Sorumluluk Hukuku Bağlamında Tıpta Yapay Zeka Kullanımı Doç. Dr. Gamze Turan Başara  - Kitap

Sorumluluk Hukuku Bağlamında Tıpta Yapay Zeka Kullanımı

1. Baskı, 
Kasım 2026
Kitabın Detayları
Dili:
Türkçe
Ebat:
16x24
Sayfa:
338
Barkod:
9786253613495
Kapak Türü:
Karton Kapaklı
Fiyatı:
985,00₺
24 saat içerisinde temin edilir.
Kitabın Açıklaması
Dijital çağda yaşanan teknolojik gelişmelerin bir sonucu olarak ortaya çıkan yapay zeka, tıbbi uygulamalarda giderek daha etkin bir rol üstlenmektedir. Özellikle tanı ve tedavi süreçlerinde kullanılan yapay zeka sistemleri, hekimin karar alma ve tıbbi müdahaleyi gerçekleştirme biçimlerinde önemli değişikliklere yol açmaktadır.
Yapay zeka sistemleri, büyük miktarda sağlık verisini hızlı bir şekilde işleyerek tanının daha doğru konulmasına, tedavi başarısının artırılmasına ve hekimin iş yükünün azaltılmasına olanak sağlamaktadır. Ancak yapay zekanın sağladığı bu olanaklar, sorumluluk hukuku bakımından dikkate alınması gereken yeni riskleri de beraberinde getirmektedir. Yapay zeka sistemlerinin opak yapısı, öğrenme kapasitesi, dijital otonomisi ve teknik karmaşıklığı, sorumluluk hukukundaki geleneksel yaklaşımların yeniden ele alınmasını gerektirmektedir. Bu eserde, yapay zeka sistemlerinin tıbbi müdahalelerde kullanılmasından doğan sorumluluk, pozitif hukuk (de lege lata) bakımından değerlendirilmekte ve olması gereken hukuk (de lege ferenda) bakımından çözüm önerileri sunulmaktadır.
Kitabın Konu Başlıkları
.
Yapay Zeka Sistemlerinin Sorumluluk Hukuku Bakımından Önem Taşıyan Riskleri
.
Tıbbi Müdahalelerde Yapay Zeka Sistemlerinin Kullanımına İlişkin Özen Yükümlülükleri
.
Yapay Zeka Sistemlerinin Hatalı Kararlarından Doğan Sorumluluk
.
Sorumluluğun Pozitif Hukuk (De Lege Lata) Bakımından Değerlendirilmesi ve Olması Gereken Hukuk (De Lege Ferenda) Bakımından Çözüm Önerileri
Kitabın İçindekileri
İçindekiler
Önsöz 
7
Kısaltmalar 
19
Giriş 
21
Birinci Bölüm
YAPAY ZEKA KAVRAMI, TIPTA YAPAY ZEKA KULLANIMI VE YAPAY ZEKA SİSTEMLERİNİN SORUMLULUK HUKUKU BAKIMINDAN ÖNEM TAŞIYAN RİSKLERİ
§ 1. ARAŞTIRMA KONUSUNA GİRİŞ 
29
I. YAPAY ZEKA 
29
A. Tarihsel Gelişim 
29
B. Yapay Zekanın Kavramsal Çerçevesi 
32
1. Genel Kabul Görmüş Bir Tanımın Bulunmaması 
32
2. Sınıflandırma Yoluyla Kavramın Sınırlarının Belirlenmesi 
36
3. Teknik İşlevsel Özellikler 
39
a. Öğrenme Tabanlı Veri İşleme 
