MEDENİ HUKUKUN TEMEL KAVRAMLARI VE
TÜRK MEDENİ KANUNU’NUN BAŞLANGIÇ HÜKÜMLERİ
§ 1. MEDENİ HUKUKA GİRİŞ
17
I. Medeni Hukukun Anlam ve Önemi
17
1. Hukukun Çeşitli Anlamları
18
2. Kamu Hukuku – Özel Hukuk Ayrımı
18
B. Medeni Hukuk Kavramı
19
II. Medeni Hukukun Konusu
19
III. Medeni Hukukun Düzenleniş Tarzı Bakımından Çeşitli Sistemler
20
IV. Türkiye'de Medeni Hukuk Alanında Kanunlaştırma Hareketleri
21
V. Türk Medeni Kanunu’nun Sistematiği ve Özellikleri
22
A. Türk Medeni Kanunu’nun Sistematiği
22
B. Türk Medeni Kanunu ile Türk Borçlar Kanunu’nun Özellikleri
23
§ 2. MEDENİ HUKUKUN KAYNAKLARI VE UYGULANMASI
23
I. Medeni Hukukun Yürürlük Kaynakları
23
B. Medeni Hukukun Yazılı Kaynağı: Kanunlar (Yazılı Hukuk Kuralları)
24
C. Kanunların Uygulanması
25
1. Uygulanacak Hükmün Bulunması
25
a. Kanunların Yer Bakımından Uygulanması
26
b. Kanunların Zaman Bakımından Uygulanması
26
c. Kanunların Anlam Bakımından Uygulanması
27
bb. Kanunların Yorumlanması
28
d. Kanunların Nitelik Bakımından Uygulanması
29
2. Bulunan Kanun Hükmünün Somut Olaya Uygulanması ve Hâkimin Takdir Yetkisini Kullanması
31
3. Kanunda Somut Olaya Uygulanabilir Hüküm Bulunmaması: Kanun Boşluğu
32
D. Medeni Hukukun Yazılı Olmayan Kaynağı: Örf ve Âdet Hukuku
34
1. Örf ve Âdet Hukukunun Rolü
35
2. Örf ve Âdet Hukuku Kurallarının Türleri
35
E. Hâkim Tarafından Yaratılan Hukuk
36
II. Medeni Hukukun Yaratıcı Kaynakları
37
III. Medeni Hukukun Bilgi Kaynakları
38
§ 3. HAK KAVRAMI VE ÇEŞİTLERİYLE HAKLARIN KAZANILMASI VE KAYBEDİLMESİ
38
A. Dayandığı Hukuk Alanı Yönünden Haklar: Özel Hukuk Hakları – Kamu Hukuku Hakları
39
B. Parayla Ölçülebilir Değeri Bulunup Bulunmaması Yönünden Haklar: Malvarlığı Hakları – Kişivarlığı Hakları
39
c. Maddi Değeri Olan Yenilik Doğuran Haklar
43
d. Mali Yönleri İtibarıyla Fikri Haklar
43
2. Kişivarlığı Hakları
43
C. İleri Sürülebilecekleri Çevre Yönünden Haklar: Mutlak Haklar – Nisbi Haklar
43
D. Kullanılmasının Etkisi Yönünden Haklar: Yenilik Doğuran Haklar – Alelade Haklar
44
E. Kullanma Yetkisi Yönünden Haklar: Kişiye Sıkı Sıkıya Bağlı Haklar – Başkası Tarafından da Kullanılabilen Haklar
44
F. Bağımsızlık Yönünden Haklar: Bağımsız Haklar – Bağlı Haklar
45
G. Mevcudiyet Yönünden Haklar: Mevcut Haklar – Beklenen Haklar
45
III. Hakların Kazanılması ve Kaybedilmesi
46
A. Hukuki Olay, Hukuki Fiil ve Hukuki İşlem Kavramları
46
1. Hukuki İşlemin Unsurları
47
a. Hukuki İşlemin Kurucu Unsurları
48
aa. İrade Açıklaması (İrade Beyanı)
48
aaa. İrade Açıklamasının Çeşitleri
48
bb. Hukuk Düzeninin İrade Açıklamasının Yöneldiği Sonucu Tanıması
50
b. Hukuki İşlemin Geçerlilik Unsurları
50
c. Bazı Hukuki İşlemlerin Hüküm İfade Edebilmesi İçin Aranan Tamamlayıcı Unsurlar
50
2. Hukuki İşlem Çeşitleri
51
a. Gerekli İrade Açıklamasının Sayısı Yönünden
51
b. Etki Doğurduğu Alan Yönünden
52
c. Malvarlığına Etkisi Yönünden
52
d. Hüküm İfade Edeceği An Yönünden
53
3. Hukuki İşlemlerin Hükümsüzlüğü
53
