On Yedinci Baskıya Önsöz
5
CEZA HUKUKUNUN TEMEL KAVRAMLARI
CEZA HUKUKUNUN ANLAMI VE KAPSAMI
III. CEZA HUKUKUNUN KISIMLARI
38
IV. CEZALANDIRMANIN MEŞRUİYETİ
40
§2. CEZA HUKUKUNUN GÖREVİ, İŞLEVİ VE AMACI
43
§3. CEZA HUKUKUNUN HUKUK DÜZENİ İÇİNDEKİ YERİ, DİĞER HUKUK DALLARI İLE İLİŞKİSİ VE CEZA HUKUKUNA YARDIMCI DİSİPLİNLER
47
I. CEZA HUKUKUNUN HUKUK DÜZENİ İÇİNDEKİ YERİ
47
II. CEZA HUKUKUNUN DİĞER HUKUK DALLARI İLE İLİŞKİSİ VE CEZA HUKUKUNA YARDIMCI DİSİPLİNLER
47
A. Diğer Hukuk Dalları ile İlişkisi
47
1. Medeni Hukuk ile İlişkisi
47
2. Anayasa Hukuku ile İlişkisi
48
3. İdare Hukuku ile İlişkisi
49
a. İdari Ceza Hukuku Kavramı ve Kabahatlerin Suç Olmaktan Çıkarılması
49
bb. Kabahatler Kanunun Temel İlkeleri ve Uygulama Alanı
51
cc. Kabahatler Kanununda Sorumluluğun Esasları
52
dd. Kabahatler Kanununda İştirak ve İçtima
54
ee. Kabahatler Kanununda Yaptırım Türleri
55
ff. Yaptırıma Karar Verme Yetkisi
55
c. Disiplin Ceza Hukuku Kavramı
58
4. Uluslararası Kamu Hukuku ile İlişkisi
59
5. Ceza Muhakemesi Hukuku ile İlişkisi
59
6. İnfaz Hukuku ile İlişkisi
60
B. Ceza Hukukuna Yardımcı Disiplinler
60
DEMOKRATİK HUKUK DEVLETİNDE
CEZA HUKUKUNUN TEMEL İLKELERİ
§1. KANUNİLİK İLKESİ (CEZA KANUNLARININ GÜVENCE İŞLEVİ)
64
I. İLKENİN ANLAMI ve KAPSAMI
64
III. İLKEYE YÖNELİK ELEŞTİRİLER
67
IV. İLKENİN ZORUNLU SONUÇLARI
68
A. Örf ve Adet Kuralları ile Suç ve Ceza Yaratılamaz (Nulla poena sine lege scripta)
68
B. Kıyas Yasaktır (Nullum crimen sine lege stricta)
69
C. Ceza Kanunları Belirli ve Açık Olmalıdır (Nullum crimen sine lege certa)
71
D. Ceza Kanunları Geçmişe Yürümez (Nullum crimen sine lege praevia)
72
E. İdarenin Düzenleyici İşlemleriyle Suç ve Ceza Yaratılamaz
73
§2. CEZA SORUMLULUĞUNUN ŞAHSİLİĞİ İLKESİ
75
§3. KUSURSUZ SUÇ VE CEZA OLMAZ İLKESİ
76
§4. CEZA HUKUKU BAKIMINDAN ÖNEMLİ DİĞER İLKELER
78
I. İNSAN ONURUNUN DOKUNULMAZLIĞI
78
II. ORANLILIK VE İKİNCİLLİK İLKELERİ İLE AŞIRILIK YASAĞI
79
§5. CEZA HUKUKU İLKELERİNİN SOMUTLAŞTIRILMASI: CEZA HUKUKU DOGMATİĞİ
82
CEZA HUKUKUNUN TARİHSEL GELİŞİM SÜRECİ VE
CEZA SORUMLULUĞUNUN ESASINA ETKİSİ
§1. İLK UYGARLIKLARDA CEZALANDIRMA DÜŞÜNCESİNİN KAMUSALLAŞMASI: CEZA HUKUKUNUN TEMELİ
85
B. Kanonik Ceza Hukuku
94
C. Ortaçağ İtalyan Ekolü
96
V. AYDINLANMA DÖNEMİ CEZA HUKUKU
97
I. İSLAMİYET ÖNCESİ DÖNEM
98
II. İSLAMİYETTEN SONRAKİ DÖNEM
99
1. Tanzimata Kadarki Dönem
102
a. 1840 Tarihli Kanunname–i Ceza
103
b. 1851 Tarihli Kanun–u Cedit
103
c. 1858 Ceza Kanunname–i Humayunu
103
§4. CEZA HUKUKUNUN TARİHSEL GELİŞİM SÜRECİNİN CEZA SORUMLULUĞUNUN ESASINA ETKİSİ
105
IV. TOPLUMSAL SAVUNMA AKIMI
109
V. OKULLAR MÜCADELESİNİN TÜRK HUKUKUNA ETKİSİ
109
CEZA HUKUKUNUN KAYNAKLARI
§1. KAYNAK KAVRAMI VE CEZA HUKUKU KAYNAKLARININ ÖZELLİKLERİ
111
B. Uluslararası Sözleşmeler
112
2. TCK ve Diğer Ceza Kanunları Arasındaki İlişki
114
II. YARDIMCI KAYNAKLAR
115
A. Örf ve Adet (Gelenek) Kuralları
115
B. Ahlak ve Din Kuralları
116
C. Mahkeme İçtihatları
117
§3. KAYNAKLARIN YORUMU
118
I. YORUM KAVRAMI VE KIYASTAN FARKI
118
A. Gramatik ya da Sözel Yorum Yöntemi
119
B. Sistematik Yorum Yöntemi
119
C. Tarihsel Yorum Yöntemi
120
D. Amaçsal (Teleolojik) Yorum Yöntemi
120
C. Hukukun Genel İlkeleri
124
D. Karşılaştırmalı Hukuk
124
E. Örf ve Adet Kuralları
125
§1. CEZA HUKUKU KURALLARININ ZAMAN BAKIMINDAN UYGULAMA ALANI
129
I. ZAMAN BAKIMINDAN UYGULAMAYA İLİŞKİN İLKELER
129
B. Geriye Yürüme: Lehe Kanunun Uygulanması/Aleyhe Kanunun Geçmişe Yürümesi Yasağı
131
2. Lehe Kanunun Belirlenmesi
132
3. Zamanaşımına İlişkin Kurallar Bakımından Lehe Kanunun Belirlenmesi
135
