§ 1. SOSYAL DÜZEN VE KURALLARA OLAN İHTİYAÇ
27
II. SOSYAL DÜZEN KURALLARINA OLAN İHTİYAÇ
27
III. SOSYAL DÜZEN KURALLARI VE TÜRLERİ
28
B. Sosyal Düzen Kurallarının Türleri
29
1. Din Kuralları ve Hukuk Kurallarından Farkları
30
a. Genel Olarak Din Kuralları
30
b. Hukuk Kurallarından Farkları
31
dd. Müeyyide (Yaptırım) Bakımından
32
2. Ahlak Kuralları ve Hukuk Kurallarından Farkları
33
a. Genel Olarak Ahlak Kuralları
33
b. Hukuk Kurallarından Farkları
35
dd. Müeyyide (Yaptırım) Bakımından
36
3. Görgü Kuralları ve Hukuk Kurallarından Farkları
36
a. Genel Olarak Görgü Kuralları
36
b. Hukuk Kurallarından Farkları
37
dd. Müeyyide (Yaptırım) Bakımından
38
I. HUKUKUN TANIMI VE ÖZELLİKLERİ
38
II. HUKUKUN AMACI VE İŞLEVLERİ
40
A. Adaleti Gerçekleştirme
40
B. Toplumda Barış ve Düzeni Sağlama
41
C. Hukuki Güvenliği Sağlama
43
D. Toplumun İhtiyaçlarını Karşılama
45
E. Ayırt Edici Temel Unsur: Müeyyide (Yaptırım)
45
1. Müeyyide (Yaptırım) Kavramı
45
2. Müeyyide (Yaptırım) Türleri
47
a. Kamu Hukuku Müeyyideleri
47
b. Özel Hukuk Müeyyideleri
48
3. Müeyyide İçermeyen Hukuk Kuralları
49
III. HUKUK KURALLARININ NİTELİKLERİ
51
A. Beşerî Nitelik ve Zorlayıcılık
51
D. Genellik ve Objektiflik
52
F. İnsan Davranışlarını Konu Alma
53
§ 3. HUKUKUN ÇEŞİTLİ ANLAMLARI VE HUKUK KURALLARININ TASNİFİ
54
I. HUKUKUN ÇEŞİTLİ ANLAMLARI
54
A. Objektif Hukuk – Sübjektif Hukuk
54
B. Pozitif (Müspet) Hukuk
55
E. İdeal (Tabiî / Olması Gereken) Hukuk
57
II. HUKUKUN ÇEŞİTLİ TASNİFLERİ
58
A. İç (Milli) Hukuk – Dış (Milletlerarası) Hukuk
58
B. Pozitif Hukuk – İdeal Hukuk
60
C. Yazılı Hukuk – Yazılı Olmayan Hukuk
62
D. Maddi Hukuk – Şeklî (Usul) Hukuk
64
E. Kamu Hukuku – Özel Hukuk
66
1. Ayrımın Tarihsel Gelişimi ve Açıklamak İçin İleri Sürülen
2. Ayrıma Göre Hukuk Kurallarının Tasnifi
67
a. Özel Hukuk Kuralları
67
b. Kamu Hukuku Kuralları
68
c. Karma Hukuk Kuralları
68
3. Ayrımın Pratik Sonuçları
69
a. Uygulanacak Kurallar ve Rejim
69
d. Sözleşme Özgürlüğünün Kapsamı
70
B. Terimin Kökeni: İus Civile
71
C. Türk Hukukunda Medenî Hukuk Teriminin Tercih Sebebi
72
E. Medenî Hukukun Özel Hukukun Genel ve Temel Dalı Olması
74
II. MEDENÎ HUKUKUN KONUSU VE KAPSAMI
75
B. Başlangıç Hükümleri (TMK m. 1–7)
75
III. MEDENÎ HUKUKUN DÜZENLENİŞ TARZI BAKIMINDAN ETKİLİ OLAN
A. Roma–Cermen Hukuk Sistemi
80
B. Anglo–Sakson Hukuk Sistemi (Common Law)
82
C. İslam Hukuku Sistemi
83
D. Sosyalist Hukuk Sistemi
85
E. Türk Medenî Hukuku’nun Sistemler İçindeki Yeri
86
IV. KANUNLAŞTIRMA HAREKETLERİ
87
A. Kanunlaştırma Kavramı ve Sebepleri
87
B. Kanunlaştırma Yöntemleri
88
C. Kronolojik Olarak Kanunlaştırma Hareketleri
90
D. Türkiye'de Kanunlaştırma Hareketleri
91
1. Osmanlı İmparatorluğu Dönemi
92
V. TÜRK MEDENÎ KANUNU’NUN SİSTEMATİĞİ
96
A. Başlangıç Hükümleri (TMK m. 1–7)
96
C. Türk Medenî Kanunu ile Türk Borçlar Kanunu’nun Genel Nitelikli
Hükümlerinin Tüm Özel Hukuk İlişkilerinde Uygulanabilirliği
101
MEDENÎ HUKUKUN KAYNAKLARI
§ 5. KAYNAK KAVRAMI VE KAYNAK TÜRLERİ
105
II. İŞLEVLERİNE GÖRE KAYNAKLAR
105
B. Yürürlük (Normatif) Kaynağı
106
III. BAĞLAYICILIKLARINA GÖRE KAYNAKLAR
107
IV. UYGULAMADA ÖNCELİK SIRASINA GÖRE KAYNAKLAR
107
V. TÜRK MEDENÎ KANUNU’NUN 1. MADDESİNİN KURDUĞU KAYNAK
VI. MADDEDEKİ “KANUN” TERİMİNİN ANLAMI
109
A. Geniş Anlamda Kanun: Yazılı Hukuk Kurallarının Tamamı