c. İptal Edilebilirlik
55
d. Noksanlık (Askıda Hükümsüzlük)
56
C. Hakların Kazanılma Şekilleri
56
D. Hakların Kaybedilme Şekilleri
57
I. Kavram Olarak İyiniyet
58
III. İyiniyetin Korunmasının Sebepleri
59
IV. İyiniyetin Aranacağı Kişi
60
V. İyiniyetin Aranacağı An
60
§ 5. DÜRÜSTLÜK KURALI VE HAKKIN KÖTÜYE KULLANILMASI YASAĞI
61
II. Hakkın Kötüye Kullanılması Yasağı
61
A. Hakkın Kötüye Kullanılmasının Anlamı
62
B. Hakkın Kötüye Kullanıldığını Gösteren Bazı Hâller
62
C. Hakkın Kötüye Kullanılmasının Yaptırımı
63
III. Dürüstlük Kuralı ve Hakkın Kötüye Kullanılması Yasağının Uygulama Alanı
63
§ 6. HAKLARIN KORUNMASI
64
B. Davaya Karşı Savunma Yolları
67
C. İspat ve İspat Yükü
69
IV. Hakkın Bizzat Sahibi Tarafından Korunması
73
A. Haklı Savunma (Meşru Müdafaa)
73
B. Zorunluluk (Iztırar) Hâli
74
C. Hakkını Korumak İçin Kuvvet Kullanma
75
§ 7. KİŞİLER HUKUKUNA GİRİŞ
77
I. Kişiler Hukukunun Konusu
77
II. Kişi ve Kişilik Kavramları
77
III. Kişiler Hukukuna Hâkim Olan İlkeler
77
I. Kişiliğin Başlangıcı ve Sona Ermesi
77
A. Kişiliğin Başlangıcı
77
B. Kişiliğin Sona Ermesi
79
a. Gaiplik Kararı İstenebilmesinin Koşulları
80
b. Gaiplik Kararı İstemeye Yetkili Olanlar
80
c. Yetkili ve Görevli Mahkeme
81
d. Mahkemece Uygulanacak Usul
81
e. Gaiplik Kararı ve Sonuçları
81
f. Gaiplik Kararının Hükümsüzleşmesi
82
g. Hazinenin İstemi Üzerine Gaipliğe Karar Verilmesi
82
C. Sağlığın ve Ölümün İspatı
82
A. Hak Ehliyetine İlişkin Temel İlkeler
83
B. Hak Ehliyetini Sınırlayan Sebepler
83
A. Tam Fiil Ehliyetine Sahip Olmanın Koşulları
84
1. Ayırt Etme Gücüne Sahip Olma
84
b. Evlenme Yoluyla Ergin Olma
85
c. Mahkeme Kararıyla Ergin Olma
86
B. Ehliyet Yönünden Kişilerin Sınıflandırılması
87
a. İşlem Ehliyeti Yönünden Tam Ehliyetsizlerin Durumu
88
b. Sorumluluk Ehliyeti Yönünden Tam Ehliyetsizlerin Hukuki Durumu
89
3. Sınırlı Ehliyetsizler
90
a. Hukuki İşlem Ehliyeti Yönünden Sınırlı Ehliyetsizlerin Durumu
90
aa. Yasal Temsilcinin Rızasına Bağlı İşlemler
90
bb. Yasal Temsilcinin Rızasına Bağlı Olmadan Yapılabilen İşlemler
92
cc. Sınırlı Ehliyetsizin Hiç Yapamayacağı İşlemler
92
b. Sınırlı Ehliyetsizlerin Temsili
93
c. Sınırlı Ehliyetsizlerin Hukuka Aykırı Fiillerinden Sorumluluğu
93
d. Dava Ehliyeti Yönünden Sınırlı Ehliyetsizlerin Durumu
93
4. Sınırlı Ehliyetliler
93
a. Öz Adın Kazanılması
95
b. Soyadının Kazanılması
95
c. Müstear Adın Kazanılması
96
d. Lakabın Kazanılması
96
2. Adın Değiştirilmesi
96
3. Ad Üzerindeki Hakkın Korunması
98
1. İsteğe Bağlı Yerleşim Yeri
102
2. İtibari Yerleşim Yeri
103
3. Kanuni Yerleşim Yeri
103
D. Kişisel Durum Sicili
103
V. Kişiliğin Korunması
106
A. Kişilik Hakkı ve Kişilik Hakkının Nitelikleri
106
B. Kişilik Hakkının Kapsamına Giren Değerler
106
C. Kişilik Hakkının Korunması
108
1. Kişiliğin Hukuki İşlem Yoluyla Gerçekleşen Saldırılara Karşı Korunması
108
2. Kişiliğin Hukuka Aykırı Eylemlerle Gerçekleşen Saldırılara Karşı Korunması
109