4. Mahkeme İçtihatlarının Geçmişe Yürüyüp Yürümeyeceği Sorunu
135
5. İçtihadı Birleştirme Kararlarının Geçmişe Yürüyüp Yürümeyeceği Sorunu
136
6. Anayasa Mahkemesinin İptal Kararlarının Geçmişe Yürüyüp Yürümeyeceği Sorunu
137
II. CEZA KANUNLARININ YÜRÜRLÜĞE GİRMESİ, YÜRÜRLÜKTEN ÇIKMASI VE YÜRÜRLÜK SÜRELERİ BAKIMINDAN CEZA KANUNLARI
137
III. SUÇUN İŞLENDİĞİ AN
139
B. Kesintisiz (Mütemadi), Zincirleme (Müteselsil) ve Teşebbüs Aşamasında Kalan Suçlar
140
§2. CEZA HUKUKU KURALLARININ YER BAKIMINDAN UYGULAMA ALANI
141
I. MÜLKİLİK İLKESİ (SİSTEMİ)
142
C. Suçun İşlendiği Yer Sorunu
148
D. Yabancı Ülkede Hüküm Verilmesi (TCK m.9)
152
II. ŞAHSİLİK İLKESİ (SİSTEMİ)
153
A. Faile Göre Şahsilik İlkesi
154
1. Görev Suçları (TCK m.10)
154
2. Vatandaş Tarafından İşlenen Suç (TCK m.11)
155
B. Mağdura Göre Şahsilik
158
1. Türkiye’nin Zararına İşlenen Suçlar (m. 12/1)
159
2. Vatandaşın Zararına İşlenen Suçlar (Vatandaşı Koruma İlkesi ya da Mağdura Göre Şahsilik İlkesi) (m. 12/2)
159
III. EVRENSELLİK İLKESİ (m. 12/3)
160
IV. KORUMA İLKESİ (TCK m.13)
162
V. YER BAKIMINDAN UYGULAMADA ÖZELLİK GÖSTEREN HALLER
164
A. Seçimlik Cezalarda Soruşturma (TCK m.14)
164
B. Soruşturma Koşulu Olan Cezanın Hesaplanması (TCK m.15)
165
C. Cezadan Mahsup (TCK m.16)
166
D. Hak Yoksunlukları (TCK m.17)
168
VI. İADE (GERİ VERME)
169
B. İadenin Kaynakları
169
1. Fiile İlişkin Koşullar
171
a. İadeye Konu Suç, Talep Eden Devlet ve Türk Hukuku Bakımından Belli Bir Ağırlıkta Olmalıdır (6706 sayılı Kanun m.10/2)
171
b. Suç; Türkiye Devletinin Güvenliğine Karşı, Türkiye Devletinin veya Bir Türk Vatandaşının ya da Türk Kanunlarına Göre Kurulmuş Bir Tüzel Kişinin Zararına İşlenmiş Olmamalıdır (6706 sayılı Kanun m.11/1–c–3)
172
c. Suç Zamanaşımına veya Affa Uğramamış Olmalıdır (6706 sayılı Kanun m.11/1–c–5)
172
d. İade Talebinin, Ölüm Cezası veya İnsan Onuru ile Bağdaşmayan Bir Ceza Gerektiren Suçlara İlişkin Olmaması Gerekir (6706 sayılı Kanun m.11/3)
173
e. Suç, Türkiye’nin Yargılama Yetkisine Giren Bir Suç Olmamalıdır (6706 sayılı Kanun m.11/1–c–4)
173
f. Suçun Düşünce Suçu, Siyasî Suç Veya Siyasî Suçla Bağlantılı Bir Suç Veyahut Sırf Askerî Suç Niteliğinde Bir Suç Olmaması Gerekir (6706 sayılı Kanun m.11/1–c–1, 2)
174
bb. Siyasi Suç veya Siyasi Suçla Bağlantılı Suç
175
aaa. Siyasi Suçun Tanımı
175
bbb. Çeşitleri: Tam ve Nisbi Siyasi Suç
176
ccc. Siyasi Suç Kapsamında Görülmeyen Eylemler
176
2. Faile İlişkin Koşul
179
F. Teslim (6706 sayılı Kanun m.20)
184
G. İade İsteminin Reddi
185
H. İadede Hususilik Kuralı (Sözl. m. 14; 6706 sayılı Kanun m.10/4)
185
İ. Transit Geçiş Kararı (6706 Sayılı Kanun m.21)
186
J. Türkiye’nin İade Talepleri ve Şartları (6706 Sayılı Kanun m.22)
187
VII. YABANCI KANUNUN GÖZ ÖNÜNDE BULUNDURULMASI (TCK m.19)
187
A. Bir Türk veya Yabancının Yabancı Ülkede İşlediği Suç Bakımından Türkiye'de Yapılacak Yargılamada Uygulanacak Kanunun Belirlenmesi
187
B. Hükmün Uygulanması
188
§3. CEZA KANUNLARININ KİŞİ BAKIMINDAN UYGULAMA ALANI
189
II. CEZA KANUNUNUN UYGULANMASINDA ÖZELLİK GÖSTEREN KİŞİLER
191
1. Yasama Sorumsuzluğu (Mutlak Yasama Dokunulmazlığı)
195
2. Sorumsuzluğun Koşulları
196
4. Sorumsuzluk ile Dokunulmazlık Arasındaki Farklar
198
D. NATO Mensupları (Yabancı Asker Kişiler)
202
1. Sözleşme Kapsamına Giren Kişiler (m.I)
203
2. Gönderen ve/veya Kabul Eden Devletlerin Yargı Yetkileri
203
a. Mutlak Yargı Yetkisi
204
aa. Gönderen Devletin Mutlak Yargı Yetkisi (m.VII 2/a)
204
bb. Kabul Eden Devletin Mutlak Yargı Yetkisi (m.VII 2/b)
204
b. Öncelikli Yargı Yetkisi
204
aa. Gönderen Devletin Öncelikli Yargı Yetkisinin Bulunduğu Haller
