Türk İdari Yargılama Hukuku Prof. Dr. Bahtiyar Akyılmaz, Prof. Dr. Murat Sezginer, Prof. Dr. Cemil Kaya  - Kitap
12. Baskı, 
Eylül 2026
Kitabın Detayları
Dili:
Türkçe
Ebat:
16x24
Sayfa:
896
Barkod:
9786253611422
Kapak Türü:
Karton Kapaklı
Kitabın Fiyatı:
1.435,00
İndirimli (%10):
1.291,50
24 saat içerisinde temin edilir.
Diğer Baskılar
11. baskı
Eylül 2025
1.435,00
1.435,00 (%0)
Kitabın Açıklaması
"Türk İdari Yargılama Hukuku" başlıklı bu eser, son üç-dört yıl yoğunlaşmakla beraber, esasen çok daha uzun yıllar boyu yapılan bir çalışmanın ürünüdür. Burada kitaba ilişkin bazı hususları özellikle vurgulamak isteriz:
1) Türk İdare Hukuku adlı kitabımızda olduğu gibi bu eserde de Türk Hukukuna ilişkin düzenlemeler ile uygulamalar esas alınmıştır. Dolayısıyla kitabımız "Türk İdari Yargılama Hukuku" başlığını taşımaktadır. Ancak yine Türk İdare Hukuku adlı kitabımızda olduğu gibi, özellikle bazı hukuki kavramların ve kuramsal esasların açıklanması, konunun daha iyi anlaşılabilmesi ve mukayese edilebilmesi bakımından Almanca, Fransızca ve İngilizce kaynaklara ve yabancı ülke yargı kararlarına da kitapta yer verilmiştir.
2) Bu kitap, örnek yargı kararı özetlerinin ve bazı konulara ilişkin kuramsal tartışmaların da yer aldığı "Açıklamalı – İçtihatlı Türk İdari yargılama Hukuku" adlı kitabın kısaltılmış halidir. Özellikle öğrencilerin daha kolay ulaşmasını ve okumasını sağlamak bakımından, böyle bir uygulama tercih edilmiştir. Söz konusu eserin ikinci baskısı ise yakın zamanda okuyucu ile buluşturulacaktır.
3) Cumhuriyet döneminde yayınlanmış Danıştay kararlarının tamamı taranmıştır. Bu kararların bir kısmı özet metin olarak yer almış; bir kısmı ise sadece künyeleri ile belirtilmiştir. Aynı şekilde yayınlanmış Uyuşmazlık Mahkemesi kararlarının da tamamı taranmıştır. Mevzuat değişiklikleri sebebiyle önemli bir kısmına yer vermek mümkün olmamakla birlikte, diğer kararlarına ilgili yerlerde yer verilmiştir. Belirtilmesi gereken bir diğer husus ise 2017 Anayasa değişikliği ile varlığına son verilen Askeri Yüksek İdare Mahkemesi (AYİM) kararlarına da kitapta yer verilmiş olduğudur. Kaldırılan bir yüksek mahkemenin kararlarına yer vermek anlaşılmaz görülebilir. Ancak, AYİM, başta "sorumluluk" alanı olmak üzere, Türk İdare ve Yargılama Hukukuna önemli katkılarda bulunmuş; diğer yargı düzenlerini etkilemiştir. Dolayısıyla, AYİM'nin de yayınlanmış tüm kararları taranmış, önemli görülen, katkı sağlayacağı düşünülen kararlarına yer verilmiştir. Ayrıca, özellikle yargı mensubu meslektaşlarımızın katkısıyla, yayınlanmamış çok sayıda karara yer verilmiştir.
4) Hiç şüphesiz gözden kaçanlar olacak olmakla birlikte, ilgili tüm eserlere ulaşılmaya ve bu eserlerde ifade edilen görüşlere yer verilmeye çalışılmıştır. Yukarıda da ifade edildiği gibi farklı düşünen yazarların eserlerine ilgili yerlerde "aksi yönde bkz." vurgusu ile yer verilmiştir. Aynı görüşleri paylaştığımız yazarların eserlerine de "aynı yönde bkz." vurgusu ile yer verilmiştir. Böylece okuyucunun konuya ilişkin tüm görüşlere ulaşması sağlanmaya çalışılmıştır. Aynı husus, yargı kararları için de geçerlidir.
Kitabın Konu Başlıkları
.
İdari Yargı Yerleri
.
İdari Yargı Denetiminin Sınırları ve Kapsamı
.
İdari Dava Türleri
.
İdari Davaların Açılması
.
İdari Davalarda İlk İnceleme
.
İdari Davalarda Esastan İnceleme
.
Özel Yargılama Usulleri
.
Mahkeme Kararlarının Uygulanması
.
İdari Yargıda Kanun Yolları
.
Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru
Kitapla İlgili Kategoriler
Kitabın İçindekileri
İçindekiler
Önsöz 
5
§ 1 İDARENİN DENETİMİ
I. İDARENİN DENETİMİNİN ANLAMI 
29
II. İDARENİN DENETİMİNİN ÇEŞİTLERİ 
30
A. Yasama Organı Tarafından Gerçekleştirilen Denetim 
30
1. TBMM Genel Kurulu 
30
2. Sayıştay (Dış Denetim) 
30
3. Kamu Denetçiliği Kurumu 
32
4. TBMM Dilekçe Komisyonu 
35
5. TBMM İnsan Haklarını İnceleme Komisyonu 
35
B. Yürütme Organı Tarafından Gerçekleştirilen Denetim 
35
1. Genel İdari Denetim 
35
a. Hiyerarşik Denetim 
36
b. İç Denetim 
36
c. İdari Vesayet Denetimi 
37
2. Yürütme Organına Bağlı Denetim Kurumlarınca Yapılan İdari Denetim 
38
a. Devlet Denetleme Kurulu 
38
b. Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu 
39
§ 2 DEVLETİN HUKUKİ FONKSİYONU OLARAK YARGI
I. GENEL OLARAK 
41
II. HUKUK DEVLETİ İLKESİ VE İDARENİN YARGISAL DENETİMİ 
43
III. YARGI DÜZENİ KAVRAMI 
44
IV. İDARİ YARGI DÜZENİNİN İŞLEVİ 
46
§ 3 İDARİ YARGI YERLERİ
I. DANIŞTAY 
49
A. Niteliği 
49
B. Teşkilâtı 
49
C. Görevleri 
51
1. İdari Görevleri 
52
a. Görüş / Düşünce / Mütalaa Bildirme 
53
b. İtirazları Karara Bağlama 
53
c. Diğer İdari Görevleri 
54
2. Yargısal Görevleri 
54
a. Temyiz Mercii Olarak Görevleri 
55
b. İlk Derece Mahkemesi Olarak Görevleri 
55
II. BÖLGE İDARE MAHKEMELERİ 
58
A. Teşkilatı 
58
B. Görevleri 
60
III. İDARE MAHKEMELERİ 
61
IV. VERGİ MAHKEMELERİ 
62
V. TEK HAKİM 
63
§ 4 İDARİ YARGILAMAYA HAKİM OLAN İLKELER
I. YARGILAMA İLKELERİ 
69
II. İDARİ YARGILAMA USULÜ KANUNU’NDA YER ALAN YARGILAMA İLKELERİ 
71
A. Yazılı Yargılama Usulü (Yazılılık İlkesi) 
71
B. Evrak (Dosya) Üzerinden İnceleme İlkesi 
73
C. Re’sen Araştırma İlkesi 
75
Ç. Tasarruf İlkesi 
79
§ 5 İDARİ YARGI DENETİMİNİN SINIRLARI VE KAPSAMI
I. İDARİ YARGI DENETİMİNİN SINIRLARI 
83
A. Yasama Kısıntısı 
83
1. Genel Olarak 
83
2. 1924 Anayasası Dönemi 
84
3. 1961 Anayasası Dönemi 
85
4. 1982 Anayasası Dönemi 
86
B. Yargı Kısıntısı (Hükûmet Tasarrufları) 
87
1. Genel Olarak 
87
2. Türkiye’de Hükûmet Tasarrufları 
89
a. Genel Olarak 
89
b. Hükûmet Tasarrufu Hâlleri 
89
aa. Mukabele–i Bilmisil Kararları 
89
bb. Zorunlu İskâna / Göçe Tabi Tutulma Kararları 
90
cc. Türk Vatandaşlığından Çıkarma Kararları 
90
çç. Yabancıların Sınır Dışı Edilmesi Kararları 
90
3. Hükûmet Tasarrufları Devam Ediyor mu? 
91
a. Mütekabiliyet (Karşılıklılık) İlkesi Çerçevesinde Alınan Kararlar 
91
b. Yabancıların Türk Vatandaşlığına Alınma İsteklerinin Reddi Kararları 
92
c. Yabancıların Sınır Dışı Edilmesi Kararları 
92
ç. Yabancıların İkamet İzinlerine İlişkin Kararlar 
92
d. Yabancılara Türkiye’ye Giriş Yasağı Konulması Kararları 
93
e. Devlet Şeref Madalyası Verilmesi Kararları 
93
f. Pasaport Talebinin Reddi Kararları 
94
II. İDARİ YARGI DENETİMİNİN KAPSAMI 
95
A. Hukuka Uygunluk Denetimi 
95
B. Yerindelik Denetimi Yasağı 
97
C. Yürütme Görevinin Kanunlarda ve Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerinde Gösterilen Şekil ve Esaslara Uygun Olarak Yerine Getirilmesini Kısıtlayacak Biçimde Yargı Kararı Verilmesi Yasağı 
100
Ç. İdari Eylem ve İşlem Niteliğinde Yargı Kararı Verilmesi Yasağı 
100
D. İdarenin Takdir Yetkisini Kaldıracak Biçimde Yargı Kararı Verilmesi Yasağı 
102
§ 6 İDARİ DAVA TÜRLERİ
I. İPTAL DAVASI 
107
A. Tarihi Gelişimi 
108
B. Özellikleri 
110
1. İptal Davası Kamu Yararını Gerçekleştiren Genel Bir Davadır 
110
2. İptal Davası Hukuk Devletini Koruyan Objektif Bir Davadır 
110
3. İptal Davası Hukuk Devletinde Hak Olarak Kabul Edilmiş Bir Davadır 
112
4. İptal Davası Kolay İşleyen, Karmaşık Olmayan ve Kamu Düzenine İlişkin Bir Davadır 
112
5. İptal Davası Asıl (Ana) Davadır 
113
6. İptal Davası Benzersiz / Eşsiz Bir Davadır 
113
7. İptal Davasının Konusu İdarenin Tek Yanlı, İcrai Nitelikli İşlemleridir 
114
8. İptal Davası, Kişisel Menfaatleri İhlâl Edilenler Tarafından Açılabilen Bir Davadır 
115
C. İdarenin Sözleşmeleri ve İptal Davası 
117
1. Genel Olarak 
117
2. İdarenin Sözleşmelerinden Ayrılabilen İdari İşlemler 
118
a. Sözleşme Öncesi İşlemler ve İptal Davası 
118
aa. İdarenin Sözleşmelerinde İhale Süreci 
118
bb. Sözleşme Öncesi İşlemlerin İptalinin Sözleşme Üzerindeki Etkisi 
120
b. Sözleşmenin Uygulanmasına İlişkin İşlemler ve İptal Davası 
124
c. Sözleşme Hükümlerine Aykırı İdari İşlemler ve İptal Davası 
125
3. Sözleşme Akdedilmesi / Akdedilmesinin Reddi Kararları ve İptal Davası 
126
4. Sözleşme Fesihleri ve İptal Davası 
128
5. İdari Sözleşmelere Karşı Üçüncü Kişiler Tarafından İptal Davası Açılabilir mi? 