39
aa. Veri İşlemenin Temel Modeli 
39
bb. Model Tabanlı Kural Oluşturmadan Öğrenme Tabanlı Kural Oluşturmaya Geçiş 
40
i. Model Tabanlı Kural Oluşturma 
40
ii. Öğrenme Tabanlı Kural Oluşturma 
41
cc. Öğrenme Tabanlı Kural Oluşturmanın Özellikleri 
43
i. Kural Oluşturmanın Ön Koşulu Olarak Eğitim 
43
ii. İşleme Kurallarının Yalnızca Örtük Olarak Temsil Edilmesi 
47
iii. Dondurulmuş (Öğrenme Süreci Sona Erdirilmiş) ya da Öğrenmeye Devam Eden (Kendini Geliştiren) Sistemler Olarak Yapılandırılabilme 
47
b. Dijital Otonomi 
48
c. Sinir Ağları Örneği 
50
aa. Genel Olarak 
50
bb. Çok Katmanlı Sinir Ağları (Derin Öğrenme) 
51
4. Çalışmada Esas Alınan Yapay Zeka Kavramı 
53
5. Yapay Zeka ile Robot Kavramı Arasındaki İlişki 
54
II. ALGORİTMA 
56
III. TIBBİ CİHAZLAR 
57
A. Yapay Zeka Sistemlerinin Tıbbi Cihaz Olarak Nitelendirilmesi 
58
B. Tıbbi Cihazların Sınıflandırılması ve Uygunluk Değerlendirmesi 
60
1. Risk Sınıflandırmasına Göre Uygunluk Değerlendirmesinde İzlenecek Süreç 
60
2. Uygunluk Değerlendirmesi İçin Temel Gerekliliklerin İspatı 
60
a. Temel Gereklilikler 
60
b. Yapay Zeka Sistemlerine İlişkin Düzenleme Eksikliği 
61
c. Tıbbi Cihaz Nitelendirmesinin Hekimin Sorumluluğu Bakımından Önemi 
63
§ 2. TIPTA YAPAY ZEKA KULLANIMI 
64
I. TIBBİ MÜDAHALELERDE YAPAY ZEKA TEKNOLOJİLERİNİN SAĞLADIĞI AVANTAJLAR 
64
II. TIBBİ MÜDAHALELERDE YAPAY ZEKANIN UYGULAMA ALANLARI 
66
A. Mevcut Uygulama Alanları 
66
B. Uygulama Örnekleri 
67
1. Tıbbi Tanıda Yapay Zeka Uygulamaları 
67
2. Tıbbi Tedavide Yapay Zeka Uygulamaları 
69
III. TIBBİ MÜDAHALELERDE YAPAY ZEKA SİSTEMLERİNİN KULLANIM BİÇİMLERİ 
71
A. Yapay Zeka Sistemlerinde İnsan Müdahalesinin Düzeyleri 
71
1. Human in the Loop (İnsanın Döngünün İçinde Bulunduğu Sistemler) 
71
2. Human on the Loop (İnsanın Döngüyü Gözetlediği Sistemler) 
72
3. Human out of the Loop (İnsanın Döngünün Dışında Kaldığı Sistemler) 
72
B. Karar Destek Sistemlerinden Karar Alma Sistemlerine Geçiş 
73
§ 3. YAPAY ZEKA SİSTEMLERİNİN SORUMLULUK HUKUKU BAKIMINDAN ÖNEM TAŞIYAN RİSKLERİ 
74
I. OTONOMİ RİSKİ 
75
II. ŞEFFAF OLMAMA (OPAKLIK) RİSKİ 
77
A. Genel Olarak 
77
B. Açıklanabilir Yapay Zeka Araştırma Alanı 
79
III. KARMAŞIKLIK RİSKİ 
80
IV. DİĞER RİSKLER 
82
V. ARA SONUÇ 
84
İkinci Bölüm
HEKİMİN HUKUKİ SORUMLULUĞU
§ 1. HEKİMİN HUKUKİ SORUMLULUĞUNUN TEMELLERİ 
87
I. GENEL OLARAK 
