Dijital Devlet ve İnsan Hakları Elise Degrave, Ergin Ergül  - Kitap

Dijital Devlet ve İnsan Hakları

1. Baskı, 
Şubat 2026
Kitabın Detayları
Dili:
Türkçe
Ebat:
13x19
Sayfa:
125
Barkod:
9786253775261
Kapak Türü:
Karton Kapaklı
Fiyatı:
280,00
Temin süresi 2-3 gündür.
Kitabın Açıklaması
Doğumdan hayatın sonuna kadar adımız, adresimiz, sağlık bilgilerimiz, ailemiz, evimiz, maaşımız, aracımız ve eğlence alışkanlıklarımız gibi yaşamın her alanına dair verileri devlete emanet etmek zorundayız. Bu bilgiler, devletin her gün bize hizmet sunmak ve yükümlülüklerimize uyup uymadığımızı kontrol etmek amacıyla kullandığı "dijital ikizimizi" oluşturmaktadır. Bu çerçevede yapay zekâ gibi tekniklerin devreye girmesi, günümüzde her zamankinden daha ciddi endişelere yol açmaktadır.
Yazarın bizzat deneyimlediği gerçek vakalara dayanan bu kitap, devletin bu dijital ikizi nasıl kullandığını ortaya koyan bir soruşturmadır. Aynı zamanda insan haklarının tehlikeye girip girmediğini irdeleyen hukuki bir analiz ve dijital verimlilikle hakların korunmasını nasıl birlikte mümkün kılabileceğimizi arayan pratik çözüm önerileridir. Böylece, bir gözetim ve dışlanma toplumuna sürüklenmekten kaçınmanın yolları tartışılmaktadır.
Eser; yargı mensupları, insan haklarını korumakla görevli idari kurum çalışanları, sivil toplum örgütleri üyeleri ve dijital kırılganlık mağdurlarının yanı sıra dijitalleşmenin görünmeyen yüzünü tanımak isteyen tüm meraklılara hitap etmektedir.
Kitabın Konu Başlıkları
.
Dijital Devlet Hukuken Nasıl Düzenlenebilir? Hukuka Uygunluk Sorunu
.
Dijitalleşme Kırılganlığı da mı Getiriyor? Eşitlik Mücadelesi
.
Neler Olduğunu Nasıl Bileceğiz? Şeffaflık Sorunu
Kitabın İçindekileri
İÇİNDEKİLER
TEŞEKKÜR 
5
İÇİNDEKİLER 
7
GİRİŞ 
11
I– DİJİTAL DEVLET 
12
1. BÜYÜK BİR DÖNÜŞÜM 
12
2. BELÇİKA: DİJİTAL DEVLETİN ÖNCÜSÜ 
14
II– DİJİTAL DEVLETİN İŞLEYİŞİ 
16
1. İKİ TEMEL ÖZELLİK 
16
2. AĞLAR HALİNDE BİRBİRİNE BAĞLI KAMU İDARELERİ 
16
3. ALGORİTMALARLA YÖNLENDİRİLEN İDARELER 
19
III– DİJİTAL DEVLETİN YOL AÇTIĞI İNSAN HAKLARI SORUNLARI 
22
1. İLGİ ODAĞI OLMASI: COVID KRİZİ 
22
2. ÖZEL HAYAT VE DİĞER TEMEL HAKLAR 
22
3. KAMUOYUNUN İKİ FARKLI TEPKİSİ 
25
A. “Ne Fark Eder ki, Gizleyecek Bir Şeyim Yok; Zaten Tüm
Bilgilerimi Google ve Facebook’a veriyorum.” 
25
B. “Büyük Birader” Korkusu 
26
4. TEHLİKE VE ÜSTESİNDEN GELİNMESİ GEREKEN ZORLUKLAR 
27
BİRİNCİ BÖLÜM
DİJİTAL DEVLET HUKUKEN NASIL DÜZENLENEBİLİR? HUKUKA UYGUNLUK SORUNU
GİRİŞ 
30
I– TESPİT: OASIS VE ALGORİTMALAR 
31
1. OASIS ARACI 
31
A. Keşif 
31
B. Açıklamalar 
32
C. Yasa Dışılık 
33
2. YIKICI ALGORİTMALAR 
34
A. Yurtdışındaki Skandallar 
34
B. Önyargılı Algoritmalar 
38
C. Algoritmaların Yasası 
41
II– HUKUK NE DİYOR? 
43
1. TEHDİT ALTINDAKİ İNSAN HAKLARI 
43
2. KİŞİSEL VERİLERİN KORUNMASI 
44
A. Üç Aşamalı Stres Testi 
45
a. Üç Aşama 
45
(1) Birinci Aşama. Belirli ve Meşru Bir Amaç 
46
(a) Niçin Dijitalleştirme? 
