1. KONUNUN TAKDİMİ VE ÖNEMİ
25
2. ÇALIŞMA SİSTEMATİĞİ
27
3. İNCELEME ALANININ BELİRLENMESİ VE SINIRLARIN ÇİZİLMESİ
34
OTONOM ARAÇLARA İLİŞKİN KAVRAMSAL ÇERÇEVE, TEKNİK GEREKSİNİMLER, SÜRÜŞ OTOMASYONUNUN SINIFLANDIRILMASI
3. Makine Öğrenmesi (Machine Learning)
48
B. Otonom Araç Kavramı
50
2. Otonom Araç Terminolojisi
51
3. Otonom Araç Tarihçesi
55
4. Yapay Zekânın Otonom Araçlarda Görünümü
63
5. Otonom Araçların Pozitif ve Negatif Yanları
66
C. Sürücü Destek Sistemleri
71
II. TEKNİK GEREKSİNİMLER
72
A. Çevreyi Algılama ve Yorumlama
72
B. İşbirliği ve İletişim
76
C. Konum Belirleme ve Rota Planlama
77
D. Harita Bilgilerinin Rolü
79
E. Fonksiyonel Güvenlik
80
III. SÜRÜŞ OTOMASYONUNUN SINIFLANDIRILMASI
87
A. Sürüş Otomasyon Seviyeleri
87
B. Uluslararası Otomotiv Mühendisleri Topluluğu (SAE) Sınıflandırması
90
2. SAE Sınıflandırma Seviyeleri
92
a. Seviye 0 – Sadece Sürücü veya Otomasyonsuz (No
b. Seviye 1 – Sürüş Asistan Sistemi (Driver Assistance)
93
c. Seviye 2 – Kısmi Otomasyon (Partial Automation)
93
d. Seviye 3 – Koşullu Otomasyon (Conditional Automation)
94
e. Seviye 4 – Yüksek Otomasyon (High Automation)
96
f. Seviye 5 – Tam Otomasyon (Full Automation)
98
C. Alman Federal Karayolu Araştırma Enstitüsünün (BASt) Sınıflandırması
99
2. Beşli Geleneksel Otomasyon Sınıflandırması
99
3. Yeni Yaklaşım: Üçlü Otomasyon Sınıflandırması
100
D. Alman Karayolları Trafik Kanunu (StVG) Düzenlemeleri Çerçevesinde
Yapılan Sınıflandırma
103
2. 2017 Değişiklikleri Kapsamında Sınıflandırma
104
3. 2021 Değişiklikleri Kapsamında Sınıflandırma
105
IV. HUKUKSAL ALTYAPISI
109
A. Uluslararası Mevzuat
109
2. Motorlu Araçlar ve Römorkları ile Bunların Aksam, Sistem ve Ayrı
Teknik Ünitelerinin Tip Onayı ve Piyasa Gözetimi ve Denetimi
Hakkında Yönetmelik (AB/2018/858)
115
3. Motorlu Araçlar ve Römorkları ile Bunlar için Tasarlanan Aksam,
Sistem ve Ayrı Teknik Ünitelerin Genel Güvenliği ve Korunmasız
Karayolu Kullanıcılarının ve Yolcuların Korunması ile İlgili Tip Onayı
Yönetmeliği (AB/2019/2144)
116
4. Tam Otonom Araçların Otonom Sürüş Sistemine İlişkin Motorlu
Araçların Tip Onayı Hakkında Yönetmelik (AB/2022/1426)
118
C. Avrupa Birliği Yapay Zekâ Tüzüğü Çerçevesinde Yapay Zekânın Risk
Türlerine Göre Sınıflandırılması ve Otonom Araçlar Bakımından
2. Risk Temelli Sınıflandırmalar
126
a. Yasaklanmış Yapay Zekâ Uygulamaları (Unaccepetable Risk)
126
b. Yüksek Risk (High Risk)
