YABANCILAR HUKUKUNUN GENEL İLKELERİ
YABANCILAR HUKUKUNA GİRİŞ
1. YABANCILAR HUKUKUNA GİRİŞ
29
1.2. Yabancılar Hukuku Terimi ve Yabancılar Hukuku Kuralları
32
1.3. Yabancılar Hukukunun Tarihsel Gelişimi
33
1.3.1. Eski Yunan’da Yabancılar Hukuku
33
1.3.2. Roma’da Yabancılar Hukuku
34
1.3.3. İslam Hukukunda Yabancılar
34
1.3.4. Osmanlı’da Yabancılar Hukuku
36
1.4. Yabancılar Hukukunun Niteliği ve Hukuk Sistemi İçindeki Yeri
37
1.5. Yabancılar Hukukunun Diğer Hukuk Dalları ile İlişkisi
38
1.5.1. Vatandaşlık Hukuku
38
1.5.2. Uluslararası Hukuk
39
1.5.3. Kanunlar İhtilafı Hukuku
40
YABANCILAR HUKUKUNUN KAYNAKLARI
2. YABANCILAR HUKUKUNUN KAYNAKLARI
41
2.1. Uluslararası Hukuk Kaynakları
41
2.1.2. Uluslararası Teamül
42
2.1.3. Hukukun Genel İlkeleri
43
2.1.4. Mahkeme Kararları ve Doktrin
43
2.2. İç Hukuk Kaynakları
44
2.2.2. Kanunlar ve Düzenleyici İşlemler
46
2.2.3. Mahkeme Kararları ve Doktrin
47
YABANCILARIN HAK VE ÖZGÜRLÜKLERİNİN
BELİRLENMESİNDE BAŞVURULAN SİSTEMLER
3. YABANCILARIN HAK VE ÖZGÜRLÜKLERİNİN BELİRLENMESİNDE BAŞVURULAN SİSTEMLER
49
3.1. Eşitlik (Tebaaya Temsil) İlkesi
49
3.2. Karşılıklılık (Mütekabiliyet) İlkesi
50
3.3. Karşı İşlem Yapma Yetkisi (Mukabele–i Bilmisil)
52
3.4. En Çok Gözetilen Ulus Kaydı (En Ziyade Müsaadeye Mazhar Millet Kaydı)
53
3.5. Minimum Standart (Asgari Had) Sistemi
54
3.6. Sınırlama (Tahdit) Sistemi
55
3.8. Kontenjan Sistemi
55
ULUSLARARASI HUKUKTA YABANCILARIN HAK VE ÖZGÜRLÜKLERİ
4. ULUSLARARASI HUKUKTA YABANCILARIN HAK VE ÖZGÜRLÜKLERİ
57
4.2. Yabancıları İlgilendiren Uluslararası Hukuk Belgeleri
58
4.3. Yabancıların Uluslararası İnsan Hakları Standartları
62
4.3.1. Ülke İçinde Serbest Dolaşım ve Ülkeyi Terk Özgürlüğü
62
4.3.2. Aile Hayatı Hakkı
63
4.3.3. Sınır Dışı İşlemine Karşı Güvenceler
65
4.3.4. Geri–Gönderilmeme (Non–Refoulement) İlkesi
67
4.3.5. Ayırımcılık Yasağı
68
YABANCILARIN HAK VE ÖZGÜRLÜKLERİ
5.1. Genel Olarak Ülkeye Giriş
75
5.2. Pasaport ve Belge Kontrolü
77
5.2.1. Pasaport Çeşitleri
79
5.2.2. Pasaport Yerine Geçen Belgeler
81
5.2.2.1. Pasavan, İdari Mektup ve Hudut Geçiş Belgeleri
81
5.2.2.2. Yurt dışına Taşıma Yapan Kara, Hava ve Deniz Ulaşım Araçlarının Memur ve Mürettebatına Verilen Belgeler
82
5.2.2.3. Seyahat Belgeleri
83
5.2.2.4. NATO Seyahat Emri
84
5.2.2.5. Kimlik Kartları
84
5.2.2.6. Mülteci Seyahat Belgesi
85
5.3. Türkiye’ye Girişine İzin Verilmeyecek Yabancılar ve Giriş Yasağı
85
5.4. Vize Yükümlülüğü ve Vize İşlemleri
87