204
bb. Kabul Eden Devletin Öncelikli Yargı Yetkisi
205
SUÇ GENEL TEORİSİ, SUÇUN TANIMI VE SUÇ KAVRAMI, SUÇUN YAPISAL UNSURLARI VE UNSURLAR DIŞINDA KALAN CEZALANDIRILMAYA ETKİLİ OLAN ŞARTLAR
§1. SUÇ GENEL TEORİSİ
207
II. SUÇ GENEL TEORİSİNİN YARARI
208
III. SUÇ GENEL TEORİSİNİN GELİŞİM SÜRECİ
208
A. Klasik Suç Teorisi
208
B. Teleolojik Neo–Klasik Suç Teorisi
211
1. Hareket Kavramındaki Değişim
212
2. Tipe Uygunluk Kavramındaki Değişim
212
3. Hukuka Aykırılık Kavramındaki Değişim
213
4. Kusur Kavramındaki Değişim
213
C. Final (Amaççı) Suç Teorisi
214
§2. SUÇUN TANIMI VE SUÇ KAVRAMI
218
§3. SUÇUN YAPISAL UNSURLARI
219
II. SUÇUN YAPISAL UNSURLARI
221
a. Objektif Nitelikteki Unsurlar
224
a1. Hareket Teorileri
226
aa1. Hareketin Temelini Hukuk Dışında Arayan Teoriler
227
aaa1. Nedensel (Doğalcı) Hareket Teorisi
227
aaa2. Final (Amaçsal) Hareket Teorisi
229
aaa3. Sosyal Hareket Teorisi
230
aa2. Hareketin Temelini Hukuk İçinde Arayan Teori: Normativist Teori
231
a2. Hareket Yeteneği ve Tüzel Kişilerin Ceza Sorumluluğu
232
aa1. Hareket Yeteneği
232
aa2. Tüzel Kişilerin Ceza Sorumluluğu
233
aaa1. Tüzel Kişi Kavramı
233
aaa2. Tüzel Kişilerin Ceza Sorumluluğu
234
a3. Yapay Zeka ve Ceza Hukuku
238
a4. Hareketin Niteliğinin Suçların Sınıflandırılmasına Etkisi
246
aa1. Tek Hareketli–Birden Fazla Hareketli Suçlar
246
aa2. Seçimlik Hareketli Suçlar
247
aa3. İcrai veya İhmali Hareketle İşlenen Suçlar
247
aa4. Bağlı Hareketli–Serbest Hareketli Suçlar
249
a2. Neticeye Göre Suçların Sınıflandırılması
250
aa1. Şekli Suç–Maddi Suç (Neticesiz– Neticeli Suçlar– Neticesi Harekete Bitişik Suçlar)
250
aa2. Zarar Suçu–Tehlike Suçu
251
aa3. Ani Suç–Kesintisiz (Mütemadi) Suç
253
aa4. Kalkışma Suçları
255
ccc. Nedensellik Bağı ve Fiilin Objektif Yüklenebilirliği (İsnad Edilebilirliği)
256
a2. Nedensellik Bağlantısını Ortaya Koymaya Çalışan Teoriler
257
aa2. Uygunluk (Uygun Sebep) Teorileri
258
a3. Nedensellik Bağlantısı Konusunda Çıkabilecek Bazı Sorunlar
259
aa1. Nedensellik Bağının Kesilmesi Sorunu
259
aa2. Failce Bilinmeyen Sebeplerin Neticeye Etkisi (Atipik Nedensel Gelişme)
260
aa3. Mağdurda Mevcut Bir Halin Tipik Neticenin Meydana Gelmesinde Etkili Olması
261
aa5. Alternatif Nedensellik (Çoklu/Çift Nedensellik)
263
aa6. Kümülatif Nedensellik (Neticenin Sebeplerin Toplamından Meydana Gelmesi)
264
aa7. Kurul Halinde Alınan Kararlar
265
aa8. Rezerv Sebebin Önemsizliği (Varsayıma Dayalı Nedensellik)
266
a4. Objektif Yüklenebilirlik (İsnadiyet) Teorisi
267
aa1. Hakim Olabilirlik (Hükmedebilirlik)
269
aa2. Yükümlülüğe Aykırılık İlişkisinin Bulunmaması (Hukuka Aykırılık İlişkisi ya da Hukuka Uygun Alternatif Hareketler)
275
aa3. Neticenin Normun Koruma Alanı (ya da Amacı) Dışında Kalması (Risk Bağlantısının/İlişkisinin Bulunmaması)
276
aa4. Hukuken Önemli Riskin ya da Tehlikenin Bulunmaması, İzin Verilmiş Bir Riskin Varlığı ya da Riskin Azaltılması
277
aa5. Varsayıma Dayalı Nedensellik
279
ddd. Tipte Yer Alan Diğer Objektif Nitelikteki Unsurlar
279
b. Sübjektif Nitelikteki Unsurlar
279
bbb. Kastın Çifte Fonksiyonu
281
ccc. Kastın Unsurları
283
a1. Bilme Unsuru: (Düşünme ve Öngörme)
283
a2. İstemek (İrade Etmek)
285
ddd. Kastın Aranacağı Zaman– Eklenen Kast
289
eee. Kastın Çeşitleri
291
a1. Genel Kast–Özel Kast
291
aa2. Özel Kast (Amaç, Maksat, Niyet, Saik)
291
aaa2. Özel Kastın İşlevi
292
a2. Ani Kast–Tasarlama (Taammüt–Düşünce Kastı)
292
a3. Doğrudan Kast–Olası (Dolaylı) Kast
295
fff. Olası Kast (Dolaylı –Gayrı Muayyen Kast)–Bilinçli Taksir
296
a2. Olası Kastın Sonuçları (Sorumluluğun Kapsamı)
301
