BLOKZİNCİRİ TEKNOLOJİSİ, KRİPTO VARLIKLAR VE SERMAYE PİYASALARINDA SAKLAMA ALTYAPISI OLARAK BLOKZİNCİRİ
§1. BLOKZİNCİRİ TEKNOLOJİSİ VE KRİPTO VARLIKLARA GENEL BAKIŞ
29
I. Blokzinciri Kavramı ve Blokzinciri Teknolojisinin Genel Yapısı
29
A. Dağıtık Defter Teknolojisi (DLT) ve Blokzinciri Kavramları
29
B. Blokzinciri Teknolojisinin Ortaya Çıkışı ve Gelişimi
32
1. Blokzincirinin Ortaya Çıkışı: Bitcoin
32
2. Ethereum ve Akıllı Sözleşmeler
33
3. Blokzinciri Sistemlerinin Sınıflandırılması: Özel/Açık ve İzne Tabi/İzne Tabi
4. Blokzinciri Teknolojisinin Temel Özellikleri
38
c. Değiştirilmezlik (Tahrifata Karşı Dayanıklılık)
39
C. Blokzinciri Teknolojisine İlişkin Temel Kavramlar
40
1. Blokzincirinde Blok Yapısı ve Blok Kavramı
40
2. Düğüm (Node) Kavramı
42
3. Kripto Varlık (Token) Kavramı
42
D. Blokzinciri Sisteminin İşleyişi
46
1. Açık ve Özel Anahtarlar Aracılığıyla İşlemlerin Gerçekleştirilmesi
46
2. Mutabakata Varılması (Consensus)
49
a. İş İspatı Mekanizması (Proof of Work, “PoW”)
50
b. Hisse İspatı Mekanizması (Proof of Stake, “PoS”)
50
II. Kripto Varlıkların Sınıflandırılması
52
B. Kripto Varlıkların Ekonomik Amacına Göre Sınıflandırılması
53
1. Ödeme Tipi Kripto Varlıklar (Payment Tokens)
58
2. Fayda Tipi Kripto Varlıklar (Utility Tokens)
58
3. Menkul Kıymet Tipi Kripto Varlıklar (Security Tokens)
60
C. Değer Kaynağına Göre Sınıflandırma
62
1. Değerini Blokzincirinden Alan Kripto Varlıklar (Zincir İçi Kripto Varlıklar)
63
2. Değerini Dışarıdan Bir Varlıktan Alan Kripto Varlıklar (Zincir Dışı Kripto Varlıklar
63
III. Kripto Varlıkların Sermaye Piyasası Araçları Bakımından Değerlendirilmesi
65
B. Türk Hukukunda Kripto Varlıkların Sermaye Piyasası Aracı Olarak
1. Kripto Varlıkların Sermaye Piyasası Aracı Olarak Nitelendirilmesinin Önemi ve
Bu Konudaki Mevcut Yaklaşımlar
66
a. 6362 sayılı SerPK Kapsamında Sermaye Piyasası Aracı Kavramı
69
b. Kripto Varlıkların Menkul Kıymetler Bakımından Değerlendirilmesi
69
aa. Pay ve Pay Benzeri Menkul Kıymetler
71
bb. Borçlanma Araçları
78
c. Kripto Varlıkların Türev Araçlar Bakımından Değerlendirilmesi
82
d. Kripto Varlıkların Yatırım Sözleşmeleri Bakımından Değerlendirilmesi
85
C. Karşılaştırmalı Hukukta Kripto Varlıkların Sermaye Piyasası Aracı Olarak
Nitelendirilmesine İlişkin Düzenlemeler
90
a. DLT Uyum Kanunu’ndan Önceki Dönem
90
b. Kripto Varlıkların Sermaye Piyasası Aracı Niteliğine İlişkin DLT Uyum Kanunu
Kapsamındaki Düzenlemeler
93
a. Kripto Varlıkların Sermaye Piyasası Aracı Olarak Nitelendirilmesine İlişkin
b. Alman Elektronik Menkul Kıymetler Kanunu (eWpG) Kapsamındaki
3. Amerika Birleşik Devletleri
98
b. ABD’de Kripto Varlıkların Sermaye Piyasası Aracı Niteliğinin Belirlenmesinde
a. Kripto Varlık Piyasaları Tüzüğü (MiCAR)
104
b. Avrupa Birliği Hukukunda Kripto Varlıkların Sermaye Piyasası Aracı
Niteliğine İlişkin Genel Yaklaşım
105
aa. Menkul Kıymetler Bakımından
107
bb. Diğer Finansal Araçlar Bakımından