5.4.2. Vize Zorunluluğu ve Yetkili Merciler
88
5.4.3. Vize Muafiyetleri
89
5.4.3.1. Kanunda Belirtilen Vize Muafiyetleri
89
5.4.3.2. Uluslararası Antlaşmalardan Doğan Vize Muafiyetleri
90
5.4.4. Sınır Vizesi ve Havaalanı Transit Vizesi
91
5.5. Vize Verilmeyecek Yabancılar ve Vizenin İptali
92
5.6. Taşıyıcı Yükümlülükleri
94
6.1. Genel Olarak Yabancıların İkâmeti
95
6.1.1. Yabancıların İkametine Getirilen Yasaklama ve Sınırlamalar
96
6.1.2. İkamet İzni Alma Zorunluluğu ve Muafiyeti
97
6.1.3. İkamet İzni Başvurusu
99
6.1.4. İkamet İzinlerinin Uzatılması
99
6.1.5. İkamet İzinlerine İlişkin Diğer Hususlar
100
6.2. İkamet İzni Çeşitleri
101
6.2.1. Kısa Dönem İkamet İzni
102
6.2.2. Aile İkamet İzni
103
6.2.3. Öğrenci İkamet İzni
105
6.2.4. Uzun Dönem İkamet İzni
106
6.2.5. İnsani İkamet İzni ve İnsan Ticareti Mağduru İkamet İzni
107
6.2.6. Vatansız Kişiler
108
6.2.7. KKTC Uyruklu Şahısların İkameti
109
7.1. Genel Olarak Yabancıların Çalışma Hak ve Özgürlüğü
111
7.2. Yabancıların Çalışma İzinleri
113
7.2.1. Çalışma İznine İlişkin Genel Esaslar
113
7.2.1.1. Çalışma İzinlerinin Verilmesi ve Uzatılması
113
7.2.1.2. Çalışma İzninin Sınırlandırılması ve Reddi
116
7.2.1.3. Çalışma İzninin İptali ve Geçerliliğini Kaybetmesi
117
7.2.2. Çalışma İzni Çeşitleri
118
7.2.2.1. Süreli Çalışma İzni
118
7.2.2.2. Süresiz Çalışma İzni
120
7.2.2.3. Bağımsız Çalışma İzni
120
7.2.2.4. İstisnaî Çalışma İzinleri
121
7.2.3. Bildirim, Denetleme ve Yaptırım
124
7.2.4. Yabancı Sermaye Yatırımlarında Çalışacak Yabancılar
125
7.2.4.1. Yabancı Yatırımlar Yönetmeliğinin Kapsamı
125
7.2.1.2. Çalışma İzinlerinin Verilmesine İlişkin Prensipler
126
7.2.5. Kanun Kapsamı Dışındaki Yabancılar
127
7.2.5.1. TVK 28. Madde Kapsamındaki Yabancılar
128
7.2.5.2. Yabancı Muhabirler ve Basın–Yayın Organları Mensupları
129
7.2.5.3. Diğer Bakanlık ve Kamu Kuruluşlarınca Çalıştırılacak Yabancılar
129
7.2.5.4. Çalışma İzninden Muaf Tutulan Diğer Yabancılar
129
7.2.5.5. AB Vatandaşlarının Türk–AB Ortaklık Hukukundan Doğan Statüleri
131
7.3. Yabancılara Kısıtlanan Meslek ve Sanatlar
133
7.3.1. Kamu Güvenliği Nedeniyle Konulan Kısıtlamalar
133
7.3.2. Kamu Sağlığı Nedeniyle Konulan Kısıtlamalar
136
7.3.3. Kamu Düzeni Nedeniyle Konulan Kısıtlamalar
139
7.3.4. Kamu Yararı Nedeniyle Konulan Kısıtlamalar
139
EĞİTİM VE ÖĞRETİM ÖZGÜRLÜĞÜ
8. EĞİTİM VE ÖĞRETİM ÖZGÜRLÜĞÜ
141
8.1. Yabancıların Öğrenim Hakkı
141
8.1.1. Yabancı Öğrencilerin İkamet ve Çalışmaları