87
II. TEDAVİ İLİŞKİSİNİN HUKUKİ NİTELİĞİ 
87
III. ÖZEL HUKUKA TABİ TEDAVİ İLİŞKİSİNDE HEKİMİN HUKUKİ SORUMLULUĞU 
89
A. Sorumluluğun Yasal Dayanakları 
89
B. Sorumluluğun Koşulları 
96
§ 2. YAPAY ZEKA DESTEKLİ TIBBİ CİHAZLARININ KULLANIMININ HUKUKA UYGUNLUĞU 
101
I. HEKİMİN ŞAHSİ EDİM YÜKÜMLÜLÜĞÜ 
101
A. Genel Olarak 
101
B. Hekimlik Faaliyetlerinin Devri 
104
1. Hukuka Uygun Yetki Devrinin Koşulları 
104
a. Yetki Devrinin Muhatabı Olarak Alt Vekil (Kaim Vekil) ve Yardımcı Kişi Ayrımı 
104
b. Vekilin Üstlendiği Edimin İfasını Alt Vekile (Kaim Vekile) Devretmesi 
106
c. Vekilin Üstlendiği Edimin İfasında Yardımcı Kişi Görevlendirmesi 
108
2. Vekilin Üstlendiği Edimi Devretmesinin Sınırları 
109
3. Vekilin Üstlendiği Edimi Yetkisiz Olarak Devretmesinin Sorumluluk Hukuku Açısından Sonuçları 
111
II. YAPAY ZEKA DESTEKLİ TIBBİ CİHAZLARIN KULLANIMI 
113
A. Şahsi Edim Yükümlülüğü ile Yapay Zeka Sistemlerinin Kullanımı Arasındaki İlişki 
113
B. Tıbbi Faaliyetlerin Devrinde Yapay Zeka Sistemlerinin Alt Vekil (Kaim Vekil) ya da Yardımcı Kişi Olarak Nitelendirilmesi 
114
1. Genel Olarak 
114
2. Yapay Zeka Sistemlerinin Alt Vekil (Kaim Vekil) Olarak Nitelendirilmesi 
117
3. Yapay Zeka Sistemlerinin Yardımcı Kişi Olarak Nitelendirilmesi 
119
a. Genel Olarak 
119
b. Yapay Zeka Sistemlerine Kısmi Hak Ehliyeti Tanınması Yoluyla Yardımcı Kişi Olarak Nitelendirilmesi 
120
c. Yapay Zeka Sistemlerinin Kıyasen Yardımcı Kişi Olarak Nitelendirilmesi 
122
C. Yapay Zeka Sistemlerine Yetki Devrinin Hukuka Uygunluğu 
124
1. Yetki Devrine İlişkin İlkelerin Yapay Zeka Sistemleri Bakımından Uygulanması 
124
2. Hukuka Uygun Yetki Devrine İlişin Koşullar 
125
a. Genel Olarak 
125
b. Tıbbi Faaliyetlerin Çekirdek Alanında Yardımcı Kişi Kullanımı 
126
aa. Destekleyici Yapay Zeka Sistemleri 
126
bb. İkame Edici Yapay Zeka Sistemleri 
127
III. HASTANIN AYDINLATILMASI VE RIZASININ ALINMASI 
129
A. Aydınlatma 
130
1. Yeni Bir Yöntem Olarak Yapay Zeka Sistemlerinin Kullanımına İlişkin Aydınlatma 
131
2. Standart Bir Yöntem Olarak Yapay Zeka Sistemlerinin Kullanımına İlişkin Aydınlatma 
132
B. Rıza 
134
1. Genel Olarak 
134
2. Hipotetik Rıza 
136
VI. ARA SONUÇ 
138
§ 3. TIBBİ MÜDAHALELERDE YAPAY ZEKA SİSTEMLERİNİN KULLANIMINA İLİŞKİN ÖZEN YÜKÜMLÜLÜKLERİ 
140
I. GENEL OLARAK HEKİMİN ÖZEN YÜKÜMLÜLÜĞÜ 
140
A. Özen Kavramı ve İşlevi 