129
a. Sözleşmenin Düzenleyici Nitelikteki Hükümleri 
130
b. Sözleşmenin Akdi (Mali) Nitelikteki Hükümleri 
131
c. Sözleşmenin Tümünün İptali Talebi 
131
II. TAM YARGI DAVASI 
132
A. Kavram 
132
B. Tarihi Gelişimi 
134
C. Tanımı ve Anlamı 
135
Ç. Özellikleri 
136
1. Tam Yargı Davasının Konusu İdari İşlem, İdari Eylem ya da İdari Sözleşmelerdir 
137
2. Tam Yargı Davası Açabilmek İçin “Hak İhlali” Şartı Aranır 
137
3. Tam Yargı Davası Açabilmek İçin Hak İhlalinin “Kişisel” ve “Doğrudan” Olması Gerekir 
137
4. Tam Yargı Davası Sonucunda Verilen Karar Kural Olarak Davanın Taraflarını İlgilendirir 
138
5. Tam Yargı Davası Sübjektif (Öznel) Bir Davadır 
138
6. Tam Yargı Davası Kişisel Yarar Yanında Kamu Yararına da Hizmet Eden Bir Davadır 
138
7. Tam Yargı Davası İptal Davası ile Aynı Yargılama Usulüne Tabidir 
139
D. Çeşitleri 
140
III. İDARİ SÖZLEŞMELERDEN DOLAYI TARAFLAR ARASINDA ÇIKAN UYUŞMAZLIKLARA İLİŞKİN DAVALAR 
144
§ 7 İDARİ DAVALARIN AÇILMASI
I. İDARİ DAVA DİLEKÇESİ 
147
II. İDARİ DAVA DİLEKÇESİNİN VERİLECEĞİ YERLER 
154
III. İDARİ DAVA DİLEKÇESİ ÜZERİNE YAPILACAK İŞLEMLER 
155
IV. İDARİ YARGIDA TERDİTLİ İSTEM / DAVA VAR MIDIR? 
157
V. AYNI DİLEKÇE İLE DAVA AÇILMASI 
158
A. Genel Olarak 
158
B. Bir Kişinin Birden Fazla İdari İşleme Karşı Aynı Dilekçe ile Dava Açması 
159
1. Esasa İlişkin Şartlar 
160
2. Usule İlişkin Şartlar 
160
a. Başvurulacak Yargı Düzeni, Yargı Mercii ve Kanun Yolunun Aynı Olması 
161
b. Dava Açma Süresinin Dolmamış Olması 
162
c. Dava Açma Ehliyetinin Bulunması 
163
ç. Davalının Aynı Olması 
163
C. Birden Fazla Kişinin Aynı Dilekçe ile Dava Açması 
163
1. Esasa İlişkin Şartlar 
163
2. Usule İlişkin Şartlar 
164
§ 8 İDARİ DAVALARDA İLK İNCELEME
I. GENEL OLARAK 
165
II. İLK İNCELEME KONULARI 
167
A. Görev 
167
1. İdari Yargının Görev Alanı 
169
2. İdari Yargının Görev Alanı Dışına Çıkarılan Uyuşmazlıklar 
176
3. Görev Uyuşmazlıkları ve Giderilmesi 
208
a. Adli ve İdari Yargı Düzenleri Arasındaki Görev Uyuşmazlıkları 
208
aa. Uyuşmazlık Mahkemesi, Yapısı ve İşleyişi 
208
bb. Olumlu Görev Uyuşmazlığı 
209
aaa. Farklı Mahkemelerde Dava Açılması Suretiyle Oluşan Olumlu Görev Uyuşmazlığı 
209
bbb. İlgili Yargı Düzeni Başsavcısı Tarafından Yapılan Başvuru ile Oluşan Olumlu Görev Uyuşmazlığı 
213
cc. Olumsuz Görev Uyuşmazlığı 
215
b. Hüküm Uyuşmazlıkları 
220
aa. Hüküm Uyuşmazlığının Şartları 
221
bb. Hüküm Uyuşmazlığına Başvuru Usulü ve Hüküm Uyuşmazlığının Giderilmesi 
226
c. İdari Yargı Düzeni İçindeki Görev Uyuşmazlıkları 
228
aa. İdari Yargı Düzeni İçinde Olumlu Görev Uyuşmazlığı 
228
bb. İdari Yargı Düzeni İçinde Olumsuz Görev Uyuşmazlığı 
230
B. Yetki 
231
1. Genel Olarak 
231
2. İdari Davalarda Genel Yetki Kuralı 
232
3. İdari Davalarda Özel Yetki Kuralları 
234
a. Kamu Görevlileri ile İlgili Davalarda Yetki 
234
b. Taşınmaz Mallara İlişkin Davalarda Yetki 
237
c. Taşınır Mallara İlişkin Davalarda Yetki 
239
ç. Tam Yargı Davalarında Yetki 
239
aa. İdari İşlemlerden Kaynaklanan Tam Yargı Davalarında Yetki 
240
bb. İdari Eylemlerden Kaynaklanan Tam Yargı Davalarında Yetki 
241
cc. Diğer Hâllerden Kaynaklanan Tam Yargı Davalarında Yetki 
243
d. Vergi Uyuşmazlıklarında Yetki 
244
aa. Tarh, Tahakkuk ve Ceza Kesme İşlemlerinde Yetki 
244
bb. Gümrük Kanunundan Kaynaklanan Vergilerle, Vergi Usul Kanunu Gereğince Şikâyet Yoluyla Vergi Düzeltme Taleplerinin Reddine İlişkin İşlemlerde Yetki 
245
cc. Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun’un Uygulanmasına İlişkin Uyuşmazlıklarda Yetki 
246
e. Diğer İşlemlerden Kaynaklanan Uyuşmazlıklarda Yetki 
247
4. Yetki Uyuşmazlıkları ve Giderilmesi 
248
a. Olumlu Yetki Uyuşmazlığı (Merci Tayini) 
248
b. Diğer Merci Tayini Hâlleri 
249
aa. Yetkili Mahkemenin Bir Davaya Bakmasına Fiili veya Hukuki Bir Engel Çıkması 
249
bb. İki Mahkemenin Yargı Çevresi Sınırlarında Tereddüt Edilmesi 
250
c. Olumsuz Yetki Uyuşmazlığı 
251
5. Bağlantılı Davalar 
253
a. Genel Olarak 
253
b. Bağlantılı Dava İçin Gerekli Şartlar 
255
aa. Davalar Aynı Maddi Sebepten Kaynaklanmalıdır 
255
bb. Davalar Aynı Hukuki Sebepten Kaynaklanmalıdır 
256
cc. Davalardan Birisi Hakkında Verilecek Hüküm Diğerini Etkileyecek Olmalıdır 
257
çç. İdari Yargı Yerlerinde Görülmekte Olan Birden Fazla Dava Olmalıdır 
258
dd. Davalar Aynı Yargılama Usulüne Tabi Olmalıdır 
259
ee. Yargılama Süreci Bakımından Davalar Aynı Aşamada Olmalıdır 
259
ff. Davaların Kanun Yolu Mercileri Aynı Olmalıdır 
260
c. Bağlantı Kararının Alınması Usulü 
260
aa. Bağlantı Talebi 
260
bb. Bağlantı Talebinin Mahkemelerce Kabul Edilmemesi 
262
cc. Bağlantının Talep Üzerine ya da Re’sen Mahkemece Kabulünün Davalara Etkisi 
262
çç. Bağlantı Kararının Verilmesi 
263
dd. Bağlantılı Davalarda Yetkili Mahkeme 
265
ee. Bağlantı Kararının Niteliği 
266
C. İdari Merci Tecavüzü 
266
1. Genel Olarak 
266
2. İhtiyari – Zorunlu İdari Başvuru Ayrımı 
268
3. Zorunlu İdari Başvurunun Tespiti 
269
a. Kanunun Emredici Lafzı Gereği Yapılan Müracaatlar 
269
b. Kanunda Özel Olarak Düzenlenen Müracaatlar 
271
c. İdari İşlemin Kesinleşmesi Amacıyla Yapılan Müracaatlar 
271
4. Zorunlu İdari Başvuru Süresinin Niteliği 
272
5. Zorunlu İdari Başvuruda Hata 
273
a. İlgililerden Kaynaklanan Hata 
273
b. İdareden Kaynaklanan Hata 
274
6. İhtiyari İdari Başvuru ile İlgili Birkaç Husus 
276
Ç. Ehliyet 
276
1. Objektif Ehliyet 
277
a. Taraf Ehliyeti 
277
aa. Gerçek Kişiler 
278
bb. Özel Hukuk Tüzel Kişileri 
278
cc. Tüzel Kişiliği Bulunmayan Özel Hukuk Toplulukları / Grupları / Hareketleri 
278
çç. Kamu Tüzel Kişileri 
279
dd. Kamu Tüzel Kişiliği Bulunmayan İdareler 
279
b. Dava Ehliyeti 
282
aa. Gerçek Kişiler 
282
bb. Özel Hukuk Tüzel Kişileri 