142
8.1.2. Okul Çeşitlerine Göre Yabancıların Öğrenim Hakkı
143
8.2. Yabancıların Öğretim Özgürlüğü
144
8.2.1. Yabancıların Öğretmenlik Yapma Hakkı
145
8.2.2. Yabancıların Öğretim Kurumu Açma Özgürlüğü
146
8.2.2.1. Tarihsel Gelişim
146
8.2.2.2. Milletlerarası Özel Öğretim Kurumu Açma Hakkı
147
8.2.2.3. Yabancı Okulların Kapasite ve Arazi Artırımı
148
8.2.2.4. Yabancı Okulların Denetimi
149
9. ÖRGÜTLENME ÖZGÜRLÜĞÜ
151
9.1. Toplantı ve Gösteri Yürüyüşü Düzenleme Hakkı
151
9.4.1. Seçme, Seçilme ve Siyasi Faaliyette Bulunma Hakkı
154
9.4.2. Siyasi Parti Kurma ve Üyelik Hakkı
155
9.4.3. Kamu Hizmetlerine Girme Hakkı
155
9.4.4. Yurt Savunmasına Katılma Hakkı ve Ödevi
155
EŞYA VE MİRAS HUKUKUNA İLİŞKİN HAKLAR
10. EŞYA VE MİRAS HUKUKUNA İLİŞKİN HAKLAR
157
10.1. Yabancıların Taşınmaz Mallar Üzerindeki Hakları
158
10.1.1. Yabancı Gerçek Kişilerin Taşınmaz Mallar Üzerindeki Hakları
159
10.1.1.1. Karşılıklılık İlkesi
160
10.1.1.2. Kanuni Sınırlamalara Uyma
161
10.1.2. Yabancı Tüzel Kişilerin Taşınmaz Mallar Üzerindeki Hakları
165
10.2. Yabancıların Türkiye’deki Miras Hakları
168
11.1. Genel Olarak Sınır Dışı Etme
171
11.2. Uluslararası Hukukta Sınır Dışı İşlemine Karşı Güvenceler
172
11.2.1. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin Sağladığı Güvenceler
172
11.2.2. Avrupa Sosyal Şartının Sağladığı Güvenceler
173
11.2.3. Avrupa İkamet Sözleşmesinin Sağladığı Güvenceler
174
11.2.4. Mülteciler ve Vatansızlarla İlgili Uluslararası Güvenceler
174
11.2.5. Tüm Göçmen İşçilerin ve Ailelerinin Korunmasına Dair Uluslararası Sözleşmenin Sağladığı Güvenceler
175
11.3. İç Hukukta Sınır Dışı Etme İşlemi
175
11.3.1. Sınır Dışı Etme Kararı
175
11.3.2. Sınır Dışı Etme Nedenleri
176
11.3.3. Sınır Dışı Etmeyi Önleyici Nedenler
177
11.3.4. İdari Gözetim
178
11.3.5. Geri Gönderme Merkezleri
179
11.3.6. Sınır Dışı Kararının İcrası
180
12. SUÇLULARIN İADESİ
183
12.1. Suçluların İadesi Kurumu ve Tarihsel Gelişimi
183
12.2. İadenin Koşulları
185
12.2.1. Anlaşmanın Mevcudiyeti
185
12.2.2. Suç Oluşturan Bir Eylemin Varlığı
185
12.2.2.1. Eylemin Her İki Kanununa Göre Suç Olması
185
12.2.2.2. Suçun Takip Edilebilir Olması
185
12.2.3. İadeye Konu Suçun Belli Bir Ağırlıkta Olması
187
12.3.1. Türkiye’nin Talep Edilen Ülke Olması
188
12.4. İadenin Sonuçları
189
12.4.1. İade Konusu Suçtan Başkasından Yargılamama
190
12.4.2. Suçun Nevinde Meydana Gelen Değişiklikler
190
12.4.3. İade Edilen Kişinin Rızası
191