a. Hukuka Aykırılığı Ortadan Kaldıran Sebepler (Hukuka Uygunluk Sebepleri)
110
aa. Kişilik Hakkı Zedelenen Kimsenin (Mağdurun) Rızası
110
bb. Üstün Nitelikte Özel Yarar
112
cc. Üstün Nitelikte Kamu Yararı
112
dd. Kanunun Verdiği Yetkinin Kullanılması
113
b. Kişilik Hakkına Saldırılan Kişinin TMK m. 25 Uyarınca Açabileceği Davalar
113
cc. Tazminat Davaları
116
dd. Saldırı Dolayısıyla Elde Edilen Kazancın Verilmesi Davası
117
c. Kişilik Hakkını Koruyan Diğer Bazı Kanunlar
118
I. Tüzel Kişi Kavramı
118
II. Tüzel Kişi Türleri
119
III. Tüzel Kişilere İlişkin Genel Kurallar (TMK m. 47–55)
120
A. Tüzel Kişilerin Kuruluşu
120
B. Tüzel Kişilerin Hak Ehliyeti
121
C. Tüzel Kişilerin Fiil Ehliyeti
122
2. Organ Kavramı ve Türleri
122
3. Organın Fiilinin Tüzel Kişiye İzafesi
124
a. Hukuki İşlemler Yönünden
124
b. Hukuka Aykırı Fiiller Yönünden
124
D. Tüzel Kişilerin Yerleşim Yeri
125
E. Tüzel Kişilerin Sona Ermesi
125
B. Derneğin Unsurları
126
a. Derneğe Üye Olmanın Koşulları
126
b. Dernek Üyeliğinin Kazanılması
127
c. Dernek Üyeliğine Bağlı Haklar
127
d. Dernek Üyeliğine Bağlı Yükümlülükler
129
e. Dernek Üyeliğinin Sona Ermesi
130
3. Derneğin Tüzel Kişiliği
131
b. Derneğin Organları
133
c. Derneğin Faaliyetleri
136
d. Şube, Temsilcilik ve Platformlar
136
e. Federasyon ve Konfederasyonlar
137
f. Derneğin Gelirleri
137
g. Derneğin Sona Ermesi
137
A. Vakıf Kavramı ve Türleri
139
1. Malvarlığı Değerleri Unsuru
140
2. Malvarlığı Değerlerinin Usulüne Göre Amaca Tahsisi
141
c. Vakıf Kurma İşlemi
141
3. Vakfın Tüzel Kişiliği
143
a. Tüzel Kişiliğin Kazanılması
143
b. Vakfın Yönetimi ve Örgütü
144
4. Vakıf Senedinin Değiştirilmesi
146
5. Vakfın Faaliyetleri
146
7. Vakfın Sona Ermesi
147
§ 10. AİLE HUKUKUNA GİRİŞ
149
I. Aile Hukukunun Konusu
149
IV. Aile Hukukuna Hâkim Olan İlkeler
150
§ 11. EVLİLİK BİRLİĞİNİN KURULMASI
150
A. Nişanlanmanın Kurucu Unsurları
150
B. Nişanlanmanın Geçerlilik Koşulları
151
C. Nişanlanmanın Hukuki Niteliği
151
D. Nişanlanmanın Hükümleri
152
E. Nişanlılığın Sona Ermesi
153
1. Nişanlılığı Sona Erdiren Sebepler
153
b. Evlenmenin İmkânsızlaşması
153
c. Bozucu Koşulun Gerçekleşmesi
153
d. Tarafların Anlaşması
153
e. Bir Tarafın Nişanı Bozması
154
2. Nişanlılığın Sona Ermesinin Sonuçları
154
a. Maddi Tazminat (TMK m. 120)
154
b. Manevi Tazminat (TMK m. 121)
154
c. Hediyelerin İadesi (TMK m. 122)
155
A. Evlenmenin Hukuki Niteliği
155
B. Evlenmenin Koşulları
155
1. Evlenmenin Maddi Koşulları
155
aa. Kesin Evlenme Engelleri
157
bb. Kesin Olmayan Evlenme Engelleri
158
aaa. Kadın İçin Bekleme (İddet) Süresi
158
bbb. Bazı Bulaşıcı Hastalıklar
158
2. Evlenmenin Şekli Koşulları
159
a. Evlenme Töreninden Önceki Şekli Koşullar
159
b. Evlenme Töreni Sırasındaki Şekli Koşullar
160
c. Evlenme Töreninden Sonraki Şekli Koşullar
160
§ 12. EVLİLİĞİN GENEL HÜKÜMLERİ
160
I. Eşlerin Hak ve Yükümlülükleri
161
A. Evlilik Birliğini Yönetme Hak ve Yükümlülüğü
161
B. Evlilik Birliğinin Mutluluğunu Sağlama Yükümlülüğü
