Anayasal Ceza Hukuku Bağlamında Ne Bis in Idem İlkesi Dr. Fatih Hatipoğlu - Kitap
Anayasal Ceza Hukuku Bağlamında

Ne Bis in Idem İlkesi

1. Baskı, 
Ekim 2026
Kitabın Detayları
Dili:
Türkçe
Ebat:
17x25
Sayfa:
472
Barkod:
9786253231767
Kapak Türü:
Ciltli
Yayınevi:
Adalet Yayınevi
Fiyatı:
1.600,00₺
Temin süresi 2-3 gündür.
Kitabın Açıklaması
Yargılama faaliyeti bir hukuki uyuşmazlığa konu hususun esasının çözümlenerek karara bağlanmasıdır. Bir uyuşmazlığın esastan çözümü için yapılan asıl faaliyet ise hukuk kurallarının yorumlanması ve o uyuşmazlığa uygulanmasıdır. Dolayısıyla yargı yetkisini kullanan mahkemelerin uyuşmazlıkları çözüme kavuşturdukları sırada hukuk kurallarını uygularken Anayasa'nın koyduğu esaslara göre hareket etmeleri anayasal bir zorunluluktur. Bu kapsamda, anayasal denetim yapan Anayasa Mahkemesi dışındaki yargı organları da Anayasa'ya uygun olarak karar vermek zorunda olduklarından bu yargı mercilerinin de Anayasa ile teması dolayısıyla anayasallaşması bir zorunluluk olarak ortaya çıkmıştır.
İşte bu durum genelde hukukun anayasallaşması, ceza hukuku özelinde ise ceza hukukunun anayasallaşması veya anayasal ceza hukuku kavramını gündeme getirmiştir. Ceza hukukunun anayasallaşması ise ceza hukuku genel ilkelerinin anayasal yorumla ele alınmasını dolayısıyla ceza hukukunun temel ilkelerinin anayasallaşmasını gerektirmektedir.
Çalışmamızda temelde bir ceza hukuku ilkesi olan Ne Bis in Idem ilkesi AİHM ve Anayasa Mahkemesi kararları ışığında anayasal yorumla ele alınacaktır.
Kitabın Konu Başlıkları
.
Ne Bis in Idem İlkesinin Tarihsel Gelişimi ve Hukuksal Temelleri
.
Ne Bis in Idem İlkesinin Unsurları
.
Yargılamanın Yenilenmesi ve Ne Bis in Idem İlkesinin İstisnaları
.
Bireysel Başvuru ve İhlalin Giderimi
Kitapla İlgili Kategoriler
Kitabın İçindekileri
İÇİNDEKİLER
ÖNSÖZ 
5
İÇİNDEKİLER 
7
SİMGELER VE KISALTMALAR DİZİNİ 
17
GİRİŞ 
19
BİRİNCİ BÖLÜM
NE BIS IN IDEM İLKESİNİN TARİHSEL GELİŞİMİ VE HUKUKSAL TEMELLERİ
A. KAVRAM 
27
B. İLKENİN TEMELİNDEKİ FELSEFİ DÜŞÜNCE 
29
C. TARİHSEL GELİŞİM 
31
1. Anglo Sakson Hukuk Sisteminde Ne Bis In Idem İlkesi 
32
2. Kıta Avrupası Hukukunda Ne Bis In Idem İlkesi 
34
3. Güncel Normatif Çerçeve 
35
D. ULUSLARARASI SÖZLEŞMELERDE NE BİS IN IDEM İLKESİ 
35
1. Medeni ve Siyasi Haklara İlişkin Uluslararası Sözleşme 
35
2. Ceza Kovuşturmalarının Aktarılmasına Dair Avrupa Sözleşmesi 
36
3. Suçluların İadesine Dair Avrupa Sözleşmesi 
36
4. Türk Hukukunda Ne Bis In Idem İlkesi 
37
E. NE BIS IN IDEM İLKESİNİN DİĞER HAK VE GÜVENCELERLE BAĞLANTISI 