a3. Olası Kastın Uygulanamayacağı Suç Tipleri
304
3. Tipin İncelenmesinden Çıkan Sonuçlar (Tipin Sentezi)
305
a. Suçun Temel ve Türemiş Biçimi
305
b. Suçun Birleşik Şekli
305
2. Hukuka Aykırılık Unsuruna İlişkin Özellikler
307
3. Hukuka Aykırılık ve Kusur Ayrımı
309
4. Hukuka Uygunluk Sebepleri
309
b. Hukuka Uygunluk Sebeplerinin Niteliği
310
aa. Kanun Hükmünü Yerine Getirme
312
bbb. Kanun Teriminin Anlamı
313
ccc. Uluslararası Sözleşmelerin Kanun Olarak Kabul Edilebilip Edilemeyeceği Sorunu
315
ddd. Yürürlüğü Durdurulan Hükmün Uygulanması Sorunu
315
eee. Kanun Hükmünün Yerine Getirilmesinin Bir Örneği Olarak ‘Kolluğun Zor ve Silah Kullanma Yetkisi’
315
a4. Zor Kullanma Yetkisi Çerçevesinde Orantılılık İlkesi
320
a5. Zor Kullanmada Takdir Yetkisi
324
bbb. Meşru Savunmanın Koşulları
326
a1. Saldırıya İlişkin Koşullar
326
aa1. Bir Saldırı Bulunmalıdır
326
aa2. Saldırı Haksız Olmalıdır
329
aa3. Saldırı Bir Hakka Yönelmiş Olmalıdır
331
aa4. Saldırı Halen Mevcut, Gerçekleşmesi ya da Tekrarı Muhakkak Olmalıdır
334
a2. Savunmaya İlişkin Koşullar
336
aa1. Savunmada Zorunluluk Bulunmalı
336
aa2. Savunma Saldırıya ve Saldırana Karşı Yapılmalı (Saldırı ile Savunma Arasında Nedensellik Bağlantısı Bulunmalı)
337
aa3. Saldırı ile Oranlı (=Ölçülü) Olmalı
338
ccc. Meşru Savunma– Haksız Tahrik İlişkisi
342
cc. Hakkın Kullanılması
344
ccc. Hakkın Kullanılması (İcrası) Durumları
347
a1. Hekimlik Mesleğinin İcrası
347
a2. Eleştiri Amacıyla Yapılan Düşünce Açıklamaları
352
a3. Gazetecilik Mesleğinin İcrası
356
a4. İddia ve Savunma Dokunulmazlığı (İddia ve Savunma Hakkı)
359
a1. Mağdurun Üzerinde Serbestçe Tasarrufta Bulunabileceği Bir Hakkın Varlığı
363
aa1. Bireyin Yaşam Hakkı Üzerinde Tasarruf Hakkının Sınırları ve Ötanazi
364
aa2. Bireyin Vücut Bütünlüğü Üzerinde Tasarruf Yetkisi
367
aa3. Bireyin Malvarlığı Üzerinde Tasarruf Yetkisi
370
aa4. Bireyin Şerefi Üzerinde Tasarruf Yetkisi
371
aa5. Bireyin Özgürlüğü Üzerinde Tasarruf Yetkisi
372
a3. Rızanın Açıklanması
374
ee. Yükümlülüklerin Çatışması
375
e. Hukuka Uygunluk Sebeplerinde Sınırın Aşılması
379
bb. TCK’da Sınırın Aşılması Halleri
380
cc. Hukuka Uygunluk Sebeplerinde Hata ve Sınırın Aşılması
382
1. Kusurluluğa İlişkin Hükümlerin Genel Değerlendirmesi
382
2. Haksızlık ve Kusurluluk İlişkisi
383
3. Kusur ve Kusurluluk İlişkisi
384
4. Kusur İle İlgili Temel Kavramlar
385
6. Kusurluluğun Koşulları
390
a. Kusur Yeteneğinin Varlığı
390
aa. Kusur Yeteneği Kavramı
390
bb. Kusur Yeteneğinin Bulunması Gereken Zaman
392
cc. Kusur Yeteneğini Etkileyen Haller
393
a2. Yaşla İlgili Bazı Ön Sorunlar
395
a3. Yaş Küçüklüğü ve Akıl Hastalığının Aynı Kişide Birleşmesi
395
a4. Yaş Küçüklüğü Halleri
396
aa1. 12 Yaşını Doldurmamış Çocuklar (TCK m.31/1)
396
aa2. 13–15 Yaş Arasındaki Çocuklar (TCK m. 31/2)
399
aa3. 16–18 Yaş Arasındaki Çocuklar (TCK m. 31/3)
404
a1. Akıl Hastalığı Nedeniyle, İşlenen Fiilin Hukuki Anlam ve Sonuçlarının Algılanamaması veya Bu Fiille İlgili Olarak Davranışlarını Yönlendirme Yeteneğinin Önemli Derecede Azalması Hali (m.32/1)
408
a2. Algılama Yeteneğinin Tümüyle Ortadan Kalkmaması ve Fakat İşlenen Fiille İlgili Olarak Önemli Derecede Olmamakla Birlikte Davranışlarını Yönlendirme Yeteneğinin Azalması Hali
412
ccc. Sağır ve Dilsizlik
414
ddd. Geçici Nedenler, Alkol veya Uyuşturucu Madde Etkisinde Olma
416
a2. Alkol ve Uyuşturucu Madde Etkisinde Olma
419
a3. Alkol ve Uyuşturucu Madde Bağımlıları
420
b. Kusurluluğu Kaldıran/Etkileyen Hallerin Bulunmaması
422
aa. Mazeret Sebepleri (Kusurluluğu Kaldıran Haller)
423
aaa. Amirin Emri (m. 24/2, 3, 4)
423