109
B. Kanunun Başka Kurallara Yollama Yapması Halinde Genişleyen
§ 6. YAZILI (ASLİ) KAYNAKLAR
112
I. YAZILI KAYNAKLARIN TÜRLERİ VE NORMLAR HİYERARŞİSİ
112
A. Yazılı Kaynakların Türleri
112
B. Yazılı Kaynaklar Arasındaki Normlar Hiyerarşisi
112
II. KANUNLAR VE YÖNETMELİKLER
113
III. İÇTİHADI BİRLEŞTİRME KARARLARININ KAYNAK NİTELİĞİ
114
IV. YAZILI HUKUK KURALLARININ YÜRÜRLÜĞE GİRMESİ VE
A. Kanunların Yürürlüğe Girmesi
116
B. Kanunların Yürürlükten Kalkması
117
V. AYNI KONUYU DÜZENLEYEN İKİ KANUNUN BULUNMASI
120
A. Çatışmanın Şartları ve Çözümün Ölçütleri
120
B. Farklı Düzeydeki Kuralların Çatışması
121
C. Genel Kanun ve Özel Kanun Ayrımı
121
1. Genel Kanun – Özel Kanun Ayrımının Ölçütleri
121
2. Kanunların Çatışmasında Genel Kanun – Özel Kanun
Ölçütünün Uygulanması
122
a. Önceki Genel Kanun – Sonraki Genel Kanun
122
b. Önceki Özel Kanun – Sonraki Özel Kanun
123
c. Önceki Genel Kanun – Sonraki Özel Kanun
123
d. Önceki Özel Kanun – Sonraki Genel Kanun
124
3. Çatışmanın Bulunmadığı Hâllerde Uygulama
124
MEDENÎ HUKUKUN UYGULANMASI
§ 7. KANUNUN UYGULANMASI SÜRECİ
125
I. UYGULAMA SÜRECİNİN AŞAMALARI
125
II. MADDİ OLAYIN (VAKIANIN) TESPİTİ
126
III. HUKUKİ NİTELENDİRME
127
IV. UYGULANACAK KURALIN BELİRLENMESİ
128
A. Hâkimin Uygulanacak Kuralı Re’sen Belirlemesi
128
B. Belirlenen Kanun Hükmünün Maddi Olayı Kapsayıp
Kapsamadığının Tespiti
129
1. Kanun Hükmünün Düz ve Zıt Anlamıyla Uygulanması
129
b. Zıt Anlam (Mefhumu Muhalif, Argumentum a Contrario)
129
c. Zıt Anlam Çıkarmanın Sınırları
130
V. KANUN HÜKMÜNÜN UYGULANIŞ TARZI
132
§ 8. KANUN HÜKÜMLERİNİN YORUMLANMASI
133
I. YORUM KAVRAMI VE ZORUNLULUĞU
133
A. Sübjektif (Tarihî) Teori
136
C. Serbest Yorum Teorisi
137
D. Karma Anlayış ve Türk Hukukundaki Durum
137
A. Lafzî (Sözel/Gramatik) Yorum
138
D. Amaçsal (Gai/Teleolojik) Yorum
142
V. YORUMDA TÜRK MEDENÎ KANUNU’NUN KABUL ETTİĞİ SİSTEM
144
A. Kanunun Sözüyle ve Özüyle Bağlılık
144
2. Kanunun Sözü ile Özünün Çatışması (Örtülü Kanun Boşluğu)
145
3. Söze Göre Belirlenen Anlamın Öze Göre Tespit Edilen
Anlamla Aynı Olması (Açıklayıcı Yorum)
145
4. Söze Göre Belirlenen Anlamın Öze Göre Tespit Edilen
Anlamla Farklı Olması (Değiştirici Yorum)
145
B. Birden Fazla Yöntemin Birlikte Uygulanması
147
§ 9. KANUN HÜKMÜNÜN UYGULANIŞ TARZI
148
I. Doğrudan Doğruya Uygulama
148
II. KIYAS YOLUYLA UYGULAMA
149
III. EVLEVİYET YOLUYLA UYGULAMA (A FORTİORİ)
150
IV. ATIF (YOLLAMA) YOLUYLA UYGULAMA
151
V. HUKUKİ FİKSİYON (VARSAYIM) YOLUYLA UYGULAMA
151
§ 10. KANUNLARIN YER, ZAMAN NİTELİK BAKIMINDAN UYGULANMASI
152
I. YER BAKIMINDAN UYGULANMA
152
B. Yer Bakımından Uygulamada Kabul Edilen İlkeler
152
1. Mülkilik (Yersellik)
152
2. Şahsilik (Kişisellik)
153
3. Türk Hukukunda Kabul Edilen İlke
153
II. ZAMAN BAKIMINDAN UYGULANMA
154
A. Kanunların Geçmişe Etkili Olup Olmayacağı
155
1. Kural: Kanunların Geçmişe Etkili Olmaması
155
2. İstisnalar: Kanunun Geçmişe Etkili Olduğu Hâller
155
b. Kamu Düzeni ve Genel Ahlaka İlişkin Hükümler
156
d. Kanunda Geçmişe Etkili Olacağı Öngörülen Hükümler
158
3. Eski Kanunun Yeni Kanun Zamanında Etkisini Sürdürmesi:
B. Hukuk Kurallarının Çatışması
159
III. NİTELİK BAKIMINDAN UYGULANMA
159
B. Emredici Hukuk Kuralları
160
2. Emredici Niteliğin Dayandığı Amaçlar
161
3. Bir Kanun Hükmün Emredici Olduğunu Gösteren Ölçütler