12.4.4. Üçüncü Bir Devlete İade
191
12.5. İadenin Olumsuz Koşulları
191
12.5.1. Vatandaşın İade Edilmezliği İlkesi
191
12.5.2. Siyasi Suçlardan Dolayı İade Edilmeme Kuralı
192
12.5.2.1. Devlet Başkanına Karşı Suçlar (Belçika Kaidesi)
193
12.5.2.3. Harp (Savaş) Suçları
193
12.5.2.4. Barışa Karşı İşlenen Suçlar
194
12.5.2.5. İnsanlığa Karşı İşlenen Suçlar
194
12.5.2.6. Tedhişçilik (Terör) Suçları
194
12.5.2.7. Uçak Kaçırma Suçları
195
12.5.3. Askeri Suçlardan İade Edilmeme İlkesi
195
12.5.4. Basın Suçlarından İade Edilmeme İlkesi
196
12.5.5. Mali Suçlardan İade Edilmeme İlkesi
196
12.5.6. Non Bis In Idem Kuralı
197
12.6. İadesine Karar Verilen Kişinin Teslimi
198
12.6.1. Kişinin Teslim Edileceği Devletin Belirlenmesi
198
12.6.1.1. Aynı Suçtan Birden Fazla Talep Bulunması
199
12.6.1.2. Farklı Suçlardan Dolayı Birden Fazla Talep Bulunması
199
12.6.2. Doğrudan Talep Eden Devlete Teslim
200
12.6.3. Transit Teslim
200
12.6.4. Gecikmeli Teslim Halleri
201
12.6.5. Eşyanın Teslimi
202
12.6.6. İade Giderleri
202
13. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜ
203
13.1. Dilekçe, Bilgi Edinme ve Kamu Denetçisine Başvurma Hakkı
203
13.2. Yabancıların Dava Hakkı
204
13.2.1. MÖHUK’ta Teminat Yükümlülüğü
205
13.2.2. HMK’da Teminat Yükümlülüğü
206
14.1. Genel Olarak Göç ve Göçmenler
207
14.2. Türk Hukukunda Göç ve Göçmenler
208
14.2.1. Türk Hukukunda Göçmen Kategorileri
210
14.2.2. Göçmen Kabulünde Aranan Koşullar
211
14.2.3. Göçmenlerin Ülkeye Kabulünden Sonraki İşlemler
213
14.2.4. Göçmenlere Sağlanan Muafiyetler
214
15. MÜLTECİ HUKUKUNA GİRİŞ
221
15.1. Uluslararası Koruma Kavramının Tarihsel Gelişimi
222
15.1.1. Birinci Dünya Savaşı Sonrası: Milletler Cemiyeti Dönemi
222
15.1.2. İkinci Dünya Savaşı Sonrası: BMMYK ve 1951 Cenevre Sözleşmesi
223
15.1.3. Uluslararası Koruma Fikrinin Evrenselleşmesi
224
15.1.4. Uluslararası Korumada Sınırlayıcı Gelişmeler
225
15.2. Mülteci Hukukunun Kaynakları
226
15.2.1. Uluslararası Mülteci Hukuku
227
15.2.1.1 Evrensel Sözleşmeler
227
15.2.1.2 Bölgesel Düzenlemeler
228
15.2.1.3 Uluslararası Teamül Hukuku
230
15.2.1.4 Yargısal Kararlar ve Doktrin
230
15.2.1.5 Bağlayıcı Olmayan (Soft Law) Uluslararası Belgeler
231
15.2.2. Uluslararası İnsan Hakları Hukuku
232
15.2.3 Uluslararası İnsancıl Hukuk
235
15.2.4 Uluslararası Ceza Hukuku
236
16.1. Milletler Cemiyeti ve Birleşmiş Milletler Bünyesinde Yapılan Mülteci Tanımları
241
16.1.1. Milletler Cemiyeti Bünyesinde Yapılan Mülteci Tanımları