129
c. Sınırlı Risk (Limited Risk)
132
d. Minimal Risk (Minimum Risk)
134
3. Otonom Araçlar ve Otonom Araçlardaki Yapay Zekâ Destekli
Bileşenlerin Dâhil Olduğu Sınıflandırmaya Dair Değerlendirme
135
ÜRETİCİNİN KUSURSUZ (ÜRÜN) SORUMLULUĞUNA GENEL BAKIŞ, TERMİNOLOJİ MESELESİ, SORUMLULUĞUN TARİHSEL GELİŞİMİ, AB HUKUKUNDAKİ GÖRÜNÜMÜ, HUKUKİ NİTELİĞİ, OBJESİ, SÜJELERİ VE OTONOM ARAÇLARDA GÖRÜNÜMÜ
I. ÜRETİCİNİN KUSURSUZ (ÜRÜN) SORUMLULUĞU VE ÜRÜN GÜVENLİĞİNE
II. TERMİNOLOJİ MESELESİ: Sorumluluğun Adı Nedir? “Ürün Sorumluluğu”
mu, “Üretici Sorumluluğu” mu yoksa “Üreticinin Kusursuz (Ürün)
Sorumluluğu” mu? Doğru Seçim Hangisi?
147
III. SORUMLULUĞUN TARİHSEL GELİŞİMİ
154
IV. AVRUPA BİRLİĞİ HUKUKU – 85/374/ECC VE 2024/2853/EU SAYILI AVRUPA
ÜRÜN SORUMLULUĞU DİREKTİFLERİ
179
A. Direktiflerin Arka Planı ve Hazırlık Süreci
179
B. Direktiflerin Kapsamı
183
C. Direktiflerin Amaçları
189
1. Tüketicilerin Korunması
189
2. Serbest Rekabetin Bozulmasının Önüne Geçilmesi
190
3. Malların Serbest Dolaşımı
191
D. Hukuki Düzenlemelerin Yeknesaklığının Sağlanması: Direktiflerin İç
Hukuklara Aktarılması ve Maksimum Uyum Niteliği
191
E. Milli Hukukların Tüketici Lehine Hükümlerinin Uygulanmaya Devam
Etmesi (Direktiflerin Milli Hukukla Yarışması)
194
F. Direktiflerin Özellikleri
197
G. 2001/95/EC Sayılı Ürün Güvenliği Direktifi İle 85/374/EEC sayılı
V. SORUMLULUĞUN HUKUKİ NİTELİĞİ, ÖZELLİKLERİ VE DİĞER SORUMLULUK
A. Sorumluluğun Hukuki Niteliği
200
1. 85/374/ECC ve 2024/2853/EU sayılı Ürün Sorumluluğu Direktifleri
2. 7223 sayılı Ürün ve Teknik Düzenlemeler Kanunu Uyarınca
204
B. Üreticinin Kusursuz Sorumluluğunun Diğer Kusursuz Sorumluluk
2. Tehlike Sorumluluğu Görüşü
208
3. Olağan Sebep Sorumluluğu Görüşü (Tehlike Sorumluluğunu
b. Adam Çalıştıranın Sorumluluğu Görüşü
214
c. Organizasyon Sorumluluğu Görüşü
216
C. Sorumluluğun Özellikleri
220
2. Müteselsil Sorumluluk
221
3. Sorumsuzluk Anlaşması Yapılamaması
227
VI. OTONOM ARAÇLAR BAĞLAMINDA ÜRETİCİNİN KUSURSUZ (ÜRÜN)
SORUMLULUĞU VE HUKUKİ NİTELİĞİ
230
A. Otonom Araçlarda Ürün Sorumluluğuna Genel Bakış
230
B. Otonom Araçlarda Ürün Sorumluluğunun Hukuki Niteliği
232
1. ÜGTDK Çerçevesinde
233
2. Tehlike Sorumluluğu Çerçevesinde
234
3. Haksız Fiil Sorumluluk Talebiyle Yarışması
242
VII. SORUMLULUĞUN OBJESİ – ÜRÜN
244
B. 85/374/EEC Direktifine Göre “Ürün” Kavramı
247
C. 2024/2853/EU Direktifine Göre “Ürün” Kavramı