108
D. Türk Hukuku Kapsamında Kripto Varlıklara İlişkin Düzenlemeler
112
1. Ödemelerde Kripto Varlıkların Kullanılmamasına Dair Yönetmelik
112
2. Sermaye Piyasası Kanunu’nda 7518 sayılı Kanun Uyarınca Yapılan
a. Kripto Varlık Hizmet Sağlayıcıları ve Faaliyet Alanları
115
b. Türk Hukukunda Kripto Varlık Saklama Hizmeti Sunulması
116
bb. Kripto Varlık Saklama Kuruluşlarının Kuruluş ve Faaliyet Şartları
118
1. Kripto Varlık Yatırımcının Korunması Bakımından
123
2. Kripto Ekosistemi Açısından Etkileri
127
§2. SERMAYE PİYASASI ARAÇLARININ BLOKZİNCİRİ TABANLI SİSTEMDE
II. Sermaye Piyasalarında Aracılı Saklama Sistemine Genel Bakış
128
B. Geleneksel Saklama Sisteminden Aracılı Saklama Sistemine Geçiş
129
C. Aracılı Saklama Sistemine İlişkin Temel Kavramlar
133
1. Hareketsizleştirme
133
3. Merkezi Saklama Kavramı ve Yöntemleri
135
b. Merkezi Saklama Sistemlerinde Şeffaflık Esasına Dayalı Yöntemler ve Hak
D. Türk Hukukunda Aracılı Saklama Sistemi
138
1. Sermaye Piyasası Araçlarının Hareksizleştirilmesi ve Kaydileştirilmesi
139
2. Türk Hukukunda Benimsenen Merkezi Saklama Yöntemi ve Hak Sahipliği
3. Merkezi Kayıt Kuruluşunun Yapısı, Görevleri ve Sorumluluğuna İlişkin Temel
III. Aracılı Saklama Sisteminden Kaynaklanan Hukuki Problemler ve Çözüm Olarak
Blokzinciri Altyapısı
145
B. Maddi Hukuk Problemlerine ve Blokzinciri Kapsamında Getirilen Çözüm
Önerilerine Genel Bakış
147
1. Şeffaf Olmayan Saklama Sistemlerinde Yatırımcının Haklarından Yoksun
a. Milletlerarası Sermaye Piyasası İşlemlerinde Çok Kademeli Aracılı Saklama
Yapısının Ortaya Çıkması ve Hukuki Sonuçları
148
2. Blokzinciri Teknolojisinin Sermaye Piyasası Hukukunda Saklama Yapısına Etkisi
ve Sunabileceği Olası Faydalar
152
3. Aracısızlıktan Yeni Tür Aracılara: Blokzinciri Tabanlı Sistemlerde Aracı
Kurumların Ortaya Çıkması Meselesi
154
4. Merkeziyetsizlikten Denetime: Blokzinciri Tabanlı Saklama Yapılarının
Regülasyon Kapsamına Alınması
156
C. Genel Değerlendirme
158
SERMAYE PİYASASI HUKUKUNDA BLOKZİNCİRİ TABANLI SAKLAMA SİSTEMLERİNDE HAK SAHİPLİĞİ VE UYGULANACAK HUKUK
§1. ARACILI SAKLAMA SİSTEMİNDE HAK SAHİPLİĞİ VE KANUNLAR İHTİLAFI
I. Milletlerarası Menkul Kıymet İşlemlerinden Kaynaklanan Hak Sahipliği
Uyuşmazlıklarında Uygulanacak Hukukun Belirlenmesinin Önemi
162
II. Geleneksel Bağlama Kuralları
165
B. Kıymetli Evrak Niteliğinde Bir Senede Bağlanmamış Menkul Kıymetlere İlişkin
Hak Sahipliği Meselelerinde Bağlama Kuralları
166
C. Aracılı Saklama Sisteminde Geleneksel Bağlama Kuralları Aracılığı ile
Uygulanacak Hukukun Tespitinde Karşılaşılan Problemler
169
III. Kaydi Menkul Kıymetlere Özgü Geliştirilen Modern Bağlama Kuralları
171
A. PRIMA Yaklaşımının Ortaya Çıkışı
171
B. PRIMA Kapsamında Önerilen Bağlama Noktaları
173
1. Hesap Yeri Yaklaşımı (Fiili PRIMA – PRIMA Tip 1)
173
2. Hukuk Seçimi Yaklaşımı (Sözleşmeye Dayalı PRIMA – Tip 2)
176
3. Nitelikli Ofis Yaklaşımı
178
C. Lahey Menkul Kıymetler Konvansiyonu