241
16.1.2. Birleşmiş Milletler Bünyesinde Yapılan Mülteci Tanımları
242
16.2. 1951 Cenevre Sözleşmesi ve 1967 Protokolünde Mülteci Tanımı
245
16.3. Bölgesel Düzenlemelerde Mülteci Kavramı
247
16.3.1. Afrika Birliği Örgütü (ABÖ) Mülteci Tanımı
247
16.3.2. Cartagena Deklarasyonu Mülteci Tanımı
247
16.3.3. Avrupa Birliği Hukukunda Mülteci Tanımı
248
16.4. İç Hukukta Mülteci Kavramı
250
MÜLTECİ STATÜSÜ BELİRLEME
17. MÜLTECİ STATÜSÜ BELİRLEME
253
17.1. Mülteci Statüsünün Kazanılması
254
17.1.1. Zulme Uğramaktan Haklı Nedenlerle Korkma
254
17.1.2. Zulüm Korkusunun Irk, Din, Tabiiyet, Belirli Bir Toplumsal Gruba Mensubiyet ya da Siyasi Düşüncelerden Kaynaklanması
257
17.1.2.1. Irka Dayalı Zulüm
257
17.1.2.2. Dine Dayalı Zulüm
258
17.1.2.3. Milliyete Dayalı Zulüm
258
17.1.2.4. Toplumsal Grup Mensubiyetine Dayalı Zulüm
259
17.1.2.5. Siyasi Düşünceye Dayalı Zulüm
261
17.1.3. Ülkesi Dışında Bulunma
262
17.1.4. Ülkesinin Himayesinden Yoksun Bulunma veya Yararlanmak İstememe ya da Ülkesine Geri Dönememe veya Dönmek İstememe
263
17.2. Mülteci Statüsü Dışında Bırakma
264
17.2.1. Uluslararası Korumaya İhtiyacı Olmayan Kişiler
264
17.2.2. Uluslararası Korumaya Layık Görülmeyen Kişiler
266
17.2.2.1. Barışa Karşı Suç, Savaş Suçu ve İnsanlığa Karşı Suç
267
17.2.2.2. Ağır Siyasi Olmayan Suçlar
268
17.2.2.3. Birleşmiş Milletlerin Amaç ve İlkelerine Aykırı Eylemler
270
17.3. Mülteci Statüsünün Sona Ermesi
271
17.3.1. Mülteci Statüsünü Sona Erdiren İradi Nedenler
271
17.3.2. Menşei Ülkedeki Koşulların Değişmesi
273
17.4. İç Hukukta Mülteci Statüsü Belirleme
274
17.4.1. Uluslararası Koruma Statüsünün Kazanılması
275
17.4.2. Uluslararası Koruma Statüsü Dışında Bırakma
276
17.4.3. Uluslararası Koruma Statüsünün Sona Ermesi ve İptali
277
18. TAMAMLAYICI KORUMA
279
18.1. 1951 Cenevre Sözleşmesinde Geri Gönderilmeme (Non–Refoulement) İlkesi
279
18.1.1. Geri Gönderilmeme İlkesinin Kapsam ve İçeriği
280
18.1.1.1. İlkenin Sorumlu Tuttuğu Devlet
280
18.1.1.2. İlkenin Yasakladığı Eylemler
282
18.1.1.3. İlkenin Koruma Sağladığı Kişiler
284
18.1.1.4. Geri Göndermenin Yasak Olduğu Yerler
286
18.1.1.5. Hayat ya da Özgürlüğe Yönelik Tehdit
287
18.1.2. Geri Gönderilmeme İlkesinin İstisnaları
288
18.1.2.1. Geri Gönderilmeme İlkesinin Cenevre Sözleşmesinin 1(F)(b) Maddesiyle İlişkisi
289
18.1.2.2. Geri Gönderilmeme İlkesinin İstisnalarının Uygulanması
290
18.1.2.3. “Ulusal Güvenlik” Nedeniyle Geri Gönderme