250
D. ÜGTDK’ya Göre “Ürün” Kavramı
252
E. Ürün Niteliği Bakımından Özellik Arz Eden Durumlar
258
1. Elektrik ve Doğal Güçler
258
F. Bir Ürün Olarak Otonom Araçlar
280
1. Otonom Aracın ve Bileşenlerinin Ürün Niteliği
280
2. Otonom Araçlardaki Yazılım, Güncelleme ve Yükseltmelerinin
a. Otonom Araç Yazılımlarının Ürün Niteliği
282
b. Otonom Araç Yazılım Güncellemelerinin (Update) Ürün Niteliği
287
c. Otonom Araç Yazılım Yükseltmelerinin (Upgrade) Ürün Niteliği
295
VIII. SORUMLULUĞUN SÜJELERİ
296
A. 85/374/EEC Sayılı Direktife Göre Sorumluluğun Süjeleri
296
3. Tedarikçi (Dağıtıcı)
297
B. 2024/2853/EU Sayılı Direktife Göre Sorumluluğun Süjeleri
298
2. Sipariş Yerine Getirme Hizmet Sağlayıcıları (Fulfilment Service
3. Çevrimiçi Platform Hizmet Sağlayıcıları (Provider Of An Online
C. ÜGTDK’ya Göre Sorumluluk Süjeleri
308
1. Üretici (İmalatçı)
308
D. Otonom Araçlarda Sorumluluk Süjeleri
319
ÜRETİCİNİN KUSURSUZ (ÜRÜN) SORUMLULUĞUNUN ŞARTLARI VE OTONOM ARAÇLAR BAĞLAMINDA GÖRÜNÜMÜ
I. ÜRETİCİNİN KUSURSUZ (ÜRÜN) SORUMLULUĞUNUN ŞARTLARI
329
B. Ürünün Hatalı (Uygunsuz) Olması
333
1. Bir Terminoloji Kargaşasının Ortaya Konulması: Ayıp–Hata–
b. Ayıp – Hata Ayrımı
334
c. ÜGTDK’da Tercih Edilen “Uygunsuzluk” Kavramı
341
2. 85/374/ECC Sayılı Direktife Göre Ürünün Hatalı Olması: Ürünün
Haklı Güvenlik Beklentisini Karşılamaması
342
d. Piyasaya Sürülme Zamanı
350
3. 2024/2853/EU Sayılı Direktife Göre Ürünün Hatalı Olması
354
c. Ürünün Makul Şekilde Öngörülebilir Kullanımı
357
d. Ürünün Öğrenme Yeteneğine ve Yeni Özellikler Kazanma
Yetisine Sahip Olması
357
e. Bağlantılı Ürünler
358
f. Ürünün Piyasaya ya da Hizmete Sunulma Zamanı veya Ürünün
Üreticinin Kontrolünden Çıktığı Zaman
359
g. Güvenlik Açısından Önemli Siber Güvenlik Gereksinimleri Dâhil
Olmak Üzere İlgili Ürün Güvenliği Gereksinimleri
360
h. Yetkili Otorite ve Müteşebbislerin Yaptığı Diğer İlgili
i. Kullanıcı Grubunun Özel İhtiyaçları
361
j. Zararı Önlemeye Yönelik Ürünlerde Fonksiyonel Yetersizlik
361
4. ÜGTDK’ya Göre Ürünün Uygunsuz Olması
361
b. Ürünün “Uygunsuz” Olması
362
5. Hata (Uygunsuzluk) Çeşitleri
371
c. Üretim (Fabrikasyon) Hatası
374
d. Bilgilendirme Hatası
377
e. Gelişim Riski (İnkişaf) Hatası
378
f. Ürün İzleme Hatası
387
C. Hatalı Bir Ürünün Piyasaya Sürülmesi
391
1. 85/374/EEC Sayılı Direktife Göre
391
2. 2024/2853/EU Sayılı Direktife Göre
396
D. Hukuki Menfaatin Zarara Uğraması
404