284
aaa. Dernekler 
284
bbb. Vakıflar 
285
ccc. Sendikalar 
285
ççç. Şirketler 
285
ddd. Siyasi Partiler 
287
cc. Kamu Tüzel Kişileri 
287
2. Sübjektif Ehliyet 
287
a. Menfaat İhlali 
288
aa. Kişisel Menfaat 
291
aaa. Genel Olarak 
291
bbb. Kısmi Kişisel Menfaat 
292
ccc. Kişisel Menfaati Belirlemede Yararlanılan Kriterler 
292
aaaa. Malik Olmak 
293
bbbb. Kiracı Olmak 
293
cccc. Çalışan Olmak 
295
çççç. Müteahhit Olmak 
296
dddd. Vergi Mükellefi Olmak 
296
eeee. Salt Vatandaş Olmak 
297
ffff. Milletvekili Olmak 
299
gggg. Tüketici Olmak / Kamu Hizmetinden Yararlanan Olmak 
299
ğğğğ. İktisadi Rakip Olmak 
300
hhhh. İhaleyle Bağı Olmak 
301
ıııı. Aile Ferdi Olmak 
302
iiii. Köy Sakini Olmak 
302
jjjj. Belde Sakini / Hemşehri Olmak 
302
kkkk. Mahalli İdare Üyesi/Organı Olmak 
304
llll. Üniversitede Bölüm Başkanı / Anabilim Dalı Başkanı Olmak 
305
ççç. Kişisel Menfaat ve Özel Hukuk Tüzel Kişileri 
306
aaaa. Dernekler 
306
bbbb. Vakıflar 
311
cccc. Sendikalar 
313
ddd. Kişisel Menfaat ve Kamu Kurumu Niteliğindeki Meslek Kuruluşları 
317
aaaa. Barolar ve Türkiye Barolar Birliği (TBB) 
317
bbbb. Odalar ve Üst Kuruluşları Birlikler 
317
bb. Meşru Menfaat 
319
cc. Aktüel (Güncel) Menfaat 
320
aaa. Doğmamış Menfaatler İçin İptal Davası Açılması 
320
bbb. Doğmuş Menfaatler İçin İptal Davası Açılması 
321
b. Hak İhlali 
323
c. İdarelerin Birbirlerine Karşı Açtıkları Davalarda Ehliyet 
325
aa. Genel Olarak 
325
bb. İdareler Arasında Ortaya Çıkan Özel Hukuk Uyuşmazlıkları 
325
cc. İdareler Arasında Ortaya Çıkan Kamu Hukuku Uyuşmazlıkları 
326
aaa. Kamu Hukuku Uyuşmazlıklarının İdari Yollarla Çözümü 
326
bbb. Kamu Hukuku Uyuşmazlıklarının İptal Davası Yoluyla Çözümü 
326
aaaa. Vesayet Makamlarının İşlemlerine Karşı Vesayete Tabi Tutulan İdarelerin İptal Davası Açması 
326
bbbb. Vesayete Tabi Tutulan İdarelerin İşlemlerine Karşı Vesayet Makamlarının İptal Davası Açması 
327
cccc. Bakanlıkların Birbirlerinin İşlemlerine Karşı İptal Davası Açması 
327
çççç. Aynı Hiyerarşi İçinde Yer Alan İdarelerin Birbirlerinin İşlemlerine Karşı İptal Davası Açması 
327
dddd. Aynı Hiyerarşi İçinde Yer Almayan İdarelerin Birbirlerinin İşlemlerine Karşı İptal Davası Açması 
329
eeee. İdarelerin, Birlikte Oluşturdukları ya da Kendi Başvuru veya İtirazları Sonucu Oluşan İşlemlere Karşı İptal Davası Açması 
329
ccc. Kamu Hukuku Uyuşmazlıklarının Tam Yargı Davası Yoluyla Çözümü 
330
3. Ehliyetli Olan Şahsın Avukat Olmayan Vekili Tarafından Dava Açılması 
330
D. İdari Davaya Konu Olacak Kesin ve Yürütülmesi Gereken İşlem 
331
1. İcrailik Kavramı 
332
a. İcrailik ve İdari İşlemin İcrası 
336
b. İcrailik ve Olumsuz İdari İşlemler 
338
c. İdarenin İcrai Olmayan İşlemleri 
339
aa. Hazırlık İşlemleri (Ön – Öneri – Yardımcı İşlemler) 
339
aaa. Danışma İşlemleri 
339
bbb. Mükellefiyet Tesis Eden İşlemler 
340
ccc. Raporlar 
340
ççç. Tutanaklar 
341
ddd. Teklifler 
341
bb. Görüş (Düşünce – Mütalaa) Belirten İşlemler 
342
cc. Bildirici İşlemler 
342
aaa. Bildirimler 
342
bbb. Hatırlatmalar / Tekrarlar 
343
ccc. Uyarılar / İkazlar 
343
çç. İç–Düzen İşlemler / Hizmet İçi İşlemler / İç Yazışmalar 
344
dd. Uygulamaya İlişkin İşlemler 
345
2. Kesinlik Kavramı 
346
E. Dava Açma Süresi (Süre Aşımı) 
348
1. Dava Açma Süresi ve Özellikleri 
348
2. Genel ve Özel Dava Açma Süreleri 
350
3. Dava Açma Süresinin Başlangıcı 
353
a. Yazılı Bildirim Üzerine Dava Açma 
353
aa. Genel Olarak 
353
bb. Yazılı Bildirimin Amacı 
354
cc. Yazılı Bildirimin Gereklilikleri 
354
çç. Yazılı Bildirimin İspatı 
356
dd. Yazılı Bildirimden İmtina Etme 
357
ee. Adresin Bilinmemesi Nedeniyle Yazılı Bildirim Yapılamama 
358
b. Sözlü Bildirim Üzerine Dava Açma 
358
c. Öğrenme / Ittıla Üzerine Dava Açma 
360
ç. İlan Üzerine Dava Açma 
362
d. Elektronik Ortamda Tebliğ veya Erişim Üzerine Dava Açma 
365
4. Düzenleyici İşlemlere Karşı Dava Açma Süresi 
366
a. İlanı Gereken Düzenleyici İşlemler Bakımından 
366
b. İlanı Gerekmeyen Düzenleyici İşlemler Bakımından 
370
5. Görevsiz Yargı Yerine Başvurma Halinde Tanınan Ek Süre (İYUK Madde 9) 
370
a. Genel Olarak 
370
b. Ek Süreden Yararlanma Şartları 
371
6. İdari İşlem veya Eylem Yapılması İçin İdareye Başvuru Halinde Süre (İYUK Madde 10) 
374
a. Genel Olarak 
374
b. İlgililerin İdari Makamlara Başvurması 
375
c. İdari Makamların Başvuruyu Değerlendirmesi 
377
aa. Başvuruyu Açıkça Reddetme 
377
bb. Başvuruyu Zımnen Reddetme 
377
cc. Başvuruya Kesin Olmayan (Belirsiz/Muğlak) Cevap Verme 
378
ç. Çeşitli Durumlar 
380
aa. Zımni Ret Süresi Dolduktan Sonra İdarenin Açık Cevap Vermesi 
380
bb. Dava Açma Süresi Dolduktan Sonra Aynı Konuda İdareye Yapılan Mükerrer Başvuruların Dava Açma Süresine Etkisi 
381
cc. Düzenleyici İşlemin İdari Yargı Organı Tarafından İptal Edilmesi Üzerine Üçüncü Kişilerin İYUK’un 10. Maddesi Uyarınca İdareye Müracaat Etmesi 
383
çç. Kanun veya Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi Hükmünün Anayasa Mahkemesi Tarafından İptal Edilmesi Üzerine İlgililerin İYUK’un 10. Maddesi Uyarınca İdareye Müracaat Etmesi 
383
dd. Kanun veya Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi Hükmünün Değiştirilmesi Üzerine İlgililerin İYUK’un 10. Maddesi Uyarınca İdareye Müracaat Etmesi 
384
ee. Yeni Bir Hukuki Durumun Ortaya Çıkması Üzerine İlgililerin İYUK’un 10. Maddesi Uyarınca İdareye Müracaat Etmesi 
384
7. İdari İşlemin Kaldırılması, Geri Alınması, Değiştirilmesi veya Yeni Bir İşlem Yapılması İçin Üst Makama Üst Makam Yoksa İşlemi Yapan Makama Başvuru Halinde Süre (İYUK Madde 11) 
384
a. Genel Olarak 
384
b. Dava Açma Süresinin Durmasının Şartları 
385
c. İdarenin Cevabı Gelmeden Dava Açılabilir mi? 