162
4. Emredici Kurala Aykırılığın Yaptırımı
163
C. Yedek Hukuk Kuralları
163
2. Tamamlayıcı Hukuk Kuralları
164
3. Yorumlayıcı Hukuk Kuralları
165
§ 11. KANUN HÜKMÜNÜN UYGULANIŞ TARZI VE HÂKİMİN TAKDİR YETKİSİ
166
I. Hüküm İçi Boşluk Kavramı
166
II. HÂKİME TAKDİR YETKİSİ TANINAN HALLERDE KANUNUN UYGULANIŞI
167
A. Takdir Yetkisinin Hukuki Dayanağı ve Benzer Kavramlardan Farkı
167
B. Takdir Yetkisi Tanınmasının Sebepleri
168
C. Hâkime Takdir Yetkisi Verilen Hükümlerin Özellikleri
169
1. Kanunun Doğrudan Takdir Yetkisi Tanıdığı Hâller
169
2. Durumun Gereklerinin Göz Önünde Tutulmasının
3. Haklı Sebeplerin Göz Önünde Tutulmasının Emredildiği
D. Takdir Yetkisinin Konusu
171
E. Takdir Yetkisinin Kullanılması
171
1. Hukuka ve Hakkaniyete Göre Karar Verme
171
2. Takdir Yetkisinin Sınırları
172
III. TAKDİR YETKİSİNİN DENETİMİ
173
§ 12. KANUNDA UYGULANABİLİR HÜKÜM BULUNMAMASI: KANUN BOŞLUĞU
174
I. KANUN BOŞLUĞU KAVRAMI VE SINIRLARI
174
A. Kanun Boşluğu Kavramı
174
B. Kanun Boşluğunun Şartları
175
C. Kanun Boşluğunun Benzer Kavramlardan Farkları
176
II. KANUN BOŞLUKLARININ ÇEŞİTLERİ
177
A. Bilinçli Boşluk – Bilinçsiz Boşluk
177
B. Açık Boşluk – Örtülü Boşluk
180
C. Gerçek Boşluk – Gerçek Olmayan Boşluk
182
III. KANUN BOŞLUĞUNUN DOLDURULMASI VE SONUÇLARI
184
§ 13. ÖRF VE ADET HUKUKU
184
I. KAVRAM VE HUKUKİ NİTELİĞİ
184
B. Örf ve Adet Hukukunun Hukuki Niteliği
185
1. Yazılı Olmayan Kaynak Niteliği
185
2. Örf ve Adet Hukukunun Tali Kaynak Olması
185
3. Örf ve Adet Hukukunun Uygulama Alanının Sınırları
186
A. Maddi Unsur: Sürekli ve Tekrarlanan Uygulama
188
B. Manevî Unsur: Genel İnanç
189
C. Hukuki Unsurun Gerekli Olup Olmadığı Meselesi
189
D. Unsurların Birlikte Bulunması ve Eksikliğinin Sonucu
190
A. Genel Örf ve Adet ve Yerel (Mahallî) Örf ve Âdet
190
B. Genel Örf ve Âdet ve Özel Örf ve Âdet
191
C. Adi Örf ve Âdet ve Ticarî Örf ve Âdet
191
D. Doğuş Kaynağı Bakımından: Toplum Hayatından Doğan Örf ve
Âdet ve Yargı Kararlarından Doğan Örf ve Âdet
192
IV. ÖRF VE ADET HUKUKUNUN ROLÜ
192
A. Kanun Boşluğunu Doldurma Rolü
192
B. Hüküm İçi Boşluğu Tamamlama Rolü
193
C. Kanun ve Sözleşme Hükümlerini Yorumlama Rolü
194
D. Örf ve Âdetin Kanunu Değiştirmeye Zorlayıcı Rolü
194
V. ÖRF VE ADET HUKUKUNUN VARLIĞININ BELİRLENMESİ
196
A. Hâkimin Re’sen Araştırması
196
B. Tarafların İddiası ve İspat Yükü
196
C. Bilirkişi ve Meslek Kuruluşlarının Görüşü
196
§ 14. HÂKİMİN HUKUK YARATMASI
198
I. KAVRAM VE TARİHSEL GELİŞİMİ
198
A. Kavram ve Kanuni Dayanağı
198
B. Benzer Kurumlardan Ayrılması
199
1. Hâkimin Takdir Yetkisinden Farkı
199
2. Kanunun Yorumlanmasından Farkı
200
A. Kanunda Uygulanabilir Bir Hüküm Bulunmaması
201
B. Örf ve Âdet Hukukunda da Hüküm Bulunmaması
201
C. Boşluğun Gerçek Boşluk Niteliğinde Olması
201
III. HÂKİMİN HUKUK YARATAMAYACAĞI ALANLAR
202
C. Sınırlı Sayı (Numerus Clausus) İlkesinin Benimsendiği Alanlar
204
D. Ceza Hukukunda Kanunilik İlkesi ve Kıyas Yasağı
204
F. Kamu Düzenine İlişkin Düzenlemeler
205
IV. HÂKİMİN HUKUK YARATIRKEN UYGULAYACAĞI YÖNTEM
206
A. Genel ve Soyut Nitelikli Kural Konulmalı
206
B. Menfaat Dengesinin Kurulması
207
C. Mevcut Hukuk Düzeniyle ve Anayasayla Bağdaşma
207
D. Gerekçe Zorunluluğu ve Kuralın Somut Olaya Uygulanması
208
V. HÂKİMİN YARARLANABİLECEĞİ İMKÂNLAR
208
B. Evleviyet (A Fortiori)