37
1. Ne Bis In Idem İlkesinin Hukuk Devleti İlkesi ile Bağlantısı 
38
a) Genel Olarak 
38
b) Kesin Hükme Saygı İlkesi 
40
c) Değerlendirme 
43
2. Ne Bis In Idem İlkesinin Adil Yargılanma Hakkı İle Bağlantısı 
43
a) Genel Olarak 
43
b) Adil Yargılanma Hakkının Kapsamı 
45
aa) Genel Olarak 
45
bb) Türk Ceza Mevzuatında Suç 
47
cc) Suç isnadı (Criminal Charge) 
48
dd) İsnadın Esası Kavramı 
49
c) Adil Yargılanma Hakkının Güvencelerinin Koruma Sağlamayacağı
Kabul Edilen Bir Kısım Ceza Yargılamaları 
50
aa) Olağanüstü Kanun Yolları 
50
i) Yargılamanın Yenilenmesi 
50
ii) Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı İtirazı 
52
iii) Kanun Yararına Bozma 
53
bb) Uyarlama Yargılamaları 
54
cc) İnfaza Dair Uyuşmazlıklar 
55
dd) Diğer Uyuşmazlıklar 
56
İKİNCİ BÖLÜM
NE BIS IN IDEM İLKESİNİN UNSURLARI
A. CEZA YARGILAMASI SÜRECİNİN BULUNMASI (CRIMINAL NATURE OF THE
FIRST PROCEEDİNGS) 
58
1. Genel Olarak 
58
2. Engel Kriterleri 
59
a) Ulusal Mevzuattaki Tanımlama 
62
b) Fiilin niteliği 
62
aa) Fiilin Cezalandırma ve Caydırma Amacı Taşıyıp Taşımadığı 
63
bb) İhlal Edilen Normun Kapsamı 
64
cc) Fiilin Avrupa Konseyine Üye Devletlerce Sınıflandırılması 
66
dd) Fiilin Ceza Kanunlarında Yer Alan Suçlarla Benzerliği 
67
ee) Yargılama Sürecinin Ceza Yargılaması Usulüne Benzerliği 
67
c) Cezanın Türü ve Ağırlığı 
67
aa) Hürriyeti Bağlayıcı Cezalar 
69
bb) Adli Para Cezaları 
73
cc) Disiplin Para Cezaları 
74
dd) İdari Para Cezaları ve İdari Tedbirler 
77
ee) Disiplin Cezaları 
82
ff) Vergi Cezaları 
89
B. AYNI KİŞİ (SAME PERSON) 
92
1. Ceza Muhakemesinde Aynı Kişi 
92
a) Genel Olarak 
92
b) Kişinin Aynılığı Bağlamında Sorunlar 
95
aa) Kişilerin İsim ve Kimliklerinin Karıştırılmasından Doğan Sorunlar 
95
bb) Kişilerin Fert Olarak Karıştırılmasından Doğan Sorunlar 
96
cc) Gerçek Sanığın Sahte Kimlik Bilgileri ile Yargılanması 
98
dd) İştirak Halinde İşlenen Suçlar Yönünden 
99
2. İnsan Hakları Yargısında Aynı Kişi 
102
C. AYNI FİİL (IDENTICAL ACT) 
105
1. Ceza Hukukunda Fiil ve Aynı Fiil 
105
a) Maddi Ceza Hukukunda Fiil ve Hareket Teorileri 
106
aa) Ontolojik Hareket Teorileri 
108
bb) Normatif Hukuk Teorisi 
109
b) Ceza Muhakemesi Hukukunda Fiil ve Fiilin Aynılığı 
110
2. Bazı Suç Türleri Yönünden Aynı Fiil Kavramının Değerlendirilmesi 
119
a) İçtima Hükümleri Yönünden 
119
aa) Bileşik Suç 
120
bb) Fikri İçtima 
125
cc) Zincirleme Suç 
131
b) Mütemadi Suç 
137
c) Bir Fiiilin Kabahat ve Suç Olarak Düzenlenmesi Durumunda Fiilin
Aynılığı 
140