179
1. Kapsam ve Uygulama Alanı
179
2. Temel Bağlama Kuralı
181
3. Yedek Bağlama Kuralları
183
D. Türk Hukuku Bakımından Değerlendirme
185
IV. Genel Değerlendirmemiz
188
§2. BLOKZİNCİRİ TABANLI SİSTEMLERDE SAKLANAN SERMAYE PİYASASI
ARAÇLARINA İLİŞKİN HAK SAHİPLİĞİ UYUŞMAZLIKLARINDA UYGULANACAK
I. Blokzinciri Teknolojisinin Sermaye Piyasası Hukukunda Aracılı Saklama
Sisteminden Kaynaklanan Uygulanacak Hukuk Sorununa Çözüm Potansiyeli
194
A. Özel Hukukun Yekneseklaştırılması Bakımından Sağlayabileceği Avantajlar
194
B. Aracısız Sisteme Geçilmesi Bakımından Sağlayabileceği Avantajlar
198
II. Blokzincirinde Tutulan Sermaye Piyasası Araçlarına İlişkin Hak Sahipliği
Meselelerinde Uygulanacak Hukukun Belirlenmesi
201
A. Kripto Varlıklarda Hak Sahipliği Uyuşmazlığı ve Uygulanacak Hukukun
Belirlenmesinin Önemi
201
B. Sermaye Piyasası Aracı Niteliğindeki Kripto Varlıklara İlişkin İşlemlerde
1. Yabancılık Unsuru Kavramı
205
2. Sermaye Piyasası Aracı Niteliğindeki Kripto Varlıklara İlişkin Uyuşmazlıklarda
Yabancılık Unsurunun Tespiti
207
C. Sermaye Piyasası Aracı Niteliğindeki Kripto Varlıklara İlişkin Hak Sahipliği
Uyuşmazlıklarında Vasıflandırma Meselesi
211
1. Vasıflandırma Kavramı ve Vasıflandırma Yöntemi
211
2. Hak Sahipliği Uyuşmazlıklarının Vasıflandırılmasında Karşılaşılabilecek Güçlükler
214
3. Sermaye Piyasası Aracı Niteliğindeki Kripto Varlıklardan Doğan Uyuşmazlıkların
Vasıflandırılmasında Özellik Arz Eden Hâller
219
III. Sermaye Piyasası Aracı Niteliğindeki Kripto Varlıklara İlişkin Hak Sahipliği
İhtilaflarında Bağlama Kuralları
221
A. Menkul Kıymetlere İlişkin Mevcut Bağlama Kurallarının Blokzinciri Kapsamında
2. Fiili PRIMA (Hesap Yeri Yaklaşımı)
222
3. Lahey Menkul Kıymetler Konvansiyonu Kapsamında Hukuk Seçimi
224
4. Lex Rei Sitae (Lex Situs Cartae) Kuralının Elverişsizliği
228
B. Kripto Varlıklara İlişkin Hak Sahipliği İhtilaflarında Önerilen Alternatif Bağlama
1. Alternatif Bağlama Noktalarının Sermaye Piyasası Aracı Niteliğindeki Kripto
Varlıklar Bakımından Uygulanabilirliği ve Kapsamı
229
3. Kripto Menkul Kıymetlerde Hak Sahipliği İhtilaflarına İlişkin Alternatif Bağlama
a. Lex Codicis veya Lex Digitalis
234
c. Özel Anahtarın Bulunduğu Yer Hukuku
240
d. Alacak Hakkının Devrine Uygulanacak Hukukun Kıyasen Uygulanması
243
e. İhraççının Tabi Olduğu Yer Hukuku (Lex Societatis)
246
f. Kripto Varlığın Yaratıldığı Ana Hesabın Bulunduğu Yer Hukuku (LIMA)
247
g. Denetim Yeri Hukuku
248
h. İrade Serbestisi Kapsamında Taraflarca Hukuk Seçimi
249
ı. Hakkın Doğduğu Yer Hukuku (Lex Creationis)
254
IV. Karşılaştırmalı Hukuk Düzenlemeleri
257
C. Amerika Birleşik Devletleri
262
V. Uluslararası Düzenlemeler
266
A. Dijital Varlıkların Teminat Olarak Kullanılması Hakkında ELI İlkeleri
266
B. Dijital Varlıklar ve Özel Hukuk Hakkında UNIDROIT İlkeleri
269
2. UNIDROIT İlkeleri Kapsamında Dijital Varlıklar Üzerindeki Hak Sahipliği
Meselelerine Uygulanacak Hukuk