386
ç. Dava Açma Süresinin Yeniden İşlemeye Başlaması 
387
aa. İdarenin Açıkça veya Zımnen Talebi Reddetmesi 
387
bb. İdarenin Başvuruya Kesin Olmayan (Belirsiz/Muğlak) Cevap Vermesi 
387
d. Çeşitli Durumlar 
388
aa. Zımni Ret Süresi Dolduktan Sonra İdarenin Açık Ret Cevabı Vermesi İhtimali 
388
bb. İdarenin Yeni Bir İşlem Tesis Etme İhtimali 
388
cc. Dava Açma Süresi Dolduktan Sonra İdareye Yapılan Mükerrer Başvuruların Dava Açma Süresine Etkisi 
389
çç. İdareye Başvuru Üzerine Dava Konusu Yapılacak İşlem 
389
dd. İYUK’un 10. Maddesi Uyarınca İdareye Yapılan Müracaat Üzerine Tesis Edilen İşlemler Bakımından İYUK’un 11. Maddesi Kapsamında Müracaat Mümkün müdür? 
389
ee. Düzenleyici İşlemler Bakımından İYUK’un 11. Maddesi Kapsamında Müracaat Mümkün müdür? 
389
e. Özel İtiraz Süresi Öngören Hükümler Bakımından 
390
aa. 3194 Sayılı İmar Kanunu 
391
bb. 4458 sayılı Gümrük Kanunu 
392
cc. 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu 
392
çç. Hazine Taşınmazlarının İdaresi Hakkında Yönetmelik 
392
dd. 6328 Sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu Uyarınca Yapılan Başvurular Bakımından 
393
ee. 4982 Sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu Bakımından 
393
8. İdari İşlemden Doğan Zararın Tazmini İçin Açılacak Davalarda Süre (İYUK Madde 12) 
394
a. Genel Olarak 
394
b. İlgililere Tanınan Seçimlik Haklar 
395
aa. Doğrudan Tam Yargı Davası Açma Seçeneği 
395
bb. İptal ve Tam Yargı Davasını Birlikte Açma Seçeneği 
396
cc. Önce İptal Davası Açma, Ardından Tam Yargı Davası Açma Seçeneği 
396
çç. Bir İdari İşlemin İcrası Sebebiyle Doğan Zararlardan Dolayı İcra Tarihinden İtibaren Tam Yargı Davası Açma Seçeneği 
398
9. İdari Eylemden Doğan Zararın Tazmini İçin Açılacak Davalarda Süre (İYUK Madde 13) 
399
a. Genel Olarak 
399
b. Özel Bir Durum: 5233 sayılı Terör ve Terörle Mücadeleden Doğan Zararların Karşılanması Hakkında Kanun 
402
10. İdari İşlemden veya Eylemden Doğan Zararların Sulh Yoluyla Hallinde Süre 
403
11. Sürelerin Hesaplanması 
404
a. Gün, Hafta, Ay ve Yıl Olarak Belirlenen Sürelerin Hesaplanması 
404
b. Resmî Tatil Günlerinin Sürenin Hesabına Etkisi 
406
c. Çalışmaya Ara Vermenin Sürenin Hesabına Etkisi 
407
ç. Mali Tatilin Sürenin Hesabına Etkisi 
407
d. İdari İznin Sürenin Hesabına Etkisi 
408
12. Mücbir Sebebin Dava Açma Süresine Etkisi 
408
F. Husumet 
410
1. Genel Olarak 
410
2. İdari Davalarda Husumete İlişkin Tespitler 
411
a. İdari Davalar Doğru Hasımla Görülmelidir 
411
b. İdari Davalarda Husumet Dava Şartıdır ve Kamu Düzenindendir 
411
c. İdari Davalarda Davalı Kural Olarak İdaredir 
412
ç. İdari Davalarda Davalı İdarenin Kamu Tüzel Kişiliğine Sahip olması Zorunlu Değildir 
413
3. İdari Davalarda Hasımda Değişme Hali 
414
4. İdari Davalarda Devlet Organlarının Hasım Konumu 
414
a. Yürütme Organı 
414
aa. Merkez Teşkilatı 
414
aaa. Cumhurbaşkanlığı 
414
bbb. Cumhurbaşkanlığına Bağlı Kurum ve Kuruluşlar 
415
ccc. Bakanlıklar 
416
aaaa. Doğrudan Bakanlıklar 
416
bbbb. Bakanlıkların Merkez Teşkilatı Birimleri 
416
cccc. Bakanlık Bağlı Kuruluşları 
416
bb. Taşra Teşkilatı 
418
cc. Yer Bakımından Yerinden Yönetimler (Mahalli İdareler) 
418
çç. Hizmet Bakımından Yerinden Yönetimler 
419
dd. Düzenleyici ve Denetleyici Kurumlar 
419
ee. Kamu Kurumu Niteliğindeki Meslek Kuruluşları ve Üst Kuruluşları 
419
b. Yasama Organı 
420
c. Yargı Organı 
421
aa. Yüksek Mahkemeler 
421
bb. Yargıyla İlgili Diğer Kuruluşlar 
422
5. Husumet Konusunda Özellik Arzeden Durumlar 
423
a. Vesayet Makamlarının Kararları 
423
b. Komutanlıklar 
423
c. Oluşumları ve İmtiyazları Nedeniyle Hukuki Nitelikleri Tereddüt Doğuran Özel Hukuk Tüzel Kişileri 
424
ç. Özel Hukuk Kişileri 
424
d. Diğer Hususlar 
426
G. Dilekçelerin 3’üncü Maddeye Uygunluğu 
427
Ğ. Dilekçelerin 5’inci Maddeye Uygunluğu 
427
H. İlk İnceleme Üzerine Verilecek Kararlar 
428
§ 9 DOSYANIN TEKEMMÜLÜ
I. GENEL OLARAK 
435
II. TEBLİGAT VE CEVAP VERME 
435
III. BİLGİ VE BELGE TOPLAMA 
438
IV. İDDİA VE SAVUNMANIN GENİŞLETİLMESİ VEYA DEĞİŞTİRİLMESİ YASAĞI VE SINIRLI ISLAH 
440
§ 10 YÜRÜTMENİN DURDURULMASI
I. GENEL OLARAK 
447
II. GENEL KURAL: DAVA AÇILMASI İŞLEMİN YÜRÜTÜLMESİNİ DURDURMAZ 
448
III. YÜRÜTMENİN DURDURULMASININ ŞARTLARI 
450
IV. YÜRÜTMENİN DURDURULMASI USULÜ 
452
V. YÜRÜTMENİN DURDURULMASI KARARLARININ ETKİLERİ, SONUÇLARI VE UYGULANMASI 
456
VI. YÜRÜTMENİN DURDURULMASI KARARLARINA İTİRAZ 
458
VII. YÜRÜTMENİN DURDURULMASININ SINIRLANDIRILMASI 
460
A. 1961 Anayasası Döneminde 
460
B. 1982 Anayasası Döneminde 
461
VIII. YÜRÜTMENİN DURDURULMASINA İLİŞKİN ÖZEL KANUN HÜKÜMLERİ 
461
§ 11 DURUŞMA
I. GENEL OLARAK 
463
II. DURUŞMALARA İLİŞKİN USUL 
464
III. DURUŞMALARA İLİŞKİN ESASLAR 
466
§ 12 DOSYALARIN ESASTAN İNCELENMESİ
I. GENEL OLARAK 
469
II. İPTAL DAVALARINDA HUKUKA UYGUNLUK DENETİMİ 
470
A. Yetki Unsuru Bakımından Denetim 
472
1. Genel Olarak 
472
2. Yetkinin Değişik Görünümleri 
474
a. Yer Bakımından Yetki 
475
b. Zaman Bakımından Yetki 
476
c. Kişi Bakımından Yetki 
479
ç. Konu Bakımından Yetki 
480
3. Yetkide Paralellik İlkesi 
481
4. Yetki Konusunda Özel Bir Durum: Fiili Ajan 
482
5. Yetki Sakatlıkları 
483
a. Yetki Gaspı 
483
b. Yetki Tecavüzü 
484
c. Fonksiyon Gaspı (Görev Gaspı / İşlev Gaspı) 
486
ç. Ağır ve Bariz Yetki Tecavüzü 
487
d. Özel Hukuka Ait Yetkinin Gaspı 
488
6. Yetki Sakatlıklarının Derecelendirilmesi 
488
7. Yetki Sakatlıklarının Sonradan Düzeltilmesi 
489