3. İnsan Hakları Yargısında Fiilin Aynılığı 
142
a) Suç ve Kabahatler Yönünden 
142
aa) AİHM’nin Kararları Bakımından 
142
i) Olayların Esas Alındığı Kararlar 
144
ii) Cezaların Bütüncül Niteliğini Esas Alan Kararlar 
145
iii) Temel Unsurun Esas Alındığı Kararlar 
147
iv) Bağlantı Ölçütünü Esas Alan Kararlar 
147
bb) Anayasa Mahkemesi Kararları Bakımından 
150
b) Vergi Suçları ve Vergi Kabahatleri Yönünden 
154
aa) AİHM Kararları Bakımından 
155
i) Glantz/Finlandiya Kararı 
157
ii) A ve B/Norveç Kararı 
158
bb) Anayasa Mahkemesi Kararları Bakımından 
159
cc) Doktrindeki Görüşler 
160
4. Fiilin Aynılığına İlişkin Değerlendirme 
162
D. KESİN HÜKÜM (FINAL DECISION) 
162
1. Ceza Muhakemesinde Hüküm ve Çeşitleri 
163
a) Hüküm 
163
b) Kesin Hüküm 
163
aa) Şekli Anlamda Kesin Hüküm 
163
bb) Maddi Anlamda Kesin Hüküm 
165
2. Hüküm Çeşitleri Yönünden Ne Bis In Idem Etkisi 
168
a) Beraat 
168
b) Mahkûmiyet 
169
c) Ceza Verilmesine Yer Olmadığına Dair Karar 
172
aa) Kusurun Bulunmaması 
173
bb) Cezalandırmaya Engel Haller 
173
cc) Ayrıma İlişkin Değerlendirme 
173
dd) Ne Bis In Idem Yönünden Değerlendirme 
174
d) Düşme 
176
e) Durma Kararı 
177
f) Davanın Reddi 
177
aa) Genel Olarak 
177
bb) Kesin Hükmün Önleme Etkisinin Niteliğine Bağlı Tartışmalar 
178
i) Muhakeme Şartı Olduğunu Savunan Görüş 
178
ii) Dava Şartı Olduğunu Savunan Görüş 
178
iii) Karma Görüş 
179
cc) Davanın Reddi Kararının Niteliğine Bağlı Tartışmalar 
180
dd) Değerlendirme 
180
g) Güvenlik Tedbirine Hükmedilmesi 
181
aa) Genel olarak 
181
bb) Güvenlik Tedbirine Dair Tartışmalar 
183
3. Türk Hukukunda Yer Alan Bazı Kurumlar Yönünden Ne Bis In Idem Etkisi 
184
a) Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması 
185
aa) Genel Olarak 
185
bb) Hukuki Niteliği 
188
i) Eski Düzenleme Yönünden 
188
ii) Yeni Düzenleme Yönünden 
191
iii) Değerlendirme 
193
b) Kovuşturmaya Yer Olmadığına Dair Karar 
199
aa) Genel Olarak 
199
bb) KYOK Kararı Verilebilecek Haller 
200
i) Yeterli Şüphe Oluşturacak Delile Ulaşılamaması 
200
ii) Kovuşturma Olanağının Bulunmaması 
200
iii) Cumhuriyet Savcısının Takdir Yetkisini Kullanması 
202
cc) Kovuşturmaya Yer Olmadığına Dair Kararın Ortadan
Kaldırılması 
204
i) İtiraz 
204
ii) Diğer Yollarla Ortadan Kaldırılması 
205
dd) İlke Yönünden Değerlendirme 
207
c) Önödeme Sonucunda Verilen Kovuşturmaya Yer Olmadığına Dair
Karar 
212
aa) Genel Olarak 
212
bb) Hukuki Niteliği 
213
cc) İlke Açısından Değerlendirme 
214
d) Uzlaştırma Sonucunda Verilen Kovuşturmaya Yer Olmadığına Dair
Karar 
215