1. 85/374/EEC Sayılı Direktife Göre
404
2. 2024/2853/EU Sayılı Direktife Göre
410
E. Nedensellik Bağı ve İspat Yükü
419
1. 85/374/EEC Sayılı Direktife Göre
419
2. 2024/2853/EU Sayılı Direktife Göre
419
II. OTONOM ARAÇLARDA ÜRETİCİNİN KUSURSUZ (ÜRÜN)
SORUMLULUĞUNUN ŞARTLARI
426
A. Otonom Araçlarda Hatalı Ürün Kavramı
426
2. Otonom Araçlarda Haklı Güvenlik Beklentisi
432
b. Haklı Güvenlik Beklentisinin Tespitine İlişkin İleri Sürülen
d. Aracın Piyasaya Sürülme Zamanı
449
e. Aracın Kullanım Şekli
450
f. Aracın Teknik Düzenlemeler ve Bilimsel – Teknik Seviyeyle
3. Otonom Araçlarda Tasarım Yükümlülükleri
464
b. StVG Hükümleri Çerçevesinde Otonom Araçlarda Bulunması
Gereken Teknik Donanım
466
c. StVG Hükümleri Çerçevesinde Tasarım Yükümlülükleri
477
i. Sürüş Faaliyetini Yerine Getirme
477
ii. Trafik Kurallarına Uyma
486
iii. Sisteme Her Zaman Müdahale Edebilme ve Sistemi
iv. Aracın Sürücü Tarafından Yönetilmesi Gerekliliğini Fark
Edebilmesi ve Sürücüye Haber Verme Yeteneği ile Sistem
Tanımına Aykırı Bir Kullanım Durumuna Karşı Uyarıda
v. Kendi Başına Kaza Önleme Sistemine Sahip Olması
500
vi. Aracı Minimum Risk Durumuna Geçirme
505
vii. Sürüş Manevrası Önerme
508
viii. Teknik Denetçiye Veri Sağlama ve Bildirimde Bulunma
509
ix. Teknik Denetçi İçin Telsiz Bağlantıları Sağlama İmkânına
d. Tam Otonom Araçların Otonom Sürüş Sistemine İlişkin
Motorlu Araçların Tip Onayı Hakkında Yönetmelik
Çerçevesinde Otonom Araçlarda Bulunması Gereken Teknik
Donanım ve Tasarım Yükümlülükleri
511
i. Normal Trafik Senaryolarında Dinamik Sürüş Görevi
(DDT) Bakımından Gerekli Teknik Donanım ve Tasarım
ii. Kritik Trafik Senaryolarında Dinamik Sürüş Görevi (DDT)
Bakımından Gerekli Teknik Donanım ve Tasarım
iii. Belirlenmiş İşletme Alanında Görevlerini Yerine Getirme
Yükümlülüğü Bakımından Gerekli Teknik Donanım ve
iv. Arıza Senaryolarında Dinamik Sürüş Görevi (DDT)
Bakımından Gerekli Teknik Donanım ve Tasarım
v. Asgari Risk Manevrası (MRM) ve Asgari Risk Durumu
(MRC) Bakımından Gerekli Teknik Donanım ve Tasarım
vi. İnsan – Makine Etkileşimi Bakımından Gerekli Teknik
Donanım ve Tasarım Yükümlülüğü
518
vii. İşlevsel ve Operasyonel Güvenlik Bakımından Gerekli
Teknik Donanım ve Tasarım Yükümlülüğü
520
viii. Siber Güvenlik ve Yazılım Güncellemeleri Bakımından
Teknik Donanım ve Tasarım Yükümlülüğü
520
ix. Veri Kaydı ve Olay Veri Kaydedicisi Bakımından Teknik
Donanım ve Tasarım Yükümlülüğü