aa1. Bir Emir Bulunmalıdır
426
aa2. Emir Meşru (Bağlayıcı) Olmalıdır
426
aa3. Emir Hukuka Aykırı ya da Suç Olmamalıdır
428
bbb. Zorunluluk (Zaruret) Hali (m. 25/2)
433
a1. Zorunluluk Halinin Hukuki Niteliği
433
aa2. Zorunluluk Halinin Sınıflandırılmasına İlişkin Teoriler
434
aa3. Hukuka Uygunluk Sebebi ve Mazeret Sebebi Olan Zorunluluk Hali Arasındaki Farklar
438
aaa1. Koşullara İlişkin Farklar
438
aaa2. Sonuçlara İlişkin Farklar
438
a2. Zorunluluk Halinin Koşulları
443
aa1. Tehlikeye İlişkin Koşullar
443
aaa1. Ağır ve Muhakkak Bir Tehlikenin Varlığı
443
aaa2. Tehlikenin Bir “Hakka” Yönelik Olması
446
aaa3. Tehlikeye Bilerek Sebebiyet Verilmemesi
446
aa2. Korunmaya İlişkin Koşullar
447
aaa1. Tehlike ile Korunma Hareketi Arasında Nedensellik Bağının Olması
447
aaa2. Tehlikeden Başka Türlü Korunma İmkanının Bulunmaması
447
aaa3. İşlenen Fiil ile Tehlikenin Ağırlığı Arasında Oran Bulunması
448
aaa4. Tehlikeye Göğüs Germe Yükümlülüğünün Bulunmaması
449
a3. Zorunluluk Hali ve Meşru Savunmanın Karşılaştırılması
450
ccc. Meşru Savunmada Sınırın Mazur Görülebilir Heyecan, Korku ya da Telaş Nedeniyle Aşılması (m.27/2)
450
ddd. Cebir–Şiddet–Tehdit
455
bb. Kusurluluğu Etkileyen Haller
459
a2. Haksız Tahrikin Uygulama Koşulları
460
aa1. Tahriki Teşkil Eden Fiil Haksız Bir Fiil Olmalıdır
460
aa2. Haksız Fiil Failde Hiddet veya Şiddetli Elem Etkisi Meydana Getirmelidir
464
aa3. Suç, Haksız Fiilin Oluşturduğu Hiddet ve Şiddetli Elem Etkisi Altında İşlenmelidir
466
aa4. Suç, Tahriki Oluşturan Haksız Eylemi Gerçekleştiren Kimseye Karşı İşlenmelidir
468
a3. Haksız Tahrikin Varlığının Sonucu
471
a4. Haksız Tahrikle İlgili Olarak Ortaya Çıkabilecek Sorunlar
473
a2. Suçun Maddi Unsurlarında Hata
479
aa1. Suçun Konusunda Hata
479
aa2. Nedensellik Bağında Hata
482
aa3. Suçun Maddi Unsurlarında Hatanın Sonuçları
483
a3. Suçun Nitelikli Unsurlarında (Ağırlatıcı ve Hafifletici Sebeplerde) Hata
483
a4. Ceza Sorumluluğunu Kaldıran veya Azaltan Nedenlere Ait Koşulların Varlığında Hata
486
aa2. Hukuka Uygunluk Sebeplerinde Hata
486
aaa1. Hukuka Uygunluk Sebebinin Varlığında Hata
486
aaa2. Hukuka Uygunluk Sebeplerinin Koşullarında Hata
487
aa3. Kusurluluğu Kaldıran ya da Azaltan Nedenlerde Hata
491
a7. Haksızlık Bilincinin Bulunmaması (Haksızlık Hatası)
496
III. UNSURLARIN DIŞINDA KALAN VE CEZALANDIRILMAYA ETKİLİ OLAN ŞARTLAR (TİPİKLİK DIŞINDA BULUNAN HUSUSLAR)
500
C. Cezalandırılabilme Şartları
501
2. Cezalandırılabilme Şartlarının Özelliklerinden Çıkan Sonuçlar
503
SUÇUN ÖZEL GÖRÜNÜŞ BİÇİMLERİ
§1. TEŞEBBÜS AŞAMASINDA KALMIŞ SUÇLAR
507
II. TEŞEBBÜSÜN CEZALANDIRILMASININ NEDENİ
508
III. TEŞEBBÜSÜN ŞARTLARI
509
A. Ön Şart: Suç Tipinin Teşebbüse Elverişli Olması
509
B. Suç İşleme Kastının Varlığı (Suç, Kasten İşlenen Suçlardan Olmalıdır)
511
C. Suçun İcrasına Elverişli Hareketlerle Doğrudan Doğruya Başlamak
511
D. Failin İşlemeyi Kastettiği Suçu Elinde Olmayan Nedenlerle Tamamlayamaması
517
IV. TEŞEBBÜS HALİNDE VERİLECEK CEZANIN BELİRLENMESİ
519
V. İŞLENEMEZ SUÇA TEŞEBBÜS (ELVERİŞSİZ TEŞEBBÜS)
521
C. Yeni Objektif Teori (Tehlike Teorisi)
523
VI. TEŞEBBÜSTE ÖZELLİK GÖSTEREN DİĞER HALLER
528
VII. GÖNÜLLÜ VAZGEÇME
529
III. TAKSİRİN HUKUKİ ESASI
535
IV. TAKSİRİN ÇİFTE FONKSİYONU ÖĞRETİSİ
537
V. TAKSİRİN UNSURLARI
539
A. Fiilin Taksirle İşlenebilen Bir Suç Olması
539
B. Hareketin İradi Olması–Neticenin İstenmemiş Bulunması
539
C. Özen Yükümlülüğünün Yerine Getirilmemiş Olması
540
D. Neticenin Öngörülebilir Olması
542
E. Hareket ile Netice Arasında Nedensellik Bağının Varlığı
543
VII. BİLİNÇLİ TAKSİR–BİLİNÇSİZ TAKSİR