140
B. Özen Yükümlülüğünün Kapsamı 
142
1. Genel İlkeler 
142
2. Tıbbi Standart 
144
a. Tıbbi Standart Kavramı ve Hukuki Önemi 
144
b. Tıbbi Standartların Belirlenmesi 
146
c. Yeni Yöntemler ve Hekimin Tedavi Özgürlüğü 
148
d. Genel Tehlike İlkesi 
150
II. YAPAY ZEKA SİSTEMLERİNİN STANDART VE YENİ YÖNTEM OLARAK KULLANIMI 
151
A. Yapay Zeka Sistemlerinin Standart Yöntem Olarak Kullanımı 
151
B. Yapay Zeka Sistemlerinin Yeni Yöntem Olarak Kullanımı 
154
C. Özel Özen Yükümlülükleri 
155
1. Yapay Zeka Sisteminin Seçiminde Hekimin Özen Yükümlülükleri 
156
a. Yapay Zeka Sistemini Kullanma ya da Kullanmama Yükümlülüğü 
156
b. Tıptaki Gelişmeler Hakkında Sürekli Eğitim Yükümlülüğü 
157
2. Yapay Zeka Sisteminin Kullanımında Hekimin Özen Yükümlülükleri 
159
a. Yapay Zeka Sisteminin İşletimi İçin Teknik Bilgi ve Becerilerin Edinilmesi Yükümlülüğü 
159
b. Yapay Zeka Sistemini Kullanmaya Başlamadan Önce Hazırlama Yükümlülüğü 
160
3. Yapay Zeka Sisteminin Denetiminde Hekimin Özen Yükümlülükleri 
161
a. Yapay Zeka Sistemlerinde Denetim Yükümlülüğünün Kapsamı 
161
b. Denetim Yükümlülüğünün Güven İlkesi ile Sınırlandırılması 
162
aa. İş Bölümünde Güven İlkesi 
162
bb. Güven İlkesinin Yapay Zeka Sistemlerine Uygulanabilirliğine İlişkin Görüşler 
165
cc. Görüşümüz 
166
III. ARA SONUÇ 
168
§ 4. YAPAY ZEKA SİSTEMLERİNİN HATALI KARARLARINDAN DOĞAN SORUMLULUK 
169
I. HEKİMİN KENDİ YÜKÜMLÜLÜĞÜNE AYKIRILIKTAN KAYNAKLANAN SORUMLULUĞU 
170
A. Hekimin Yapay Zeka Sistemini Kullanmasının Özen Yükümlülüğüne Aykırılık Teşkil Etmesi 
170
B. Sözleşmeye Dayalı Kusurdan Bağımsız Sorumluluk Taahhüdü 
173
C. Yedek Sorumluluk Dayanağı Olarak Aydınlatma Yükümlülüğünün İhlali 
174
D. Ara Sonuç 
174
II. YAPAY ZEKA SİSTEMLERİNİN HATALI KARARLARININ KULLANICIYA YÜKLENMESİ 
175
A. Yapay Zeka Sistemlerinin Hatalı Kararlarının Sözleşmeye Dayanan Yardımcı Kişi Sorumluluğu Kapsamında Kullanıcıya Yüklenmesi 
175
1. Genel Olarak 
175
2. Yardımcı Kişi Sorumluluğunun Yapay Zeka Sistemlerine Genişletilmesine Karşı İleri Sürülen Argümanlar 
177
a. Yapay Zeka Sistemlerinin Hükmün Lafzi Kapsamına Girmemesi 
178
b. Yapay Zeka Sistemlerinin Hak Ehliyetinin ve Haksız Fiil Ehliyetinin Bulunmaması 
178
c. Üreticinin Sorumluluğuna Öncelik Verilmesi 
180
3. Yardımcı Kişi Sorumluluğunun Yapay Zeka Sistemlerine Genişletilmesini Destekleyen Argümanlar 