aa) Genel Olarak 
215
bb) İlke Açısından Değerlendirme 
217
4. AİHM ve Anayasa Mahkemesi Kararları Yönünden Kesin Hüküm 
219
a) Anayasa Mahkemesi Kararları Yönünden 
219
aa) Ünal Gökpınar Kararı 
220
bb) İlyas Tunç Kararı 
221
cc) Muhammed Şahin Kararı 
224
dd) Anayasa Mahkemesinin 04/11/2021 Tarihli ve E.2019/4,
K.2021/78 Sayılı Kararı (Norm Denetimi) 
227
b) Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Kararları Yönünden 
228
5. Kesin Hüküm Unsuru Yönünden Anayasa Mahkemesi ve AİHM
Kararlarının Uyumu 
232
E. TEKRAR (YENİDEN) CEZA İLE İLGİLİ BİR YARGILAMA SÜRECİNİN İŞLETİLMESİ
(DUPLICATION OF THE PROCEEDINGS) 
235
1. Genel Olarak 
235
2. Yeniden Yargılama Yasağının Kapsamı 
237
a) Tekrar Yargılama Yasağı 
237
b) Tekrar Cezalandırma Yasağı 
240
c) Mükerrer İnfaz 
241
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
YARGILAMANIN YENİLENMESİ VE NE BIS IN IDEM İLKESİNİN İSTİSNALARI
A. TÜRK CEZA MUHAKEMESİNDE YARGILAMANIN YENİLENMESİ 
244
1. Genel Olarak 
244
2. Yargılamanın Yenilenmesi Nedenleri 
246
a) Yargılamanın Yenilenmesinin Ortak Nedenleri 
247
aa) Sahte Belge Kullanılması 
247
bb) Hâkimin Görevini Yaparken Suç İşlemesi 
249
b) Yargılamanın Lehe Yenilenmesi Nedenleri 
251
aa) Gerçeğe Aykırı Tanıklık veya Bilirkişilik 
252
i) Yeminli Olarak Dinlenmiş Olmaları 
252
ii) Hükme Etki Etmiş Olması 
253
iii) Suç Teşkil Etmesi Gerekip Gerekmediği 
253
bb) Dayanak Hükmün Ortadan Kalkması 
255
i) Bir Hukuk Mahkemesi Hükmünün Bulunması 
255
ii) Ceza Hükmünün Bir Hukuk Mahkemesi Hükmüne
Dayanması 
255
iii) Hukuk Mahkemesi Hükmünün Ortadan Kalkması 
256
cc) Yeni Olay veya Yeni Delilin Bulunması 
257
i) Yeni Olay veya Delilin Lehe Yenileme Nedeni Olması 
257
ii) Yeni Delil veya Olay Nedeniyle Aleyhe Yenileme Meselesi 
261
dd) Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin İhlal Kararı 
267
i) Genel Olarak 
267
ii) Koşulları 
267
iii) Yargılamanın Yenilenmesi Nedeni Olmayacak Durumlar 
269
ee) Anayasa Mahkemesinin İhlal Kararı Vermesi 
270
i) Genel Olarak 
270
ii) Aleyhe Yenileme Nedeni Olması 
273
c) Yargılamanın Aleyhe Yenilenmesi Nedeni (Beraat Eden Sanığın
İkrarı) 
275
aa) Genel Olarak 
275
bb) Gerekli Koşullar 
276
i) Kesinleşmiş Bir Beraat Hükmünün Varlığı 
276
ii) Beraat Eden Sanığın İkrarı 
279
iii) İkrarın Hâkim Önünde ve Güvenilir Olması 
280
B. NE BIS IN IDEM İLKESİNİN İSTİSNALARI (EXCEPTIONS) 
281
1. Yeni Delil (Emergence of New Evidence) 
281
a) Genel Olarak 
281
b) Anayasa Mahkemesi Kararları Yönünden 
283
c) AİHM Kararları Yönünden 
289