46
(2) İkinci Aşama. Açık ve Öngörülebilir Bir Kanun 
47
(a) Bir Kanun 
47
(b) Kanunun İçeriği 
50
(3) Üçüncü Aşama. Orantılılık İlkesi 
51
(a) Denge 
51
(b) Veri İşlemede Orantılılık 
51
(c) Verilerin Orantılılığı 
54
B. Uygulamadaki Endişeler 
55
a. Hareketsiz Bir Yasama 
55
(1) Kanun eksikliği 
55
(2) “Çöp torbası” kanunlar ve “tatil kanunları” 
56
(3) Karmaşık ve içinden çıkılmaz kanunlar 
57
b. Baskın Yürütme Organı 
58
(1) Hükümet girişimleri 
58
(2) Yasama yapılmaksızın “dürtme” ile yönetişim 
59
(3) Teknolojinin iktidarı 
60
III– ÇÖZÜM ÖNERİLERİ 
61
1. Dijitali Düzenlemek 
61
A. Yasakoyucuyu Harekete Geçirmek 
63
a. Dijitalleşmeyi Siyasallaştırmak 
63
b. Karar Destekleyici Algoritmik Sistemler İçin Tutarlı
Bir Hukuki Düzenleme 
65
B. Yasama Organına Yönelik Öneriler 
68
a. Toplumsal Etki Analizleri 
68
b. Algoritmalar İçin Bir “AFSCA” 
69
c. “Uzun Vadeli Zaman Odası” 
72
İKİNCİ BÖLÜM
DİJİTALLEŞME KIRILGANLIĞI DA MI GETİRİYOR? EŞİTLİK MÜCADELESİ
1. GİRİŞ 
74
2. TESPİT: DİJİTALİN ÇELİŞKİSİ 
74
A. Dijital İnsan Komitesi 
74
B. Çözüm Olarak Dijital 
75
C. Sorun Kaynağı Olarak Dijitalleşme 
76
a. Ekran Karşısındaki Güçlükler 
77
c. Ekranın Arkasında 
79
I– HUKUK NE DİYOR? 
80
1. SARSILAN TEMEL HAKLAR 
80
2. AYRIMCILIK KAVRAMI 
81
A. Ekran Karşısındaki Ayrımcılıklar 
81
a. Dolaylı Ayrımcılıklar 
81
B. Ekran Arkasındaki Ayrımcılıklar 
84
a. Farklılaştırılmış Bir Denetim 
84
b. Algoritmik Ayrımcılıklar 
84
c. Siyasal Ayrımcılıklar 
85
II– ÇÖZÜM ÖNERİLERİ 
90
1. SÜREÇLERİN MERKEZİNE İNSANI KOYMAK 
90
A. Ekran Karşısında 
90
a. Tasarımdan İtibaren Kapsayıcılık 
90
b. İnternet Kullanmama Hakkının Temel Hak Olarak
Tanınması 
92
B. Ekranın Arkasında 
93
a. Hakların Otomatikleştirilmesi 
93
b. Potansiyel Hak Sahiplerinin Proaktif Tespiti 
94
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
NELER OLDUĞUNU NASIL BİLECEĞİZ? ŞEFFFAFLIK SORUNU
GİRİŞ 
97
I– TESPİT: VERİ KULLANIMINDA SUİSTİMALLER VE GİZLİ
ALGORİTMALAR 
98
1. BİRİNCİ VAKA – KİŞİSEL VERİLER, OTOPARK ŞİRKETİ VE İCRA
MEMURU 
98
2. İKİNCİ VAKA – DEVLET TARAFINDAN KULLANILAN
ALGORİTMALAR 
100
II– HUKUK NE DİYOR? 
102
1. ÇİFTE ŞEFFAFLIK YÜKÜMLÜLÜĞÜ 
102
A. Kişisel Verilerin Şeffaflığı 
102
a. Çok Yönlü Bir Hak 
102
b. Uygulamada Durum 
103
B. İdari Belgelerin Şeffaflığı 
104
a. Temel Bir Hak: Karmaşık Bir Mevzuat 
104
b. Kamu Sektörüne Ait Bir Algoritmaya Erişim Mümkün
müdür? 
106
(1) Kamu sektörüne ait bir algoritma idari belge midir? 
107
(2) İstisna gerekçesiyle erişimin reddedilmesi 
108
c. Avrupa’nın Baskısı 
109
III– ÇÖZÜM ÖNERİLERİ 
111
1. Şeffaflığı Dijital Çağa Uyarlamak 
111
A. Kişisel Verilerin Şeffaflığını Geliştirmek 
111
a. Teorik Düzeyde (in obstrecto): Veri Türleri ve
Kullanım Amaçlarının Genel Haritası 
111
b. Pratik Düzeyde (in concreto): Bireysel Veri Takibi 
112
B. Kamu Sektöründeki Algoritmaların Şeffaflığını
Geliştirmek 
114
a. Algoritmalar Üzerinde Demokratik Denetim
Sağlanması 
114
b. Soyut Düzeyde Denetim: Kamusal Algoritmaların
Kamuya Açık Bir Sicili 
115
c. Somut Denetim: Yurttaşın Bireysel Olarak
Bilgilendirilmesi Yoluyla Denetim 
118
SONUÇ 
119
EK: ŞEMANIN AÇIKLAMASI 
124
YAZAR HAKKINDA 
127