181
a. Yapay Zeka Sistemlerinin Kullanımında Normatif Değer Eşitliği 
181
b. Zararın Meydana Gelmesi Halinde Sözleşme Borçlusunun ve Alacaklının Sorumluluk Hukuku Bakımından Hukuki Durumu 
182
aa. Sözleşme Borçlusunun Haksız Şekilde Sorumluluktan Kurtulması 
182
bb. Zarar Görenin Hukuki Durumunun Haksız Şekilde Kötüleştirilmesi 
183
4. Türk Borçlar Kanunu’nun 116/1. Maddesi Kapsamında Yardımcı Kişinin Fiillerinden Sorumluluğa İlişkin Genel Esaslar 
184
5. Yapay Zeka Sistemlerinin Hatalı Kararlarının Kullanıcıya Yüklenmesi 
187
a. Genel Olarak 
187
b. Öğretide İleri Sürülen Görüşler 
189
aa. İnsan Odaklı Ölçütler 
189
bb. Sistem Odaklı Ölçütler 
190
c. Görüşlerin Değerlendirilmesi 
194
6. Yapay Zeka Sisteminin Üreticisinin Türk Borçlar Kanunu’nun 116/1. Maddesi Kapsamında Yardımcı Kişi Sayılıp Sayılmayacağı 
197
B. Yapay Zeka Sistemlerinin Hatalı Kararlarının Haksız Fiil Sorumluluğu Kapsamında Kullanıcıya Yüklenmesi 
199
1. Adam Çalıştıranın Haksız Fiil Sorumluluğu 
199
a. Genel Olarak 
199
b. Hukuka Aykırılık 
200
aa. Sonucun Hukuka Aykırılığı ile Davranışın Hukuka Aykırılığı Arasındaki Ayrım 
200
bb. Hukuka Aykırılık Koşulunun Yapay Zeka Sistemleri Açısından Değerlendirilmesi 
203
c. Kurtuluş Kanıtı 
204
2. Hayvan Bulunduranın Sorumluluğu 
206
3. Yapı Malikinin Sorumluluğu 
207
III. ARA SONUÇ 
208
§ 5. TIBBİ SORUMLULUK DAVALARINDA İSPAT YÜKÜ 
209
I. GENEL OLARAK 
209
II. İSPAT YÜKÜNÜN DAĞILIMI 
211
A. Aydınlatılmış Onam Yükümlülüğünün İspatı 
211
B. Yükümlülük İhlalinin, Zararın ve Nedensellik Bağının İspatı 
213
C. Kusurun İspatı 
216
III. YAPAY ZEKA SİSTEMLERİNİN KULLANIMINDA İSPAT KOLAYLIKLARI 
216
A. İspat Kolaylıklarının Hukuki Gerekçesi: İspat Yükümlülüğünün Unsurlarına Göre Sistematik Bir İnceleme 
217
1. Genel Olarak 
217
2. Yükümlülük İhlalinin İspatında İspat Kolaylıkları 
219
a. Hekimin Tıbbi Kayıt Tutma Yükümlülüğünün İhlalinin İspatında İspat Kolaylıkları 
220
aa. Tıbbi Kayıt Tutma Yükümlülüğünün Kapsamı 
221
i. Genel Olarak 
221
ii. Yapay Zeka Sistemlerinde Tıbbi Kayıt Tutma Yükümlülüğü 
223
bb. Yükümlülüğe Aykırı Kayıt Tutmanın İspat Hukuku Bakımından Sonuçları 
224
b. Tedavi Sırasında Ortaya Çıkan Sağlık Zararlarında İspat Kolaylığı 
226
aa. İsviçre Hukukunda 
226
bb. Alman Medeni Kanunu § 630 h (1) Kapsamında Tam Olarak Kontrol Edilebilir Risklerde İspat Yükünün Yer Değiştirmesi 