209
C. Hukukun Genel İlkeleri ve Kanunun Ruhu
210
D. Karşılaştırmalı Hukuk ve Mehaz Hukuk
212
E. Bilimsel Görüşler ve Yargı Kararları
212
F. Kanunlaşmamış Tasarılar ve Yardımcı Disiplinler
213
G. Hukuk Tarihi, Hukuk Felsefesi ve Hukuk Sosyolojisinden
Yararlanarak Kural Koyma
213
H. Özgün Bir Kural Koyma Yoluyla Hukuk Yaratma
214
VI. YARATILAN KURALIN NİTELİĞİ VE ETKİSİ
214
A. Somut Olay İçin Konulmuş Kural Olması
214
B. Hâkim Tarafından Yaratılan Hukuk Kuralının Emsal Değeri ve
İçtihat Hâline Gelmesi
214
C. İçtihadı Birleştirme Kararları İstisnası
215
D. Hâkimin Yarattığı Hukuk Kuralının Yazılı Kaynak Niteliği
E. Hâkimin Hukuk Yaratmasının Üst Yargı Denetimi
216
MEDENÎ HUKUKUN UYGULANMASINDA BİLİMSEL GÖRÜŞLERİN VE YARGI KARARLARININ ROLÜ
§ 15. YARDIMCI KAYNAK KAVRAMI
217
I. TÜRK MEDENÎ KANUNU'NUN 1. MADDESİNİN ÜÇÜNCÜ FIKRASI
217
II. YARDIMCI KAYNAĞIN KULLANILDIĞI HÂLLER
218
§ 16. BİLİMSEL GÖRÜŞLER
220
I. DOKTRİNİN ROLÜ VE DEĞERİ
220
B. Hâkim Görüş ve Azınlık Görüşü
222
C. Doktrinin İçtihat Üzerindeki Etkisi
224
II. BİLİMSEL ESER TÜRLERİ
224
A. Sistematik Eserler
224
D. Makaleler ve Tebliğler
226
E. Karar İncelemeleri
227
F. Notlu–İçtihatlı Kanun Metinleri ve Diğer Yardımcı Eserler
227
III. DOKTRİNDEN YARARLANMA YÖNTEMİ
228
A. Atıf ve Bilimsel Dürüstlük
228
B. Yabancı Doktrinden Yararlanma
229
C. Hukuki Mütalaa ve Uzman Görüşü
230
§ 17. YARGI KARARLARI
231
I. YARGI KARARLARININ ROLÜ
231
II. KARARIN NİTELİĞİ BAKIMINDAN AYRIM
233
III. KARARI VEREN MERCİ BAKIMINDAN AYRIM
234
A. İlk Derece Mahkemesi Kararları
234
B. Bölge Adliye Mahkemesi (İstinaf) Kararları
235
C. Yargıtay Kararları
236
D. Anayasa Mahkemesi Kararları
237
E. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Kararları
239
F. İsviçre Federal Mahkemesi Kararları
240
IV. İÇTİHADI BİRLEŞTİRME KARARLARI
240
C. Bağlayıcılığı ve Kapsamı
242
V. İÇTİHAT İSTİKRARI VE İÇTİHAT DEĞİŞİKLİĞİ
244
HAK KAVRAMI VE HAKKIN TÜRLERİ
A. Hak Kavramını Açıklayan Teoriler
245
B. Hak Kavramının Unsurları ve Tanım
247
C. Hak ile Hukuk Kavramları Arasındaki İlişki
248
E. Hakkın Konusunun Başka Bir Hak Olması
250
C. Hak Sahibinin Birden Fazla Olması
252
IV. HAKKIN SINIRLANDIRILMASI
252
A. Kanundan Doğan Sınırlar
253
B. Hukuki İşlemden Doğan Sınırlar
253
C. Dürüstlük Kuralından Doğan Sınırlar
254
§ 19. HAKLARIN TÜRLERİ
254
I. DÜZENLENDİĞİ HUKUK ALANINA GÖRE: KAMU HUKUKU HAKLARI –
II. PARAYLA ÖLÇÜLEBİLEN BİR DEĞERİNİN BULUNUP BULUNMAMASINA
GÖRE: MALVARLIĞI HAKLARI – ŞAHIS VARLIĞI HAKLARI
256
A. Malvarlığı Hakları
256
a. Aynî Hakların Unsurları
259
aa. Hakkın Konusunun Eşya Olması
259
bb. Eşya Üzerinde Sağlanan Hâkimiyetin Doğrudan
cc. Herkese Karşı İleri Sürülebilme
260
b. Hak Sahibine Eşya Üzerinde Sağladığı Yetkiye Göre Aynî
aaa. Konusuna Göre Mülkiyet Hakkı Türleri
262
bbb. Hak Sahibinin Sayısına Göre Mülkiyet Hakkı
bb. Sınırlı Aynî Haklar
264
aaaa. Yararlanma Yetkisinin Tarzına Göre
bbbb. Sağladıkları Yetkiye Göre İrtifak Hakları
266
eeeee. Diğer İrtifaklar
271
cccc. Hak Sahibinin Belirlenme Tarzına Göre
aaaaa. Şahsa Bağlı (Şahsî) İrtifaklar
272
bbbbb. Eşyaya Bağlı (Arzî) İrtifaklar
272
c. Aynî Hakların Ortak Özellikleri ve Alacak Hakkından
3. Maddi Değeri Olan Yenilik Doğuran Haklar
278
4. Malî Yönüyle Fikrî Haklar
279
B. Şahıs Varlığı Hakları
280