B. Şekil Unsuru Bakımından Denetim 
490
1. Genel Olarak 
490
2. Yazılı ve Yazılı Olmayan Şekil 
491
a. Yazılı Şekil 
491
b. Yazılı Olmayan Şekil 
493
3. Şekilde Paralellik İlkesi 
496
4. Şekil Sakatlıkları 
498
5. Şekil Sakatlıklarının Derecelendirilmesi 
504
6. Şekil Sakatlıklarının Sonradan Düzeltilmesi 
507
C. Sebep (Neden) Unsuru Bakımından Denetim 
509
1. Genel Olarak 
509
2. Mevzuatta Sebep Unsuru Yönünden İdari İşlemler 
510
a. Sebebi Mevzuatta Açıkça Gösterilen İşlemler 
511
b. Sebebi Mevzuatta Belirsiz Kavramlarla Gösterilen İşlemler 
511
c. Sebebi Mevzuatta Gösterilmeyen İşlemler 
512
3. Sebep Sakatlıkları 
513
a. Dayanılan Sebebin Mevcut Olmaması 
513
b. Dayanılan Sebebin Hukuka Aykırı Olması 
514
c. Dayanılan Sebebin Yanlış Nitelendirilmesi / Yeterli Olmaması 
514
ç. Mevzuatta Belirtilen Sebepler Dışında Sebeplere Dayanılması 
515
4. Sebep İkâmesi 
515
5. İşlemin Birden Fazla Sebebe Dayanması 
519
Ç. Konu Unsuru Bakımından Denetim 
520
1. Genel Olarak 
520
2. Konu Sakatlıkları 
520
a. Mümkün ve Meşru Olmayan Konu 
520
b. Mevzuatta Düzenlenmeyen Konu 
521
c. Mevzuata Uygun Olmayan Konu 
521
ç. Mahkeme Kararının Gereklerine Uygun Olmayan Konu 
523
d. Geriye Yürümezlik İlkesine Aykırı Konu 
523
e. Ölçülülük İlkesine Uygun Olmayan Konu 
524
f. Kazanılmış Hakları İhlal Eden Konu 
524
g. Eksik Kapsamlı Düzenleme 
525
D. Amaç (Maksat) Unsuru Bakımından Denetim 
526
1. Amaç Kavramı 
526
2. Amaç Sakatlıkları 
529
a. Genel Amaç Bakımından Hukuka Aykırılık 
529
aa. Kişisel / Şahsi / Duygusal / Hissi Amaç Güdülmesi 
531
bb. Siyasi Amaç Güdülmesi 
531
b. Özel Amaç Bakımından Hukuka Aykırılık 
532
c. Usul (Yöntem) Saptırması 
535
III. TAM YARGI DAVALARINDA YARGISAL DENETİM: İDARENİN SORUMLULUĞU 
537
A. Devletin Sorumluluğunun Ortaya Çıkışı ve Dayanağı 
537
B. İdarenin Kusur Sorumluluğu 
542
1. İdari Kusur Kavramı 
542
2. İdari Kusurun Anlamı 
544
C. Hizmet Kusuru 
546
1. Hizmet Kusurunun Özellikleri 
547
2. Hizmet Kusuru Sayılan Hâller 
550
a. Klasik Ayrım 
550
aa. Hizmetin Kötü İşlemesi 
550
bb. Hizmetin Geç İşlemesi 
552
cc. Hizmetin Hiç İşlememesi 
553
b. Yargı Kararlarında Hizmet Kusuru 
555
Ç. Kişisel Kusur 
564
1. Kişisel Kusur Kavramı 
564
2. Kişisel Kusur Hâlleri 
566
a. Kişisel Kusur, Kamu Görevinin İfasında Ortaya Çıkabilir 
566
b. Kişisel Kusur, Görevin İfası Dışında, Ancak Görev Sebebiyle Ortaya Çıkabilir 
567
3. Kişisel Kusurun Özellikleri 
568
4. Kişisel Kusur Olarak Görev Kusuru 
569
D. Kamu Görevlilerinin Üçüncü Kişilere Verdikleri Zararlardan Doğan Sorumluluk 
573
1. Yasal Düzenleme 
573
2. Anayasa 40/3 ve 129/5 Hükümlerinde Düzenlenen Sorumluluğun Unsurları 
577
3. Kamu Görevlisine Rücu 
580
E. İdarenin Kusursuz Sorumluluğu 
583
1. Risk (Tehlike) İlkesi 
584
a. İdarenin Tehlikeli Faaliyetleri, Tesisleri ve Araç–Gereçlerinin Neden Olduğu Zararlarda Risk İlkesi 
588
b. Mesleki Risk İlkesi 
591
2. Kamu Külfetleri Karşısında Eşitlik (Fedakârlığın Denkleştirilmesi) İlkesi 
592
3. Sosyal Risk İlkesi 
596
a. İlkenin Uygulanması 
598
b. İlkenin Özellikleri 
600
c. Terör Eylemlerinde Sosyal Risk Uygulaması 
601
F. Sorumluluğun Unsurları 
604
1. Tazmini Gereken Zarar Olmalıdır 
604
2. Zarar Kamu Hizmetinden Kaynaklanmalıdır 
606
3. Zarar İdareye Bağlanabilir Olmalıdır 
607
a. Uygun İlliyet Bağı 
607
b. İlliyet Bağını Ortadan Kaldıran Durumlar 
609
aa. Mücbir Sebep 
609
bb. Zarar Görenin Ağır Kusuru 
613
cc. Üçüncü Kişinin Ağır Kusuru 
614
c. İlliyet Bağını Ortadan Kaldırmayan Durumlar 
615
aa. Doğal (Tabii) Afetler 
615
bb. Beklenmeyen Hâller 
616
cc. Zarar Görenin ya da Üçüncü Kişinin Kusuru 
618
G. Tazminat ve Tazminatın Hesaplanması 
619
1. Tazmin Yükümlülüğü 
619
2. Tazminat Çeşitleri 
621
a. Maddi Tazminat 
622
b. Manevi Tazminat 
623
3. Tazminatın Kapsamı 
624
4. Tazminatın Hesaplanması 
626
a. Maddi Tazminatın Hesaplanması 
627
aa. Ölüm Nedeniyle Maddi Tazminat 
628
bb. Beden Bütünlüğüne Yönelik Zararlarda Maddi Tazminat 
630
cc. Mala Yönelik Zararlarda Maddi Tazminat 
630
çç. Maddi Tazminatın Hesaplanmasında Önemli Hususlar 
631
b. Manevi Tazminatın Hesaplanması 
634
aa. Ölüm Nedeniyle Manevi Tazminat 
635
bb. Beden Bütünlüğüne Yönelik Zararlarda Manevi Tazminat 
636
cc. Kişilik Haklarına Yönelik Zararlarda Manevi Tazminat 
638
çç. Mala Yönelik Zararlarda Manevi Tazminat 
638
dd. Manevi Tazminatla İlgili Hususlar 
639
§ 13 İPTAL VE TAM YARGI DAVALARININ SONUÇLANMASI
I. İPTAL DAVASININ SONUÇLANMASI 
641
A. İptal Davasının (Esastan) Reddi 
641
1. Ret Kararının Davanın Tarafları Üzerindeki Etkisi 
641
2. Ret Kararının Üçüncü Kişiler Üzerindeki Etkisi 
642
3. Ret Kararının Diğer Mahkemeler Üzerindeki Etkisi 
642
4. Ret Kararının Dava Konusu (Düzenleyici ve Birel) İşlem Üzerindeki Etki ve Sonuçları 
642
B. İptal Davasının Kabulü / İşlemin İptali 
643
1. İptal Kararının Davanın Tarafları Üzerindeki Etkisi 
643
2. İptal Kararının Üçüncü Kişiler Üzerindeki Etkisi 
643
3. İptal Kararının Benzer Olaylarda İdare Üzerindeki Etkisi 
643
4. İptal Kararının Dava Konusu (Düzenleyici ve Birel) İşlem Üzerindeki Etki ve Sonuçları 
644
a. İptal Kararının Genel Etki ve Sonuçları 
644
aa. Geçmişe Yürümesi 
644
bb. Dava Konusu İşlem Bakımından Hüküm İfade Etmesi 
645
cc. İdari İşlem Yerine Geçememesi 
645
b. İptal Kararının Özel Etki ve Sonuçları 
646
aa. Düzenleyici İşlemler Bakamından 
646
aaa. Düzenleyici İşlemin İptali (Varsa) Öncekine Yürürlük Kazandırır (mı?) 