228
i. Genel Olarak 
228
ii. Tam Olarak Kontrol Edilebilir Risklerde İspat Yükünün Yer Değiştirmesi Kuralının Yapay Zeka Sistemlerinde Uygulanması 
232
3. Nedensellik Bağının İspatında İspat Kolaylıkları 
234
IV. ARA SONUÇ 
237
Üçüncü Bölüm
SORUMLULUĞUN POZİTİF HUKUK (DE LEGE LATA) BAKIMINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ VE
OLMASI GEREKEN HUKUK (DE LEGE FERENDA)
BAKIMINDAN ÇÖZÜM ÖNERİLERİ
§ 1. SORUMLULUK HUKUKU HÜKÜMLERİ KAPSAMINDA RİSK DAĞILIMININ DEĞERLENDİRİLMESİ 
239
I. SORUMLULUK HUKUKUNDA RİSK DAĞILIMININ AMACI VE İŞLEVİ 
239
II. SORUMLULUĞUN HUKUKİ DAYANAĞI 
241
III. POZİTİF HUKUK KAPSAMINDA RİSK DAĞILIMI 
243
A. Çalışma Kapsamında Ulaşılan Hukuki Tespitlerin Değerlendirilmesi 
243
B. Risk Dağılımında Üreticinin Rolünün Dikkate Alınması 
246
1. Üreticinin Risk Üzerindeki Müdahale ve Etki Kapasitesi 
246
2. Üreticinin Sorumluluğunun Temel Esasları 
248
3. Yapay Zeka Sistemleri Bakımından Üreticinin Sorumluluğu 
250
a. Yapay Zeka Sistemlerinin Ürün Olarak Nitelendirilip Nitelendirilemeyeceği 
250
b. Yapay Zeka Sistemlerinin Hatalı Kararlarının Ürün Hatası Olarak Nitelendirilip Nitelendirilemeyeceği 
257
aa. Hatalı Ürün Kavramı 
257
bb. Yapay Zeka Sistemlerinde Olası Ürün Hataları 
260
c. Ürün Hatasının Tespitinde Esas Alınacak Zaman 
268
d. İspat Yükü 
271
e. Zamanaşımı 
275
C. Ara Sonuç 
277
§ 2. OLMASI GEREKEN HUKUK (DE LEGE FERENDA) BAKIMINDAN ÇÖZÜM ÖNERİLERİ GELİŞTİRİLMESİ 
278
I. AVRUPA BİRLİĞİ DÜZENLEMELERİNDE MEYDANA GELEN GELİŞMELER 
279
A. Robotikler Hakkında Medeni Hukuk Kuralları Tavsiye Raporu ve Beyaz Kitap 
280
B. Yapay Zeka Kullanımına İlişkin Hukuki Sorumluluğun Düzenlenmesine Dair Avrupa Parlamentosu Kararı (2020/2014 (INL)) 
281
C. Yapay Zeka Sorumluluk Direktifi Teklifi 
282
D. Ürün Sorumluluğu Direktifi 
284
II. TÜRK HUKUKUNDA YAPAY ZEKAYA İLİŞKİN KANUN TEKLİFLERİ 
285
III. ÖĞRETİDE İLERİ SÜRÜLEN (DE LEGE FERENDA) ÇÖZÜM ÖNERİLERİ 
287
A. Yapay Zeka Sistemlerinin Kullanıcısı Olarak Hekimin Tehlike Sorumluluğu 
287
B. Türk Borçlar Kanunu’nun 66. Maddesinde Katı Bir İsnat Rejiminin Öngörülmesi 
292
C. Sorumluluğa Alternatif ya da Sorumluluğu Tamamlayan Sigorta Modeli 
293
D. Yapay Zeka Sistemlerinin Sorumluluk Süjesi Olarak Tanınması (Elektronik Kişilik) 
295
E. Önerilerin Değerlendirilmesi 
297
Sonuç 
299
Kaynakça 
309
Kavram Dizini 
335