521
x. Manuel Sürüş Moduna İlişkin Teknik Donanım ve Tasarım
xi. Kullanım Kılavuzuna İlişkin Teknik Donanım ve Tasarım
xii. Periyodik Yola Elverişlilik Muayenesi Bakımından Teknik
4. Otonom Araçlarda Hata Çeşitleri
525
ii. Bilimsel ve Teknik Kurallara Uymamaktan Kaynaklanan
iii. Sürüş Faaliyetini Üstlenmede Ortaya Çıkan Hatalar
(Algılama ve Yorumlama Hataları)
532
iv. Trafik Kurallarına Uyabilme Yeteneğindeki Eksiklikten
v. Otonom Sistemin Kendi Kendini Kontrolü İle Aracın
Yönetiminin Üstlenilmesi Gereğinin Fark Edilmesi ve
Sürücüye Bildirimde Bulunulması İle Kendi Başına Aracın
Minimum Risk Durumuna Geçirilmesinde Ortaya Çıkan
Eksikliklerden Doğan Hatalar
539
vi. Sürücü ile İşbirliği ve İletişim Hataları
542
vii. Diğer Yol Kullanıcıları ve Çevreyle İletişim Hataları
544
viii. Dış Güvenlik Eksikliğinden Kaynaklanan Hatalar
546
ix. Stabil ve Yetkisiz Müdahalelere Karşı Koruyan Telsiz
Bağlantılarının Eksikliğinden Kaynaklanan Hatalar
547
x. Konum Tespiti ve Alternatif Sürüş Manevrası Önerme
Yeteneği Eksikliğinden Doğan Hatalar
548
b. Üretim (Fabrikasyon) Hataları
550
c. Bilgilendirme ve Uyarı Yükümlülüklerinden Kaynaklanan
d. Ürün İzleme Hataları
571
e. Gelişim Riski Hataları
586
B. Hatalı Bir Otonom Aracın Piyasaya Sürülmesi
589
C. Otonom Aracın Yol Açtığı Zarar
591
D. Otonom Aracın Yol Açtığı Zararlarda İlliyet Bağı
592
ÜRETİCİNİN SORUMLULUKTAN KURTULUŞ SEBEPLERİ İLE OTONOM ARAÇLARDA GÖRÜNÜMÜ VE OTONOM ARAÇLARDA ORTAYA ÇIKAN ETİK İKİLEM DURUMLARI
I. ÜRETİCİNİN SORUMLULUKTAN KURTULUŞ SEBEPLERİ
599
B. 85/374/ECC Sayılı Direktife Göre
601
1. Ürünün Üretici Tarafından Dolaşıma Sokulmamış Olması
601
2. Piyasaya Sürüldüğünde Ürünün Hatasız Olması
602
3. Ürünün Üretici Tarafından Satış Amacıyla veya Ekonomik ya da
Mesleki Amaçlarla Üretilmemiş veya Dağıtılmamış Olması
604
4. Hatanın Emredici Normlara Uyulmasından Kaynaklanmış Olması
606
5. Piyasaya Sürülme Anında Bilim ve Teknik Düzeyinin Hatanın Tespit
Edilmesine Olanak Tanımaması (Gelişim Riski Savunması)
608
6. Ara Ürün Üreticisinin Sorumluktan Kurtulması
610
C. 2024/2853/EU Sayılı Direktife Göre
611
2. Ürünün Üretici veya İthalatçı Tarafından Piyasaya Sürülmediği ya
da Dağıtıcı Tarafından Erişilebilir Kılınmamış Olması
613
3. Piyasaya Sürüldüğünde Ürünün Hatasız Olması
614
4. Hatanın Yasal Gerekliliklere Uyulmasından Kaynaklanmış Olması
616
5. Piyasaya Sürülme Anında Bilim ve Teknik Düzeyinin Hatanın Tespit