C. Malvarlığı ve Şahıs Varlığı Hakkı Ayrımının Önemi ve Hakların
III. İLERİ SÜRÜLEBİLECEĞİ ÇEVREYE GÖRE: MUTLAK HAKLAR– NİSBÎ
1. Alelâde Nisbî Haklar
285
2. Etkisi Kuvvetlendirilmiş Nisbî Haklar
285
C. Mutlak Hak ve Nisbî Hak Ayrımının Önemi
287
IV. KULLANILMASININ ETKİSİNE GÖRE: YENİLİK DOĞURAN HAKLAR–
A. Yenilik Doğuran (İnşaî) Haklar
289
1. Yöneldiği Sonuç Açısından Yenilik Doğuran Haklar
290
a. Kurucu Yenilik Doğuran Haklar
290
b. Değiştirici Yenilik Doğuran Haklar
291
c. Bozucu Yenilik Doğuran Haklar
292
2. Kullanılış Tarzı Bakımından Yenilik Doğuran Haklar
292
3. Yenilik Doğuran Hakların Ortak Özellikleri
293
a. Yenilik Doğuran Hakların Kullanılması İçin Karşı Tarafın
Kabulüne İhtiyaç Duyulmaması
293
b. Yenilik Doğuran Hakların Kullanılmakla Sona Ermesi
294
c. Yenilik Doğuran Hakların Şarta Bağlanamaması
294
d. Yenilik Doğuran Hakkın Kullanılmasından Sonra Bundan
e. Yenilik Doğuran Hakların Zamanaşımına Tabi Olmaması
295
B. Alelâde (Sıradan) Haklar
296
V. KULLANMA YETKİSİNE GÖRE: ŞAHSEN KULLANILMASI ZORUNLU
OLAN HAKLAR– ŞAHSEN KULLANILMASI ZORUNLU OLMAYAN HAKLAR
297
A. Şahsen Kullanılması Zorunlu Olan Haklar (Kişiye Sıkı Sıkıya Bağlı
B. Şahsen Kullanılması Zorunlu Olmayan Haklar
300
VI. BAĞIMSIZ OLUP OLMAMASINA GÖRE: BAĞIMSIZ HAKLAR–BAĞLI
1. Eşyaya Bağlı Haklar
301
2. Alacağa Bağlı (Fer’i) Haklar
301
3. Borç İlişkisine Bağlı Haklar
302
4. Bir Topluluğa Mensup Olmaya Bağlı Haklar
302
5. Bağlı Hakların Ortak Özellikleri
303
VII. DEVREDİLEBİLİR OLUP OLMAMASINA GÖRE: DEVREDİLEBİLEN
HAKLAR–DEVREDİLEMEYEN HAKLAR
303
A. Devredilebilen Haklar
303
B. Devredilemeyen Haklar
303
HAKLARIN KAZANILMASI VE KAYBEDİLMESİ
§ 20. HUKUKİ OLAY VE HUKUKİ FİİL
305
B. Hukuka Aykırı Fiiller
307
C. Hukuka Uygun Fiiller
309
2. Hukuki İşlem Benzeri Fiiller
310
§ 21. HUKUKİ İŞLEM KAVRAMI VE TÜRLERİ
312
I. KAVRAM VE UNSURLARINA GENEL BAKIŞ
312
II. GEREKLİ İRADE BEYANININ SAYISINA GÖRE
314
A. Tek Taraflı Hukuki İşlemler
314
B. İki (Çok) Taraflı Hukuki İşlemler: Sözleşmeler
314
D. Tarafın Birden Çok Kişi Olması
317
III. İRADE BEYANININ YÖNELTİLMESİ AÇISINDAN
317
IV. ETKİ DOĞURDUĞU ALAN AÇISINDAN
318
A. Şahıs Varlığına İlişkin İşlemler
318
B. Malvarlığına İlişkin İşlemler
318
1. Borçlandırıcı İşlemler
318
2. Tasarruf İşlemleri
319
3. Kazandırıcı İşlemler
320
4. Sebebe Bağlı (İlli) — Sebepten Soyut (Mücerret) İşlemler
321
V. HÜKÜM İFADE EDECEĞİ AN AÇISINDAN
323
VI. KOŞULA (ŞARTA) BAĞLI HUKUKİ İŞLEMLER
323
A. Koşul Kavramı ve Konusu
323
D. Dürüstlüğe Aykırı Olarak Koşulun Gerçekleşmesinin Engellenmesi
VII. KOŞULA BAĞLANAMAYAN İŞLEMLER VE VADE
326
§ 22. HUKUKİ İŞLEMİN UNSURLARI
327
2. İrade Beyanının Çeşitleri
328
a. Açık – Örtülü İrade Beyanı
328
b. İradeyi Ortaya Koyan Davranış
329
d. İrade Karinesi – İrade Beyanı Faraziyesi
331
e. Yöneltilmesi Gereken — Gerekmeyen Beyanlar
331
f. Vasıtalı – Vasıtasız İrade Beyanı
332
B. İşlemin Türüne Özgü Diğer Kurucu Unsurlar
333
II. GEÇERLİLİK ŞARTLARI
334
A. Bütün Hukuki İşlemler İçin Aranan Şartlar
334
2. Konunun Hukuka, Ahlâka ve Kişilik Haklarına Aykırı veya
3. İrade Beyanının Sağlıklı Olması
337
4. Muvazaa (Danışıklılık) Bulunmaması
338
B. Bazı Hukuki İşlemler İçin Aranan Şartlar
341
2. Tasarruf İşlemlerinde Tasarruf Yetkisi
344
3. İlli Tasarruf İşlemlerinde Geçerli Bir Borçlandırıcı İşlemin
4. Aşırı Yararlanma (Gabin) Bulunmaması