d) Yeni Delilin İlkenin İstisnası Olmasının Kapsamı 
290
e) Değerlendirme 
292
2. Yargılamada Esaslı Bir Kusurun Tespit Edilmesi (Discovery of
Fundamental Defect) 
293
a) Genel Olarak 
293
b) Anayasa Mahkemesi Kararları Yönünden 
293
c) Esaslı Kusurun İstisna Sayılmasının Koşulları 
295
d) Anayasa Mahkemesinin İhlal Tesptinin Esaslı Kusur Sayılması 
296
aa) Genel Olarak 
296
bb) İlke Bağlamında Tespitler ve Değerlendirme 
299
e) AİHM Kararları Yönünden 
299
f) Esalı Kusur İlişkin Genel Değerlendirme 
302
3. Süreçlerin Bağlantılı Olması (Integrity of Proceedings) 
302
a) AİHM Kararları Yönünden 
302
aa) Glantz/Finlandiya kararı 
303
bb) A ve B/Norveç Kararı 
304
i) İlk Grup Davalar 
304
ii) İkinci Grup Davalar 
305
iii) Üçüncü Grup Davalar 
306
iv) Dördüncü Grup Davalar 
306
v) A ve B/Norveç Kararına İlişkin Değerlendirme 
307
vi) AİHM’nin İçtihat Sürecine İlişkin Doktrindeki Eleştiriler ve
Değerlendirme 
308
b) Anayasa Mahkemesi Kararları Yönünden 
312
aa) Türk Vergi Hukuku Yaptırım Sistemi 
313
i) Genel Olarak 
313
ii) Yaptırım Türleri 
314
bb) Anayasa Mahkemesi Kararları 
318
i) Ünal Gökpınar Kararı 
319
ii) 4/11/2021 tarihli ve E.2019/4, K.2021/78 sayılı Karar 
319
c) Bağlantı Koşulunun Alt Unsurları 
323
aa) Zaman Bakımından Bağlantı 
324
bb) Konu Bakımından (Maddi Yönden) Bağlantı 
325
i) Süreçlerin Birbirini Tamamlayıcı Farklı Amaçlar Taşıyıp
Taşımadığı 
326
ii) Yürütülen Birden Fazla Sürecin Öngörülebilir Olup Olmadığı 
328
iii) Ayrı Yürütülen Süreçler Arasında Delillerin Toplanması ve
Değerlendirilmesi ile Olguların Tespitinde Yeterli
Etkileşimin Sağlanıp Sağlanmadığı 
328
iv) Farklı Süreçlerde Yaptırım Uygulanması Sırasında Diğer
Yaptırımın Dikkate Alınıp Alınmadığı 
332
4. İstisnalara İlişkin Genel Değerlendirme 
334
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
BİREYSEL BAŞVURU VE İHLALİN GİDERİMİ
A. ANAYASA MAHKEMESİNE BİREYSEL BAŞVURU 
337
1. Kabul Edilebilirlik Koşulları 
338
a) Yetki Yönünden Kabul Edilebilirlik Koşulları 
339
aa) Kişi Bakımından Yetki 
339
i) Genel Olarak 
339
ii) Mağdurluk Türleri 
340
iii) Ne Bis In Idem İlkesi Yönünden Kişi Bakımından Yetki 
342
bb) Konu Bakımından Yetki 
344
i) Genel Olarak 
344
ii) İlkenin Koşullarının Bulunmaması (İlkenin Kapsamında
Olmaması) Nedeniyle Konu Bakımından Yetkisizlik 
346
cc) Yer Yönünden Yetki 
348
i) Genel Olarak 
348
ii) Ne Bis In Idem İlkesi Yönünden Yer Bakımından Yetki 
349
cc) Zaman Bakımından Yetki 
360
i) Genel Olarak 
360
ii) Ne Bis In Idem İlkesi Yönünden Zaman Bakımından Yetki 
361