Edilmesine Olanak Tanımaması (Gelişim Riski Savunması)
617
6. Ara Ürün Üreticisinin Sorumluktan Kurtuluş Sebebi
620
7. Üründe Değişiklik Yapan Kişinin Sorumluluktan Kurtuluş Sebebi
620
1. Ürünün Üretici Tarafından Piyasaya Sürülmemiş Olması
621
2. Üründeki Güvenlik Zaafına Dağıtıcı, Üçüncü Kişiler veya
Kullanıcının Sebep Olduğu Savunması
623
3. Hatanın Emredici Normlara Uyulmasından Kaynaklanmış Olması
625
II. SORUMLULUKTAN KURTULUŞ SEBEPLERİNİN OTONOM ARAÇLAR
B. Ürünün Üretici Tarafından Piyasaya Sürülmemiş Olması
629
C. Piyasaya Sürüldüğünde Ürünün Hatasız Olması
632
D. Ürünün Üretici Tarafından Satış Amacıyla veya Ekonomik ya da
Mesleki Amaçlarla Üretilmiş veya Dağıtılmış Olmaması
637
E. Hatanın Emredici Normlara Uyulmasından Kaynaklanmış Olması
637
F. Piyasaya Sürülme Anında Bilim ve Teknik Düzeyin Hatanın Tespit
Edilmesine Olanak Tanımaması (Gelişim Riskleri)
639
III. OTONOM ARAÇLARDA ORTAYA ÇIKAN ETİK İKİLEM DURUMLARI
654
B. Otonom Araçlarda Etik İkilemler
657
1. Etik İkilemlerin Otomasyon Seviyesi İle İlişkisi
657
2. Otonom Araçlarda Etik İkilem Durumları
658
C. Otonom Araçlarda Ortaya Çıkan İkilem Durumlarından Kaynaklanan
1. Etik İkilemler Kapsamında Ortaya Çıkan Tasarım Hataları
664
2. Kuramsal Senaryolar Üzerinden Mevzunun Ele Alınması
667
a. Alışveriş Sepeti Sorunu
667
3. Otonom Araçlarda Etik İkilemler ve Hukuki Düzenlemeler: Karar
Verme Süreçlerinde Sürücü, Üretici ve Kanun Koyucunun Rolü
673
D. Otonom Araçlarda Etik İkilem Durumlarına İlişkin Çözüm: Tasarım
Yükümlülüğüne Uyulması
676
1. İkilem Durumlarının Standartlaştırılamazlığı
676
2. Ex Ante Karar Alma: Otonom Araçlar ve İnsan Sürücüler
3. Algoritmalarda "En Az Zarar" ve "Daha Büyük Fayda" İlkeleri
678
4. İnsan Onuru ve Mal Varlığı Arasındaki Ayrım
679
5. İkilem Durumlarına Verilecek Kararlar Bakımından Mutlak Doğru
6. StVG ve BMVI Etik Komisyonu: Hukuki ve Etik Standartların
7. StVG Kapsamında Tasarım Yükümlülüklerinin Somutlaştırılması
683
8. Tam Otonom Araçların Otonom Sürüş Sistemine İlişkin Motorlu
Araçların Tip Onayı Hakkında Yönetmelik (AB/2022/1426)
Kapsamında Tam Otonom Araçların Etik İkilemlerle İlişkili
Performans Şartlarının Değerlendirilmesi
689
1. StVG ve BMVI Etik Komisyonu Düzenlemeleri Yönünden
690
2. Tam Otonom Araçların Otonom Sürüş Sistemine İlişkin Motorlu
Araçların Tip Onayı Hakkında Yönetmelik Hükümleri Yönünden
691