646
bbb. Düzenleyici İşlemin İptali Genel Etki Gösterir 
646
ccc. Düzenleyici İşlemin İptali Derdest Davaları Etkiler 
646
ççç. Düzenleyici İşlemin İptali İdarenin Yeni Bir İşlem Yapmasını Gerektirir (mi?) 
646
ddd. Düzenleyici İşlemin İptali (Varsa) Bu İşleme Dayalı Olarak Tesis Edilen Birel İşlemlerin Geçerliliğini Etkiler (mi?) 
647
bb. Birel İşlemler Bakımından 
648
aaa. Birel İşlemin İptali İdarenin Yeni Bir İşlem Yapmasını Gerektirir (mi?) 
648
bbb. Birel İşlemin İptali Kural Olarak Dava Açanları Etkiler 
650
ccc. Birel İşlemin İptali Bu İşleme Dayalı Olarak Tesis Edilen Birel İşlemlerin Geçerliliğini Etkiler (mi?) 
650
5. İptal Kararının Mali ve Diğer Haklar Üzerindeki Etkisi 
651
II. TAM YARGI DAVASININ SONUÇLANMASI 
652
§ 14 ÖZEL YARGILAMA USULLERİ
I. İVEDİ YARGILAMA USULÜ 
655
A. Genel Olarak 
655
B. İvedi Yargılama Usulüne Tabi Uyuşmazlıklar 
657
1. İhaleden Yasaklama Kararları Hariç İhale İşlemleri 
658
2. Acele Kamulaştırma İşlemleri 
659
3. Özelleştirme Yüksek Kurulu Kararları 
660
4. Turizmi Teşvik Kanunu Uyarınca Yapılan Satış, Tahsis ve Kiralama İşlemleri 
660
5. Çevre Kanunu Uyarınca İdari Yaptırım Kararları Hariç Çevresel Etki Değerlendirmesi Sonucu Alınan Kararlar 
660
6. Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun Uyarınca Alınan Cumhurbaşkanı Kararları 
661
C. İvedi Yargılama Usulünde Özel Usul Kuralları 
661
1. Süreye İlişkin Özel Usul Kuralları 
661
2. İdareye Başvuruya İlişkin Özel Usul Kuralı 
664
3. Yürütmenin Durdurulması Taleplerine İlişkin Kararlara İtiraz Bakımından Özel Usul Kuralı 
664
4. Davaların Karara Bağlanmasına İlişkin Özel Usul Kuralı 
665
5. Kanun Yollarına İlişkin Özel Usul Kuralları 
666
II. MERKEZÎ VE ORTAK SINAVLARA İLİŞKİN YARGILAMA USULÜ 
667
A. Genel Olarak 
667
B. Merkezi ve Ortak Sınavlara İlişkin Yargılama Usulüne Tabi Uyuşmazlıklar 
667
C. Merkezi ve Ortak Sınavlara İlişkin Yargılama Usulünde Özel Usul Kuralları 
668
1. Süreye İlişkin Özel Usul Kuralları 
668
2. İdareye Başvuruya İlişkin Özel Usul Kuralı 
669
3. Yürütmenin Durdurulması Taleplerine İlişkin Kararlara İtiraz Bakımından Özel Usul Kuralı 
669
4. Davaların Karara Bağlanmasına İlişkin Özel Usul Kuralı 
669
5. Kanun Yollarına İlişkin Özel Usul Kuralları 
669
6. Mahkeme Kararının Sonuçları Bakımından Özel Usul Kuralı 
670
§ 15 DAVANIN TARAFLARINDA DEĞİŞME
I. GENEL OLARAK 
673
II. DAVANIN TARAFLARINDA DEĞİŞMEYE YOL AÇAN HÂLLER 
674
A. Gerçek Kişinin Ölümü 
674
1. Yalnız Öleni İlgilendiren Davalar Bakımından 
674
2. Yalnız Öleni İlgilendirmeyen Davalar Bakımından 
675
B. Tüzel Kişiliğin Sona Ermesi 
679
1. Özel Hukuk Tüzel Kişileri Bakımından 
679
2. Kamu Tüzel Kişileri Bakımından 
681
C. Kanuni Temsilci Atanması 
681
Ç. Dava Konusunun Devredilmesi (Müddeabihin Temliki) 
682
III. DAVACI VE DAVALI SIFATININ BİRLEŞMESİ 
682
IV. BİLDİRİLEN ADRESE TEBLİGAT YAPILAMAMASI 
683
§ 16 İDARİ YARGILAMA USULÜNDE HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU (HMK) İLE VERGİ USUL KANUNU’NUN (VUK) UYGULANDIĞI HÂLLER
I. HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNUNA (HMK) ATIF YAPILAN USUL HÜKÜMLERİ 
685
A. İYUK’ta Müstakil Madde Halinde Düzenlenmiş Olmakla Birlikte HMK’ye Atıf Yapılan Konular 
687
1. Hâkimin Davaya Bakmaktan Memnuiyeti (Yasaklılığı) ve Reddi 
687
a. Hâkimin Davaya Bakmaktan Memnuiyeti (Yasaklılığı) 
688
b. Hâkimin Reddi 
689
c. Hâkimin Çekinmesi ve Reddi Usulü 
690
2. Delil Tespiti 
694
a. Delil Kavramı 
694
b. Delil Tespitinin Anlamı 
696
c. Delil Tespit Talebinde Usul 
699
B. İYUK’ta Düzenlenmeksizin HMK’ye Atıf Yapılan Konular 
700
1. (Objektif) Ehliyet 
700
a. Taraf Ehliyeti 
700
b. Dava Ehliyeti 
701
2. Üçüncü Şahısların Davaya Katılması / Müdahalesi 
701
a. Asli Müdahale 
702
b. Fer’i Müdahale 
703
aa. Fer’i Müdahale Usulü 
704
bb. Fer’i Müdahilin Yetkileri 
707
3. Davanın İhbarı 
709
a. Davanın İhbarının Anlam ve Önemi 
709
b. Davanın İhbarı Usulü 
711
4. Taraf Vekilleri 
712
5. Dosyanın Taraflar ve İlgililerce İncelenmesi 
714
6. Davadan Feragat 
715
a. Feragat Ehliyeti 
715
b. Feragat Usulü 
717
c. Kısmi Feragat Olur mu? 
