir Mahkemede Yargılanma Hakkı
334
C. Makul Sürede Yargılanma Hakkı
335
D. Yargılamanın Hakkaniyete Uygun Olması
337
E. Aleni ve Duruşmalı Yargılama Hakkı
338
F. Masumiyet Karinesinden Yararlanma Hakkı
339
IV. CEZA YARGILAMASINDA SANIĞA SAĞLANAN GÜVENCELER
340
A. Suçlamadan Haberdar Edilme Hakkı
340
B. Savunmasını Hazırlamak İçin Gerekli Zaman ve Kolaylıklara Sahip
C. Avukat ve Adli Yardımdan Yararlanma Hakkı
342
D. Lehe Delil Öne Sürme ve Tanığı Sorguya Çekme Hakkı
342
E. Ücretsiz Tercümandan Yararlanma Hakkı
343
V. 1982 ANAYASASI’NDA ADİL YARGILANMA HAKKI
343
A. Anayasa’da Tanınan Unsurlar
344
B. Sanığa Sağlanan Güvenceler
346
C. AYM Kararlarından Örnekler
346
SUÇ VE CEZALARIN KANUNİLİĞİ İLKESİ
I. HAKKIN KAPSAMI, YÜKÜMLÜLÜKLER VE İSTİSNALAR
349
AVRUPA İNSAN HAKLARI SÖZLEŞMESİ’NİN 8–14. MADDELERİNDE DÜZENLENEN
Dr. Öğr. Üyesi Ufuk Ramazan ÇAKMAK
I. ÖZEL HAYATA VE AİLE HAYATINA SAYGI HAKKI
353
B. Özel Hayatın Korunması
355
2. Fiziksel ve Ruhsal Bütünlük Hakkı
358
C. Aile Hayatına Saygı Hakkı
361
D. Evlenme ve Aile Kurma Hakkı
364
E. Konuta Saygı Hakkı
365
F. Haberleşmeye Saygı Hakkı
367
G. Sözleşme’nin 8–11. Maddelerinin Sınırlanma Rejimi
367
3. Demokratik Toplumda Gereklilik
369
II. DÜŞÜNCE, VİCDAN VE DİN ÖZGÜRLÜĞÜ
373
B. Düşünce, Vicdan ve Din Kavramları
374
C. Özgürlüğün Kapsamı
376
1. Kişinin İç Dünyası
376
2. Dinin veya İnancın Açığa Vurulması
377
B. İfade Özgürlüğünün Kapsamı
387
2. İfade Kategorileri
388
C. 10. Madde Kapsamında Korunmayan İfadeler
394
D. İfade Özgürlüğünün Sınırlanması
396
IV. TOPLANMA VE ÖRGÜTLENME ÖZGÜRLÜĞÜ
399
B. Toplanma Özgürlüğü
400
C. Örgütlenme Özgürlüğü
402
1. Dernek Kurma Özgürlüğü
403
2. Sendika Kurma Özgürlüğü
404
3. Siyasi Parti Özgürlüğü
405
D. Toplanma Ve Örgütlenme Özgürlüğünün Sınırlanması
405
V. ETKİLİ BAŞVURU HAKKI
409
B. Etkili Başvuru Hakkının Unsurları
410
1. Savunulabilir Bir Şikâyet
410
2. Ulusal Bir Makamın Varlığı
411
3. Etkili Başvuru Yolu
412
C. Etkili Başvuru Hakkının Diğer Usuli Haklarla İlişkisi
413
VI. AYRIMCILIK YASAĞI
416
B. Ayrımcılık Yasağının Kapsamı
419
C. Ayrımcılık Türleri
420
1. Doğrudan Ayrımcılık
421
2. Dolaylı Ayrımcılık
421
D. Ayrımcılığın İspatı
422