345
III. TAMAMLAYICI (ETKİNLİK) UNSURLARI
346
§ 23. HUKUKİ İŞLEMLERİN HÜKÜMSÜZLÜĞÜ
347
I. GENEL OLARAK VE HÜKÜMSÜZLÜK TÜRLERİNİN TASNİFİ
347
III. KESİN HÜKÜMSÜZLÜK
349
B. Yasaklayıcı Kurala Aykırılığın Kesin Hükümsüzlük
Doğurabilmesinin Koşulları
350
D. Kesin Hükümsüzlüğün Dürüstlük Kuralıyla Sınırlanması
352
E. Tahvil (Çevirme — Konversiyon)
353
F. Kısmi Kesin Hükümsüzlük
354
IV. İPTAL EDİLEBİLİRLİK
355
V. NOKSANLIK (ASKIDA HÜKÜMSÜZLÜK)
356
§ 24. HAKLARIN KAZANILMASI
358
§ 25. HAKLARIN KAYBEDİLMESİ
361
I. MUTLAK KAYIP — NİSBÎ KAYIP
361
II. İRADİ KAYIP — İRADE DIŞI KAYIP
362
III. ZAMANIN GEÇMESİNİN HAKKA ETKİSİ
363
A. Süreye Bağlı Haklar
363
D. Hak Düşürücü Süre ile Zamanaşımının Karşılaştırılması
365
HAKLARIN KAZANILMASINDA İYİNİYETİN KORUNMASI (TMK m. 3)
§ 26. İYİNİYET KAVRAMI
367
I. KANUNİ DÜZENLEME VE TANIM
367
II. SÜBJEKTİF İYİNİYET İLE OBJEKTİF İYİNİYET (DÜRÜSTLÜK KURALI)
AYRIMI VE TERMİNOLOJİ SORUNU
368
III. İYİNİYETİN YALNIZ KANUNUN SONUÇ BAĞLADIĞI HÂLLERDE ROL
§ 27. İYİNİYETİN UNSURLARI
369
I. HAKKIN KAZANILMASINI VEYA HUKUKİ SONUCUN GERÇEKLEŞMESİNİ
ENGELLEYEN EKSİKLİĞİN BİLİNMEMESİ VEYA YANLIŞ BİLİNMESİ
370
A. Bilgisizlik veya Yanlış Bilginin Konusu
370
B. Bilgisizlik veya Yanlış Bilgi
371
II. BİLGİSİZLİK VEYA YANLIŞ BİLGİNİN MAZUR GÖRÜLEBİLİR
(HOŞGÖRÜLEBİLİR) OLMASI
372
A. Mazur Görülebilir Olma
372
B. Bilgisizlik veya Yanlış Bilginin Mazur Görülmediği Haller
372
1. Kanunen Bilinmesi Gereken Hususlar: İlân ve Aleni Siciller
372
2. Durumun Gereği Kendisinden Beklenen Özeni Gösterseydi
Bilebileceği Hususlar
373
a. Kendisinden Beklenen Özenin Belirlenmesi: Durumun
b. Şüphelenmeyi Gerektiren Hallerde Araştırma
§ 28. İYİNİYETİN KORUNMASININ SEBEPLERİ
375
I. YANILTICI GÖRÜNÜŞ YARATILMIŞ OLMASI
376
II. HUKUKİ İŞLEM GÜVENLİĞİNİ SAĞLAMA
376
III. HAK SAHİBİNİN HAKKINI KORUMADA GEREKEN ÖZENİ
IV. MEYDANA GETİRİLEN EKONOMİK DEĞERLERİN VE MEVCUT HUKUKİ
V. MENFAATLER DENGESİ
378
§ 29. İYİNİYETİN ROLÜ
380
I. İYİNİYETİN ROLÜNÜN KAPSAMI
380
II. EŞYA HUKUKUNDA İYİNİYETİN ROLÜ
381
A. Hakların Kazanılmasında İyiniyetin Korunmasının Genel Şartları
381
1. Hakkın Kazanılmasına Engel Olan Bir Eksikliğin Bulunması
382
2. Kanunun İyiniyete Sonuç Bağlaması
382
3. Hakkı Kazanacak Kişinin İyiniyetli Olması
382
4. Kazandırıcı İşlemin İyiniyetli Olunan Eksiklik Dışındaki
Unsurlarının Tam Olması
383
B. Taşınırlarda İyiniyetin Rolü
383
1. Emin Sıfatıyla Zilyetten İyiniyetle Aynî Hak Kazanılması (TMK
2. Malikin Elinden Rızası Dışında Çıkan Taşınırlarda İyiniyetin
Korunması (TMK m. 989/1)
386
a. Kural: Malikin Elinden Rızası Dışında Çıkan Taşınırların
Kazanımında İyiniyetin Korunmaması (İyiniyetli Kişiye
Karşı Taşınır ve İstihkak Davası Açma İmkânı)
386
b. Malikin Elinden Rızası Dışında Çıkan Taşınırlarda
İyiniyetin Korunduğu Haller
387
aa. Malikin Elinden Rızası Dışında Çıkan Taşınırların
İyiniyetli Kişi Tarafından Zamanaşımı ile Kazanılması
bb. Malikin Elinden Rızası Dışında Çıkan Taşınırların
Açık Artırma, Pazar veya Benzeri Eşya Satan Yerlerden
Edinilmesi Halinde İyiniyetin Kısmen Korunması
3. Para ve Hamiline Yazılı Senetlerin İyiniyetle Kazanılması
C. Taşınmazlarda İyiniyetin Rolü
390
1. Tapu Siciline Güven İlkesi (TMK m. 1023)
390
2. Taşınmazların İyiniyetli Kişi Tarafından Zamanaşımıyla
Kazanılması (TMK m. 712)
393