549
VIII. TAKSİRLİ SUÇLARA İŞTİRAK
555
IX. TAKSİRLİ SUÇLARDA VERİLECEK CEZANIN BELİRLENMESİ
556
X. TAKSİRLİ SUÇLARDA HAKSIZ TAHRİK
558
XI. CEZA SORUMLULUĞUNUN KALKMASI
559
§3. İHMALİ HAREKETLE İŞLENEN SUÇLAR
562
II. GERÇEK İHMALİ SUÇLAR
562
III. GERÇEK OLMAYAN İHMALİ SUÇLAR
563
§4. NETİCE SEBEBİYLE AĞIRLAŞMIŞ SUÇLAR
568
II. TERİM–KAVRAM–TANIM–ÇEŞİTLERİ–KOŞULLARI
569
III. NETİCE SEBEBİYLE AĞIRLAŞAN SUÇLARIN ANAYASAYA AYKIRILIĞI SORUNU
576
SUÇLULARIN ÇOKLUĞU: FAİLLİK VE İŞTİRAK
§3. SUÇA KATILANLARIN SORUMLULUĞU KONUSUNDAKİ SİSTEMLER
581
§4. TCK’NIN KABUL ETTİĞİ SİSTEM
583
II. FAİLLİK VE ŞERİKLİK AYRIMI BAKIMINDAN İLERİ SÜRÜLEN TEORİLER
584
1. Şekli Objektif Teori
584
2. Maddi Objektif Teori
584
A. Birlikte (Müşterek) Faillik
585
2. TCK Anlamında Birlikte (Müşterek) Faillik
587
B. Dolayısıyla (Dolaylı) Faillik (m. 37/2)
591
IV. SUÇ ORTAKLIĞI (ŞERİKLİK)
593
A. Suç Ortaklığının Koşulları
593
1. Birden Çok Kişi (Fail) Tarafından Yapılan ve Aralarında Nedensel Bağlantı Bulunan Birden Çok Hareketin Varlığı (Objektif Koşul)
593
2. Suça Katılma Kastı (İştirak İradesi) (Sübjektif Koşul)
593
B. Suç Ortaklığı Halleri
594
b. Azmettirmede Ağırlatıcı Sebep (m.38/2)
595
c. Muhbir Suç Ortağı (m.38/3)
596
a. Suç İşlemeye Teşvik Etmek
598
b. Suç İşleme Kararını Kuvvetlendirmek
598
c. Fiilin İşlenmesinden Sonra Yardımda Bulunacağını Vaat Etmek
599
d. Suçun Nasıl İşleneceği Hususunda Yol Göstermek
599
e. Fiilin İşlenmesinde Kullanılan Araçları Sağlamak
599
f. Suçun İşlenmesinden Önce veya İşlenmesi Sırasında Yardımda Bulunarak İcrasını Kolaylaştırmak
599
V. BAĞLILIK KURALI: KARAR VERİLEN SUÇUN İŞLENMESİ
600
B. Karar Verilenden Başka Bir Suçun İşlenmesi
602
C. Nitelikli Hallerin (Ağırlatıcı ve Hafifletici Sebeplerin) Suç Ortaklarına Etkisi Sorunu
603
2. Nitelikli Hallerin (Ağırlatıcı ve Hafifletici Sebeplerin) Suç Ortaklarına Etkisi Konusundaki Görüşümüz
606
VI. ÖZGÜ SUÇLARDA İŞTİRAK (TCK m.40/2)
608
VII. İŞTİRAK HÂLİNDE İŞLENEN SUÇLARDA GÖNÜLLÜ VAZGEÇME
608
VII. İŞTİRAKE TEŞEBBÜSÜN MÜMKÜN OLUP OLMAYACAĞI SORUNU
610
SUÇLARIN BİRLEŞMESİ (SUÇLARIN İÇTİMAI)–
YASALARIN TEKLİĞİ (GÖRÜNÜŞTE İÇTİMA)
§1. SUÇLARIN BİRLEŞMESİ (SUÇLARIN İÇTİMAI) KAVRAMI
611
B. Bileşik Suç Olarak Kabul Edilemeyen Haller
616
1. Aynı Suçun Birden Fazla İşlenmesi
618
2. Aynı Suçun Değişik Zamanlarda İşlenmesi
620
3. Bir (Aynı) Suç İşleme Kararı (Suç İşleme Kararının Tekliği)
622
4. Mağdurun Aynı (Tek) Kişi Olması
626
D. Zincirleme Suçun Varlığının Sonuçları
628
E. Zincirleme Suç Hükmünün Uygulanamayacağı Suçlar
628
F. Aynı Suçun Birden Fazla Kişiye Karşı Tek Bir Fiille İşlenmesi (Aynı Nev’iden Fikri İçtima)
630
1. Suç Tekliği Görüşü
633
2. Suç Çokluğu Görüşü
634
2. Birden Fazla Farklı Suçun Oluşması (Kanunun Değişik Hükümlerinin İhlali)
638
§2. YASALARIN TEKLİĞİ (GÖRÜNÜŞTE İÇTİMA)
641
§1. CEZA KAVRAMI VE CEZANIN (CEZALANDIRMANIN) AMAÇLARI
649
II. CEZANIN (CEZALANDIRMANIN) AMAÇLARI
649
A. Mutlak Teori: Cezanın Ödetme (Kefaret) Amacı
650
B. Önleyici Teori: Cezanın Önleyici (Önleme) Amacı
651
§2. CEZANIN NİTELİKLERİ
653
§4. CEZA KANUNUNDA YER ALAN YAPTIRIMLAR
655
1. Ağırlaştırılmış Müebbet Hapis Cezası
656
2. Müebbet Hapis Cezası
658
3. Süreli Hapis Cezası
659
b. Kısa Süreli Hapis Cezası ve Kısa Süreli Hapis Cezasına Seçenek Yaptırımlar
659
aa. Kısa Süreli Hapis Cezası
659
bb. Kısa Süreli Hapis Cezasına Seçenek Yaptırımlar
660
aaa. Terim–Hukuki Nitelik
660
bbb. Kısa Süreli Hapis Cezasının Lehinde ve Aleyhindeki Görüşler
661
ccc. Seçenek Yaptırıma Çevirmenin Koşulları
661
ddd. Seçenek Yaptırıma Çevirmenin Talebe Bağlı Olup Olmadığı Sorunu