b) Usule İlişkin Kabul Edileblirlik Koşulları 
362
aa) Bireysel Başvuru süresi 
362
i) Genel Olarak 
362
ii) Ne Bis In Idem İlkesi Yönünden Başvuru Süresi 
365
bb) Başvuru Yollarının Tüketilmesi 
377
i) Genel Olarak 
377
ii) Ne Bis In Idem İlkesi Yönünden Başvuru Yollarının
Tüketilmesi 
380
2. Esas İncelemesi ve İhlalin Tespiti 
383
a) Genel Olarak Karar Türleri 
383
aa) Bir Hakkın İhlal Edilmediğine Dair Karar 
383
bb) Bir Hakkın İhlal Edildiğine Dair Karar 
383
3. Giderim Çeşitleri 
385
a) Yeniden Yargılamaya Karar Verilmesi 
385
aa) Genel Olarak 
385
bb) Anayasa Mahkemesinin Yeniden Yargılamaya Karar Vermesi
Durumunda Hükmün Ortadan Kalkması Meselesi 
387
b) Tazminata Hükmedilmesi 
388
B. AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİNE BİREYSEL BAŞVURU 
388
1. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin Kabulü 
389
2. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin Uygulama Alanı 
390
a) Yer Bakımından Yetki 
390
b) Konu Bakımından Yetki Alanı 
391
c) Kişi Bakımından Yetki Alanı 
392
d) Zaman Bakımından Yetki Alanı 
392
3. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin Yapısı 
392
C. AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ KARARLARI 
393
1. Genel Olarak 
393
2. Kabul Edilebilirlik Kararları 
393
3. İhlal Kararları ve Giderim Çeşitleri 
394
a) Genel Olarak 
394
b) Adil Tazmin 
396
c) Yargılamanın Yenilenmesi 
396
D. NE BIS IN IDEM İLKESİ YÖNÜNDEN İHLALİN TESPİTİ VE GİDERİMİN
BELİRLENMESİ 
397
1. Anayasa Mahkemesi Kararları Yönünden 
398
a) İhlalin Tespiti 
398
b) Giderimin Belirlenmesi 
400
aa) Klasik Anlamda Birden Fazla Cezai Yargısal Süreç Bulunması 
401
bb) Farklı Yargı Alanlarında Yürüyen süreçler Sonunda Verilen
Kararlar Bakımından 
406
i) Vergi Suçu ve Vergi kabahati Yönünden 
406
ii) İdari Yaptırım ve Ceza Davaları 
407
2. AİHM Kararları Yönünden 
412
a) Esas İncelemesi 
412
b) İhlal Kararları 
414
aa) Velkov Bulgaristan Kararı 
415
i) Testlerin Uygulanması ve İhlalin Tespiti 
415
ii) Giderimin Belirlenmesi 
417
bb) Mıhalache Romanya Kararı 
417
i) Testlerin Uygulanması ve İhlalin Tespiti 
418
ii) Giderimin Belirlenmesi 
424
cc) Stamenkovic Sırbistan Kararı 
424
i) Testlerin Uygulanması ve İhlalin Tespiti 
425
ii) Giderimin Belirlenmesi 
426
c) Yeniden Yargılama Meselesi 
426
E. DEĞERLENDİRME 
428
SONUÇ 
429
KAYNAKLAR 
455
HakkımızdaUluslararası Yayınevi BelgesiKaynakça Dosyası Kişisel Verilerin Korunması ÜyelikSiparişlerimİade PolitikasıİletişimYazarlarYayınevleri
 
Ana Sayfa
Kategori
Sipariş
Sepetim
Profil