161
C. Çocukların Bakım, Eğitim ve Gözetimine Özen Gösterme Yükümlülüğü
161
D. Sadakat Yükümlülüğü
161
E. Yardım Yükümlülüğü
161
F. Birlikte Yaşama Yükümlülüğü
162
G. Evlilik Birliğinin Giderlerine Katılma Yükümlülüğü
162
III. Evlilik Birliğinin Temsili
163
IV. Eşlerin Meslek ve İşi
164
V. Eşlerin Hukuki İşlemleri
164
VI. Evlilik Birliğinin Korunması
164
A. TMK’ya Göre Alınabilecek Önlemler
164
B. Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun’a Göre Alınabilecek Önlemler
166
§ 13. EVLİLİKTE MAL REJİMLERİ
168
I. Mal Rejimi Kavramı ve Türleri
168
II. Mal Rejimi Sözleşmesi
170
III. Mal Rejimlerine İlişkin Ortak Esaslar
171
IV. Yasal Mal Rejimi: Edinilmiş Mallara Katılma Rejimi
171
B. Edinilmiş Mallara Katılma Rejiminin Sona Ermesi ve Tasfiyesi
173
V. Mal Ayrılığı Rejimi
175
VI. Paylaşmalı Mal Ayrılığı Rejimi
175
VII. Mal Ortaklığı Rejimi
177
§ 14. EVLİLİK BİRLİĞİNİN SONA ERMESİ
180
I. Evlilik Birliğinin Kendiliğinden Sona Erdiği Hâller
180
C. Cinsiyet Değiştirme
180
II. Evlilik Birliğinin Mahkeme Kararıyla Sona Erdiği Hâller
180
1. Mutlak Butlan – Nisbi Butlan Ayrımı
182
cc. Yasak Derecede Hısımlık
183
dd. Ayırt Etme Gücünden Sürekli Yoksunluk
183
aa. Ayırt Etme Gücünden Geçici Yoksunluk
183
cc. Yasal Temsilcinin İzni Olmadan Evlenme
183
2. İptal Kararı ve Sonuçları
184
a. Özel Boşanma Sebepleri
186
b. Genel Boşanma Sebebi
187
3. Boşanmanın Yarattığı Sonuçlar
189
I. Kan Bağına Dayanan Soybağının Kurulması
191
A. Çocuk ile Ana Arasında
191
B. Çocuk ile Baba Arasında
192
aa. Soybağının Reddi Davası
193
II. Evlât Edinme Yoluyla (Yapay) Soybağının Kurulması
197
A. Küçüklerin Evlât Edinilmesi
197
B. Ergin ve Kısıtlıların Evlât Edinilmesi
198
C. Evlât Edinmede Şekil ve Usul
199
D. Evlât Edinmenin Hükümleri
200
E. Evlâtlık İlişkisinin Kaldırılması
200
III. Soybağının Hükümleri
201
A. Soybağının Velâyete Bağlı Olmayan Hükümleri
201
2. Karşılıklı Yükümlülükler
201
3. Çocuk ile Kişisel İlişki Kurulması
201
4. Ana ve Babanın Çocuğun Bakım ve Eğitim Giderlerini Karşılama Yükümlülüğü
202
B. Soybağının Velâyete Bağlı Hükümleri
203
c. Çocuğun Temsil Edilmesi
204
d. Çocuğun Aileyi Temsil Etmesi
204
e. Çocuk ile Velâyet Sahibi Arasındaki Hukuki İşlemler
204
I. Vesayeti Gerektiren Hâller
208
1. Kısıtlama Sebepleri
209
a. Akıl Hastalığı veya Akıl Zayıflığı
209
b. Savurganlık, Alkol veya Uyuşturucu Madde Bağımlılığı, Kötü Yaşama Tarzı, Kötü Yönetim
209
c. Kişinin Kendi İsteği
209
d. Özgürlüğü Bağlayıcı Ceza
210
II. Vesayet Organları
210
III. Vesayetin Yürütülmesi
213
B. Vesayet Dairelerinin Görevleri
215
IV. Vesayetin Sona Ermesi
216
A. Vesayeti Gerektiren Sebebin Sona Ermesine Bağlı Olarak Vesayetin Sona Ermesi
216
B. Vasilik Görevinin Sona Ermesi
216
C. Vesayetin Sona Ermesinin Sonuçları
217
V. Kayyımlık ve Yasal Danışmanlık
218
2. Kayyımlığın Yürütülmesi
219
3. Kayyımlığın Sona Ermesi
219
VI. Koruma Amacıyla Özgürlüğün Kısıtlanması
220
VII. Vesayet Organlarının Sorumluluğu
222