663
eee. Çevirme Zorunluluğu
664
ggg. Çevirmeye Konu Yaptırımlar
667
a1. Adli Para Cezasına Çevirme
667
aa1. Aynen İade, Suçtan Önceki Hale Getirme veya Tazmin Suretiyle Tamamen Giderme
667
aa2. Bir Eğitim Kurumuna Devam Etme
670
aa3. Belirli Yerlere Gitmekten veya Belirli Etkinlikleri Yapmaktan Yasaklanma
671
aa4. Ehliyet ve Ruhsat Belgelerinin Geri Alınması, Belli Bir Meslek ve Sanatı Yapmaktan Yasaklanma
673
aa5. Gönüllü Olarak Kamuya Yararlı Bir İşte Çalıştırılma
673
aa6. Çevrilen Ceza ve Tedbirlere Uymamanın Yaptırımı
675
aa7. Önlemin Değiştirilmesi
676
2. Para Cezasına İlişkin Sistemler
677
3. TCK’da Para Cezası
677
4. Adli Para Cezasının İnfazı (TCK m.52/4, CGTİHK m.106)
681
a. Adli Para Cezasının İnfaz Şekli
681
b. Adli Para Cezasının İnfaz Usulü
682
c. Adli Para Cezasının Ödenmemesi
682
d. Hapse Çevirme Yasağı
684
II. GÜVENLİK TEDBİRLERİ
684
B. TCK’da Yer Alan Güvenlik Tedbirleri
688
1. Belli Hakları Kullanmaktan Yoksun Bırakılma
688
bb. Benzer Kavramlarla Mukayese
702
d. Müsaderenin Çeşitleri
703
aa. Eşya Müsaderesinin Çeşitleri ve Koşulları
705
aaa. Suçla İlgili Eşyanın Müsaderesi (TCK m. 54/1 ve 3)
705
bbb. Suç Teşkil Eden Eşyanın Müsaderesi (TCK m.54/4)
708
bb. Eşdeğer Müsaderenin Koşulları (TCK m. 54/2)
708
cc. Kazanç Müsaderesi (TCK m.55)
709
bbb. Kazanç Müsaderesinin Koşulları
709
dd. Kaim Değerlerin Müsaderesinin Koşulları
712
C. Çocuklara Özgü Güvenlik Tedbirleri
715
1. Danışmanlık Tedbiri (Yön. m.12)
716
2. Eğitim Tedbiri (Yön. m.13)
717
3. Bakım Tedbiri (Yön. m.14)
718
4. Barınma Tedbiri (Yön. m.15)
719
5. Sağlık Tedbiri (Yön. m.16)
720
D. Akıl Hastalarına Özgü Güvenlik Tedbirleri
721
E. Suçta Tekerrür ve Özel Tehlikeli Suçlular
723
a. Önceden İşlenen Suçtan Dolayı Verilen Hükmün Kesinleşmiş Olması
724
b. Yeni Bir Suçun İşlenmesi
726
5. Tekerrürün Sonuçları
729
6. Mükerrirler Hakkında Verilen Denetimli Serbestlik Kararının İnfazı
730
7. Özel Tehlikeli Suçlular
731
G. Tüzel Kişiler Hakkında Güvenlik Tedbirleri
736
3. Hakimin Takdir Yetkisi
739
§5. CEZANIN BELİRLENMESİ VE BİREYSELLEŞTİRİLMESİ
740
I. CEZANIN BELİRLENMESİ
740
B. Ceza Türünün Belirlenmesi
741
C. Temel Cezanın Belirlenmesi
742
2. Cezanın Belirlenmesinde Göz Önünde Bulundurulması Gereken Hususlar
745
a. Suçun İşleniş Biçimi
745
b. Suçun İşlenmesinde Kullanılan Araçlar
746
c. Suçun İşlendiği Zaman ve Yer
746
d. Suçun Konusunun Önem ve Değeri
747
e. Meydana Gelen Zarar ve Tehlikenin Ağırlığı
747
f. Failin Kast veya Taksire Dayalı Kusurunun Ağırlığı
749
g. Failin Güttüğü Amaç ve Saiki
751
h. Kriterlerin Genel Değerlendirmesi
751
3. Olası Kast ve Bilinçli Taksirin Dikkate Alınması
752
4. Nitelikli Hallerin Varlığı
753
D. Sonuç Cezanın Belirlenmesi
758
E. Cezanın Yukarı ve Aşağı Sınırlarının Aşılmaması
758
F. Cezanın Hesaplanması
760
1. Hapis Cezasının Hesaplanması
760
2. Adli Para Cezasının Hesaplanması
760
G. Cezaların İçtimaı (Birleştirilmesi)
761
2. Cezaların İçtimaı Sistemleri
762
3. Cezaların İçtimaı Kuralları
762
4. İçtima Kurallarını Uygulama Yetkisi
764
II. CEZANIN BİREYSELLEŞTİRİLMESİ
765
A. Cezanın Bireyselleştirilmesi Kavramı
765
B. Cezanın Bireyselleştirilmesi Araçları
765
1. Takdiri İndirim Nedenleri
765
c. Mahsup Hükümlerinin Uygulanış Şekli
773
d. Adli Kontrol ve Mahsup
774
e. Yurtdışında Geçen Sürenin Mahsubu
775
f. Şahsi Hürriyeti Sınırlama Sonucu Geçirilmiş Sürenin Hapsen Tazyik Yaptırımından Mahsup Edilebilip Edilemeyeceği Sorunu
775
3. Hapis Cezasının Ertelenmesi
775
aa. İşlenen Suçtan Dolayı Verilecek Ceza Hapis Cezası Olmalı ve Belli Ağırlıkta Bulunmalıdır
778