D. Zilyedin İade Borcunun Kapsamında İyiniyetin Rolü (TMK m. 993–995)
394
E. Haksız ve Taşkın Yapıda İyiniyetin Rolü (TMK m. 722–725)
395
1. Haksız Yapılarda İyiniyetin Rolü (TMK m. 722–724)
395
2. Taşkın Yapılarda İyiniyetin Rolü (TMK m. 725)
396
III. AİLE HUKUKUNDA İYİNİYETİN ROLÜ
396
A. Mevcut Evlilik Sebebiyle Mutlak Butlan Kararı Verilmesinde İkinci
Evlilikteki Eşin İyiniyetli Olması Halinde İyiniyetin Rolü (TMK m. 147/3)
397
B. Evlenmenin Butlanına Karar Verilirken Evlenme ile Kazanılan
Kişisel Durumun Korunmasında İyiniyetin Rolü (TMK m. 158/1)
398
C. Velayetin Ana veya Babadan Biri Tarafından Kullanılması Halinde
İyiniyetin Rolü (TMK m. 342/2)
399
IV. BORÇLAR HUKUKUNDA İYİNİYETİN ROLÜ
400
A. Alacağın Devrinde İyiniyetin Rolü (TBK m. 186)
400
B. Yazılı Borç Tanımasına Güvenerek Alacağın Kazanılmasında
İyiniyetin Rolü (TBK m. 19/2)
400
C. Temsilin Sona Ermesinde İyiniyetin Rolü (TBK m. 42/3, m. 44/2)
401
D. Yetkisiz Temsilde İyiniyetin Rolü
401
V. MİRAS HUKUKUNDA İYİNİYETİN ROLÜ
402
§ 30. İYİNİYETİN ARANACAĞI KİŞİ VE ARANDIĞI AN
403
I. İYİNİYETİN ARANACAĞI KİŞİ
403
A. Temsil Hâlinde İyiniyetin Aranacağı Kişi
403
B. Tüzel Kişilerde ve Tüzel Kişiliği Bulunmayan Topluluklarda
İyiniyetin Aranacağı Kişi
404
II. İYİNİYETİN ARANACAĞI AN
405
A. İyiniyetin Belirli Bir Zaman Kesitinde (Anda) Arandığı Haller
405
B. İyiniyetin Belirli Bir Süre Boyunca Devamının Arandığı Hâller
406
C. İyiniyetin Sorumluluğu Hafiflettiği Hallerde Sadece İyiniyetli
Olunan Dönemin Dikkate Alınması
407
§ 31. İYİNİYET KARİNESİ VE İSPATI
407
I. İYİNİYET KARİNESİ (TMK m. 3/1): “ASIL OLAN İYİNİYETİN VARLIĞIDIR”
407
II. TMK m. 3/1 HÜKMÜNÜN HUKUKİ NİTELİĞİ
408
III. KARİNENİN ÇÜRÜTÜLMESİ VE KULLANILABİLECEK DELİLLER
409
IV. KANUNUN İYİNİYET KARİNESİNİ BERTARAF ETTİĞİ HÂLLER
410
V. İYİNİYETİN BULUNMADIĞININ İLERİ SÜRÜLMESİ VE HÂKİMİN RE'SEN
HAKLARIN KULLANILMASINDA DÜRÜSTLÜK KURALINA UYMA ZORUNLULUĞU VE HAKKIN KÖTÜYE KULLANILMASI YASAĞI (TMK m. 2)
§ 32. DÜRÜSTLÜK KURALI
411
II. DÜRÜSTLÜK KURALI İLE HAKKIN KÖTÜYE KULLANILMASI YASAĞI
A. Sorunun Ortaya Konuluşu
412
B. Aynadaki Görünüş (Madalyonun İki Yüzü) Teorisi
412
III. DÜRÜSTLÜK KURALININ ANLAMI
414
A. Dürüstlük Kuralının Ölçüsü: Dürüst, Namuslu ve Makul Kişi
414
B. Dürüst, Namuslu ve Makul Kişinin Belirlenmesinde Göz Önünde
IV. DÜRÜSTLÜK KURALININ AHLÂK KURALLARINDAN FARKI
415
§ 33. HAKKIN KÖTÜYE KULLANILMASI
415
I. HAKKIN KÖTÜYE KULLANILMASININ ANLAMI: HAKKIN AMACINA
II. HAKKIN KÖTÜYE KULLANILMASININ UNSURLARI
417
A. Mevcut ve Geçerli Bir Hakkın Bulunması
417
B. Hakkın Açıkça Kötüye Kullanılması
418
III. HAKKIN KÖTÜYE KULLANILDIĞINI GÖSTEREN BAŞLICA HALLER
419
A. Hakkın Kullanılmasında Meşru Bir Menfaatin Bulunmaması
420
B. Hakkın Kullanılmasıyla Sağlanacak Menfaat ile Verilecek Zarar
Arasında Aşırı Oransızlık Bulunması
421
C. Kendi Ahlâka Aykırı Davranışına Dayanarak Hak Kullanılması
422
1. Şekle Aykırılığa Sebep Olan Kişi Tarafından Şekle Aykırılığa
2. Sürenin Kendi Davranışıyla Geçirtilmesi Üzerine Sürenin
Geçtiğine Dayanılması
423
3. Muvazaalı İşlem Yapan Kişi Tarafından Kendi Muvazaasına
4. Kötüye Kullanılan Yetkiye Dayanılması
425
D. Uyandırılan Güvene Aykırı Davranışta Bulunulması
426
IV. HAKKIN KÖTÜYE KULLANILMASININ YAPTIRIMI VE SONUÇLARI
429
§ 34. DÜRÜSTLÜK KURALI VE HAKKIN KÖTÜYE KULLANILMASI YASAĞININ