718
ç. Şartlı Feragat Olur mu? 
718
d. Feragat Ne Zamana Kadar Yapılabilir? 
718
e. Feragat Kabule Bağlı mıdır? 
719
aa. İptal Davalarında 
721
bb. Tam Yargı Davalarında 
723
f. Feragatin Sonuçları 
724
g. Feragat Halinde Yargılama Giderleri 
725
ğ. Diğer Hususlar 
725
7. Davayı Kabul 
727
8. Teminat 
731
9. Mukabil (Karşı) Dava 
734
10. Bilirkişi 
736
11. Keşif 
740
12. Yargılama Giderleri 
742
a. Yargılama Giderlerinin Kapsamı 
742
b. Yargılama Giderlerinden Sorumluluk 
745
13. Adli Yardım 
748
14. Duruşmaların Sükunu ve İnzibatı 
753
15. Elektronik İşlemler 
753
16. Ses ve Görüntü Nakledilmesi Yoluyla Duruşma İcrası 
754
II. VERGİ USUL KANUNUNA (VUK) ATIF YAPILAN USUL HÜKÜMLERİ 
754
§ 17 DOSYALARIN KARARA BAĞLANMASI
I. KARAR VERME USULÜ 
757
II. KARARLARIN YAZIMI 
758
III. KARARLARDA BULUNACAK HUSUSLAR 
758
IV. KARARLARIN TEBLİĞİ 
759
V. DOSYANIN KAYBOLMASI 
759
§ 18 AÇIKLAMA VE YANLIŞLIKLARIN DÜZELTİLMESİ
I. AÇIKLAMA 
761
A. Genel Olarak 
761
B. Açıklama Nedenleri 
762
C. Açıklama Mercii 
763
Ç. Açıklama Süresi 
763
D. Açıklama Usulü 
763
E. Diğer Önemli Hususlar 
763
II. YANLIŞLIKLARIN DÜZELTİLMESİ 
764
A. Genel Olarak 
764
B. Yanlışlıkların Düzeltilmesi Nedenleri 
765
C. Yanlışlıkların Düzeltilmesi Mercii 
766
Ç. Yanlışlıkların Düzeltilmesi Süresi 
766
D. Yanlışlıkların Düzeltilmesi Usulü 
766
E. Diğer Önemli Hususlar 
766
§ 19 İDARİ YARGI KARARLARININ UYGULANMASI
I. İDARİ YARGI KARARLARININ UYGULANMASI GEREĞİ 
767
II. UYGULANMASI GEREKEN İDARİ YARGI KARARLARI 
768
III. İDARİ YARGI KARARLARI UYGULANIRKEN DİKKAT EDİLECEK HUSUSLAR 
769
IV. İDARİ YARGI KARARLARINI UYGULAMA SÜRESİ 
770
V. İDARİ YARGI KARARLARININ UYGULANMIŞ SAYILMAYACAĞI HÂLLER 
773
VI. İDARİ YARGI KARARLARINI UYGULAMAMANIN MAZUR GÖRÜLECEĞİ HÂLLER 
774
A. Hukuki ve/veya Fiili (Maddi) İmkânsızlık 
774
B. Davacının Feragat Etmesi 
775
VII. İDARİ YARGI KARARLARINI UYGULAMAMANIN MAZUR GÖRÜLMEYECEĞİ HÂLLER 
775
A. İdarenin Kanun Yollarına Başvurması 
775
B. İdareye Karşı Tazminat Davası Açılması / İdarenin Tazminat Ödemesi 
776
C. Kamu Görevlisinin Mahkûm Olması 
776
Ç. Otuz Günlük Sürenin Dolması 
776
D. İdarenin Yeniden Yapılandırılması 
777
E. Kamu Düzeninin Bozulması Tehlikesi 
777
F. Mahkeme Kararını Uygulamama Yönünde Prensip (İlke) Kararı Alınması 
777
G. Diğer Nedenler 
778
VIII. İDARİ YARGI KARARLARININ UYGULANMAMASININ SONUÇLARI 
779
A. İdari Yargı Kararlarının Uygulanmaması Nedeniyle Doğan Sorumluluk 
779
1. Mali Sorumluluk 
779
a. Mali Sorumluluk Esasları 
779
b. Açılacak Maddi ve Manevi Tazminat Davası 
779
c. Kamu Görevlisine Rücu 
785
2. Cezai Sorumluluk 
787
3. İdari Sorumluluk 
787
4. Siyasi Sorumluluk 
787
B. İdari Yargı Kararlarının Uygulanmaması Konusunda Özellik Arzeden Durumlar 
788
1. Salt Uygulamama Haline Karşı İptal Davası Açılması 
788
2. Uygulamama Nedeniyle İdareye Yapılan Başvuru Üzerine İptal Davası Açılması 
788
C. Gecikme Faizi ve Oranı 
789
§ 20 KANUN YOLLARI
I. KANUN YOLU KAVRAMI 
791
II. KANUN YOLU TÜRLERİ 
794
A. Kesin Hüküm (Muhkem Kaziye) 
795
B. Kanun Yolunun Özellikleri 
799
1. Olağan Kanun Yolunun Özellikleri 
799
2. Olağanüstü Kanun Yolunun Özellikleri 
800
C. Olağan Kanun Yolları 
800
1. İstinaf 
800
a. İstinafa Tabi Mahkeme Kararları 
801
b. İstinaf Usulü 
803
c. İstinaf İncelemesinin Kapsamı ve Sonuçları 
805
2. Temyiz 
809
a. Temyize Tabi Mahkeme Kararları 
809
b. Temyiz Usulü 
813
c. Temyiz İncelemesinin Kapsamı ve Sonuçları 
817
3. İstinaf ve Temyiz Kanun Yollarına İlişkin Değerlendirme 
824
4. İstinaf ve Temyizde Yürütmenin Durdurulması 
831
Ç. Olağanüstü Kanun Yolları 
835
1. Yargılamanın Yenilenmesi (Muhakemenin İadesi) 
835
a. Yargılamanın Yenilenmesi Sebepleri 
836
b. Yargılamanın Yenilenmesi Usulü 
837
2. Kanun Yararına Temyiz 
839
§ 21– ANAYASA MAHKEMESİNE BİREYSEL BAŞVURU
I. BİREYSEL BAŞVURUNUN KONUSU 
844
A. İhlal Edilen Hakkın Niteliği 
845
B. Denetim Dışı İşlem ve Kararlar 
846
II. BİREYSEL BAŞVURUYA İLİŞKİN TEMEL ŞARTLAR 
849
A. Başvuru Yollarının Tüketilmesi Şartı 
849
B. Kanun Yollarında Gözetilecek Hususlardan Olmama Şartı 
852
III. BİREYSEL BAŞVURU ESASLARI 
853
A. Başvuru Ehliyeti 
853
B. Başvuru Süresi 
856
C. Başvuru Usulü 
857
1. Başvuru Dilekçesi 
857
2. Dilekçenin Verileceği Yerler 
859
3. İdari İnceleme 
859
Ç. Esas Bakımından İnceleme ve Karar 
860
Kaynaklar 
867