bb. Sanık Daha Önce Kasıtlı Bir Suçtan Dolayı Hapis Cezasına Mahkûm Edilmemiş Olmalıdır
780
cc. Suç İşlemeyeceği Konusunda Mahkemede Bir Kanaatin Oluşması Gerekir
781
d. Ertelemenin Koşula Bağlanması
783
e. Ertelemenin Denetime Tabi Tutulması: Denetimli Serbestlik
785
bb. Denetim Süresince Öngörülebilecek Yükümlülükler
786
cc. Uzman Kişinin Görevlendirilmesi ve Görevleri
787
f. Ertelemenin Sonucu
788
g. Ertelemenin Düşmesi
788
DAVA VE CEZA İLİŞKİSİNİ DÜŞÜREN SEBEPLER
§2. DAVA VE CEZA İLİŞKİSİNİ DÜŞÜREN SEBEPLER
795
I. SANIĞIN VEYA HÜKÜMLÜNÜN ÖLÜMÜ
795
C. Cumhurbaşkanınca Af
801
1. Dava Zamanaşımına Tabi Olmayan Suçlar
805
2. Çocuk Tarafından İşlenen Suçlarda Dava Zamanaşımı
806
3. Dava Zamanaşımı Süresinin Belirlenmesi
807
b. Yeniden Yargılamayı Gerektiren Hallerde Dava Zamanaşımı Süresinin Belirlenmesi
809
c. Lehe Hükmün Belirlenmesi ve Uygulanması Amacıyla Yapılan Yargılama Bakımından Dava Zamanaşımı
812
4. Dava Zamanaşımı Süresinin Başlaması
812
b. Bazı Suçlar Bakımından Dava Zamanaşımı Sürelerinin Başlamasına İlişkin Özel Düzenlemeler
814
aa. Birden Çok Evlilik ve Hileli Evlenme Suçu (TCK m.230/1, 2, 3)
814
bb. İftira Suçu (TCK m.267)
815
5. Dava Zamanaşımının Durması
815
d. TCK Dışındaki Bazı Kanunlarda Zamanaşımının Durmasına İlişkin Hükümler
818
aa. Uzlaştırma (CMK m.253 – 255)
818
bb. Kamu Davası Açılmasının Ertelenmesi (CMK m.171/2 vd.)
819
cc. Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (CMK. m.231/5 vd.)
819
dd. Çocuk Koruma Kanunu Bakımından Çocuk Hakkında Açılacak Kamu Davasının Ertelenmesi (ÇKK m.19)
819
ee. Çocuk Koruma Kanunu Bakımından Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (ÇKK m.23)
820
ff. Askeri Mahkemeler Kuruluşu ve Yargılama Usulü Kanunu Bakımından Geri Bırakma (m.20)
820
gg. Bankacılık Kanunu Bakımından Dosyanın Bilirkişiye Tevdii (m.165)
820
6. Dava Zamanaşımının Kesilmesi (TCK m.67/3)
820
a. Kesilme Halinde Dava Zamanaşımının Uzaması
823
b. Dava Zamanaşımının Kesilmesinin Şeriklere Etkisi
823
2. Kısa Süreli Hapis Cezalarının Adli Para Cezasına Çevrilmesi Halinde Ceza Zamanaşımı Süresinin Tespiti
825
3. Farklı Türde Cezalar İçeren Hükümlerde Ceza Zamanaşımı Süresinin Değerlendirilmesi
825
4. Ceza Zamanaşımı Süresinin Kısalması
826
5. Ceza Zamanaşımı Süresinin Başlaması
826
a. Hükmün Kesinleşmesi
827
b. İnfazın Herhangi Bir Sebeple Kesilmesi
827
6. Ceza Zamanaşımına Tabi Olmayan Suçlar
829
7. Ceza Zamanaşımının Durması
830
8. Ceza Zamanaşımı ve Hak Yoksunlukları
830
9. Ceza Zamanaşımının Kesilmesi
831
10. Ceza Zamanaşımı Süresinin Kesilme Nedenleri
831
b. Hükmün İnfazı İçin Tebligat Yapılması
832
c. Hükmün İnfazı Amacıyla Yakalama Yapılması
833
d. Mahkumun Yeni Bir Suç İşlemesi
833
11. Kesilmenin Etkisi
834
12. Ceza Zamanaşımının Sonuçları
834
D. Müsadere Zamanaşımı
835
E. Zamanaşımının Hesabı ve Uygulanması
835
IV. ŞİKAYETTEN VAZGEÇME
836
B. Önödeme Usulünün Uygulanacağı Suçlar
839
§3. DAVA VEYA CEZANIN DÜŞMESİNİN ETKİSİ
843
KOŞULLU SALIVERİLME – ADLİ SİCİL VE
HÜKÜMLÜLÜK KAYDININ SİLİNMESİ
§1. KOŞULLU SALIVERİLME (ŞARTLA SALIVERME–MEŞRUTEN TAHLİYE)
845
A. Hükmedilmiş Cezanın Bir Süre Çekilmiş Olması
845
III. KOŞULLU SALIVERİLMEYE KARAR VERECEK MAKAM
851
IV. KOŞULLU SALIVERİLME YASAĞI
852
V. DENETİM SÜRESİ–DENETİMLİ SERBESTLİK
853
A. Uzman Kişi Görevlendirme
855
B. Denetim Süresince Öngörülebilecek Yükümlülükler
855
C. Koşullu Salıverilmenin Geri Alınması
859
1. Geri Alınmayı Gerektiren Haller
859
2. Geri Alınmanın Sonucu
861
3. Geri Almaya Karar Verecek Makam
861
D. Koşullu Salıverilmenin Sonucu
861
§2. ADLİ SİCİL VE HÜKÜMLÜLÜK KAYDININ SİLİNMESİ
862