I. KANUNLARIN YORUMLANMASINDA VE BOŞLUKLARIN
A. Kanunların Yorumlanmasında
432
B. Kanunun Doğrudan Dürüstlük Kuralına Gönderme Yaptığı Hâller
433
C. Örtülü Boşlukların Belirlenmesinde Dürüstlük Kuralının Rolü
433
D. Boşlukların Doldurulmasında
434
II. KANUNA KARŞI HİLENİN ÖNLENMESİNDE
434
III. HUKUKİ İŞLEMLERİN KURULMASINDA VE YORUMLANMASINDA
436
A. Hukuki İşlemin Kurulmasında
436
B. Susmanın ve Örtülü İrade Beyanının Sonuç Doğurmasında
436
C. Hukuki İşlemin Yorumlanmasında
437
IV. HUKUKİ İŞLEMLERİN TAMAMLANMASINDA DÜRÜSTLÜK KURALININ
A. Sözleşme Boşluğu Kavramı
439
B. Sözleşme Boşluğunun Tamamlanması
440
V. HUKUKİ İŞLEMLERİN TAHVİLİNDE
441
VI. SÖZLEŞMELERİN DEĞİŞEN KOŞULLARA UYARLANMASINDA
442
A. Sözleşmelerin Değişen Koşullara Uyarlanması
442
B. Uyarlamada Dürüstlük Kuralının Rolü
444
VII. BORÇLARIN DOĞUMUNDA
444
A. Sözleşme Yapma Zorunluluğu
445
1. Kamu Hukukundan Doğan Sözleşme Yapma Zorunluluğu
445
2. Özel Hukuktan ve Taraf İradesinden Doğan Sözleşme Yapma
3. Dürüstlük Kuralından Doğan Sözleşme Yapma Zorunluluğu
446
2. Yan Borçların Türleri
448
3. Bağımlı ve Bağımsız Yan Borçlar
450
C. Sözleşme Görüşmelerinde Dürüst Davranma Borcu
450
D. Dürüstlük Kuralından Doğan Davranış Yükümlülükleri
452
1. Davranış Yükümlülükleri Oluşturan Hâller
452
VIII. GENEL İŞLEM KOŞULLARININ DENETLENMESİNDE
454
§ 35. TMK m. 2 HÜKMÜ UYGULANIRKEN GÖZ ÖNÜNDE TUTULMASI GEREKEN
I. İKİNCİL (TALÎ) VE İSTİSNAÎ NİTELİKTE OLMASI
455
II. EMREDİCİ NİTELİKTE OLMASI
456
III. HÂKİMİN RE'SEN DİKKATE ALMASI
456
IV. HÂKİMİN GEREKÇELENDİRME ZORUNLULUĞU
457
II. KURAL: DEVLET ELİYLE KORUMA VE İHKAK–I HAK YASAĞI
459
III. İSTİSNA: HAK SAHİBİ ELİYLE KORUMA
460
§ 37. HAKKIN SAHİBİ ELİYLE KORUNMASI
460
I. Haklı (Meşru) Savunma
460
C. Sonuçları ve Sınırın Aşılması
463
II. ZORUNLULUK (IZTIRAR) HÂLİ
463
III. KUVVET KULLANMA (HAKKINI KENDİ GÜCÜYLE KORUMA)
464
IV. Hakka Yönelik Tehlikeye Karşı Koruma ve Uğranılan Zararın Tazmini
464
§ 38. HAKKIN DEVLET ELİYLE KORUNMASI: TALEP VE DAVA
465
B. Talebin Hakkın Türüne Göre Görünümü
465
C. Talebin İleri Sürülmesi
466
A. Çekişmeli Yargı — Çekişmesiz Yargı
467
3. Yenilik Doğuran (İnşai) Davalar
469
4. Talebin Kapsamına Göre Davalar
470
D. Davalının Savunma İmkânları
472
5. İtiraz ile Def’i Arasındaki Farklar
475
E. Usul Hukukundan Doğan Savunma İmkânları
475
III. TAHKİM VE ARABULUCULUK
476
§ 39. İDDİA VE SAVUNMANIN İSPATI
477
I. İSPAT KAVRAMI VE İSPATIN KONUSU
477
II. İSPAT ARAÇLARI (DELİLLER)
478
A. Hukuka Aykırı Delil Yasağı
480
B. Tanıklıktan Çekinme ve Hâkimin Çekilmesi
480
B. İspat Yükünün Dağılımına İlişkin Ölçütler
482
IV. İSPATI GEREKMEYEN VAKIALAR VE İSPATI KOLAYLAŞTIRAN HÂLLER
483
B. Hayatın Olağan Akışına Uygun Vakıalar
484
C. Herkesçe Bilinen (Maruf ve Meşhur) Vakıalar
484
D. Kanunun İspat Yükünü Özel Olarak Belirlediği Hâller
485
§ 40. KARİNELER VE ÖZEL İSPAT KURALLARI
486
I. KARİNE KAVRAMI VE İŞLEVİ
486
A. Adi (Aksi İspat Edilebilir) Karineler
486
IV. KARİNELERİN İSPAT YÜKÜNE ETKİSİ VE ÇÜRÜTÜLMESİ
490
§ 41. RESMİ SİCİL VE SENETLERLE İSPAT
490
IV. İÇERİĞİNİN DOĞRU OLMADIĞININ İSPATI
492
A. İcra Yoluyla Takip — İflas Yoluyla Takip
493
B. İlamlı İcra — İlamsız İcra
494
C. Konusu Para Olmayan Alacaklarda İcra
494
III. GEÇİCİ HUKUKİ KORUMALAR
495
IV. MEDENÎ HUKUK BAKIMINDAN ÖNEMİ
496