291
18.1.2.4. ‘Topluma Yönelik Tehlike’ Nedeniyle Geri Gönderme
293
18.2. Uluslararası İnsan Hakları Hukuku ve Tamamlayıcı Koruma
294
18.2.1. Birleşmiş Milletler İşkenceyi Önleme Sözleşmesi
297
18.2.2. Birleşmiş Milletler Medeni ve Siyasi Haklar Sözleşmesi
299
18.2.3. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi
302
18.2.3.1. Sözleşmenin 3. Maddesi
302
18.2.3.2. Sözleşmenin 8. Maddesi
305
18.2.3.3. Sözleşmenin 13. Maddesi
307
18.2.3.4. Sözleşmenin 34. Maddesi
307
18.2.4. İç Hukukta Tamamlayıcı Koruma
308
KİTLESEL SIĞINMA VE GEÇİCİ KORUMA
19. KİTLESEL SIĞINMA VE GEÇİCİ KORUMA
311
19.1. Kitlesel Sığınma
311
19.3. AB Hukukunda Kitlesel Sığınma ve Geçici Koruma
316
19.4. İç Hukukta Kitlesel Sığınma ve Geçici Koruma
320
19.4.1. 1994 İltica ve Sığınma Yönetmeliği
321
19.4.2. YUKK ve Geçici Koruma Yönergesi
322
20. İLTİCA/SIĞINMA USULÜ
327
20.1. İltica/Sığınma Usulüne İlişkin Temel Standartlar
328
20.1.1. İltica/Sığınma Usulüne Erişim
329
20.1.2. İltica/Sığınma Başvurusunun İncelenmesi
331
20.1.3. Sığınmacıya Sağlanan Usul Güvenceleri
333
20.1.4. Güvenli Ülke Kavramı ve Özel Sığınma Usulleri
333
20.1.5. Mülteci ve Sığınmacıların Gözetim Altında Tutulması
338
20.1.6. İtiraz ve Yargı Yolu
340
20.2. İç Hukukta İltica/Sığınma Usulü
342
20.2.1. Mülteci/Sığınmacının Ülkeye Girişi
343
20.2.2. Başvuru ve Kayıt İşlemleri
344
20.2.5. Güvenli Ülke Kavramı ve Özel İltica/Sığınma Usulleri
347
20.2.6. BMMYK’nın Rolü
349
20.2.7. İdari Gözetim
351
20.2.8. İdari İtiraz ve Yargı Yolu
352
MÜLTECİ VE SIĞINMACILARIN HAK VE ÖZGÜRLÜKLERİ
21. MÜLTECİ VE SIĞINMACILARIN HAK VE ÖZGÜRLÜKLERİ
355
21.1. Kalıcı Çözümler
355
21.1.1. Gönüllü Dönüş
356
21.1.2. Yerel Entegrasyon
358
21.1.3. Yeniden Yerleştirme
359
21.2. Hak ve Özgürlüklere İlişkin Uluslararası Hukuk Çerçevesi
360
21.2.1. Uluslararası İnsan Hakları Hukuku
361
21.2.2. Uluslararası Mülteci Hukuku
363
21.3. Mülteci ve Sığınmacıların Maddi (Esasa İlişkin) Hak ve Özgürlükleri
366
21.3.1. İkamet ve Seyahat Özgürlüğü
367
21.3.2. Aile Hayatı Hakkı
370
21.3.3. Çalışma Hakkı
372
21.3.4. Eğitim ve Öğretim Özgürlüğü
375
21.3.5. Sağlık ve Sosyal Yardım Hakları
377
21.3.6. Entegrasyon ve Vatandaşlık
379
21.4. İç Hukukta Mültecilerin Hak ve Özgürlükleri
382
21.4.1. İkamet ve Seyahat
383
21.4.2. Aile Hayatı Hakkı
385
21.4.3. Çalışma Hak ve Özgürlüğü
385
21.4.4. Eğitim ve Öğretim
387
21.4.5. Sağlık ve Sosyal Yardım
388
21.4.6. Entegrasyon ve Vatandaşlık
389