270
VI. Genel Değerlendirme ve Öneriler
274
A. Genel Değerlendirme
274
B. Blokzinciri Tabanlı Menkul Kıymetlerde Basamaklı Bağlama Kuralı Önerisi
276
1. Hukuk Seçimi (Taraf Özerkliği)
276
2. Denetim Yeri Hukuku
279
3. Platform Yöneticisinin Merkezinin Bulunduğu Yer Hukuku
279
4. İhraççının Tabi Olduğu Hukuk
280
5. Özel Anahtarı Kontrol Eden Kişinin Bulunduğu Yer Hukuku
280
6. Kaçış Hükmüne Yer Verilmesi
281
7. Değerini Doğrudan Blokzincirinden Alan Kripto Menkul Kıymetler ile Değeri
Blokzinciri Dışı Menkul Kıymetlere Dayalı Kripto Menkul Kıymetler Arasında
C. Sermaye Piyasası Aracı Niteliğindeki Kripto Varlıklara İlişkin Hak Sahipliği
İhtilaflarında Doğrudan Uygulanan Kurallar ve Kamu Düzeni
282
1. Doğrudan Uygulanan Kurallar
282
2. Kamu Düzeni Müdahalesi
284
D. Türk Hukuku Bakımından Değerlendirme
287
KRİPTO VARLIKLARA İLİŞKİN SERMAYE PİYASASI UYUŞMAZLIKLARININ ÇÖZÜMÜNDE TAHKİM
§1. SERMAYE PİYASASI UYUŞMAZLIKLARININ TAHKİM YOLUYLA ÇÖZÜMÜ
294
I. 6362 Sayılı Sermaye Piyasası Kanunu Kapsamında Uyuşmazlık Çözüm
A. Borsa İstanbul Nezdinde Borsa İçi Uyuşmazlıkların Çözümü
295
1. Borsa İstanbul Nezdinde Gerçekleştirilen Uyuşmazlık Çözüm Yönteminin
B. Türkiye Sermaye Piyasaları Birliği Nezdinde Uyuşmazlıkların Çözümü
299
1. Uyuşmazlıkların TSPB Nezdinde Tahkim Yoluyla Çözümü
300
2. Uyuşmazlıkların TSPB Nezdinde Müşteri Uyuşmazlıkları Hakem Heyeti Yoluyla
C. Borsa İstanbul ve TSPB Nezdindeki Uyuşmazlık Çözüm Yöntemlerinin Kripto
Varlık Uyuşmazlıkları Bakımından Değerlendirilmesi
306
II. Sermaye Piyasası Uyuşmazlıklarının Çözümünde Tahkimin Ortaya Çıkışı
311
A. Sermaye Piyasası Uyuşmazlıklarının Tahkime Konu Olması
311
B. Sermaye Piyasası Uyuşmazlıklarının Çözümünde Tahkim Yolunun
C. Sermaye Piyasası Uyuşmazlıklarının Tahkime Elverişliliği
315
1. Tahkime Elverişlilik Kavramı
315
2. Türk Hukukunda Sermaye Piyasası Uyuşmazlıklarının Tahkime Elverişliliği
320
D. Tüketici Sıfatını Haiz Sermaye Piyasası Yatırımcılarının Taraf Olduğu
Uyuşmazlıklarda Tahkim
323
1. Sermaye Piyasası Yatırımcısının Tüketici Sıfatının Belirlenmesi
323
2. Tüketici Uyuşmazlıklarının Tahkime Elverişliliği
332
a. Karşılaştırmalı Hukuka Genel Bakış
332
b. Türk Hukukunda Tüketici Uyuşmazlıklarının Tahkime Elverişliliği
335
§2. KRİPTO VARLIKLARA İLİŞKİN SERMAYE PİYASASI UYUŞMAZLIKLARININ
I. Kripto Varlıklara İlişkin Sermaye Piyasası Uyuşmazlıkları
341
A. Blokzinciri Tabanlı Uyuşmazlıklara Genel Bakış
341
B. Blokzincirinin Sermaye Piyasası Üzerindeki Riskleri ve Yol Açabileceği
1. Alım Satım, Takas ve Saklama Süreçlerinde Ortaya Çıkabilecek Riskler
344
2. Saklama Altyapısına Bağlı Hak Sahipliği Uyuşmazlıkları
346
3. Kripto Varlıkların İlk Arzına İlişkin Uyuşmazlıklar ve Tahkime Elverişlilik Sorunu
347
II. Kripto Varlıklara İlişkin Sermaye Piyasası Uyuşmazlıklarının Tahkime
A. Türk Hukuku Bakımından Değerlendirme
349
B. Kripto Varlık Uyuşmazlıklarının Tüketici Hukuku Bakımından Tahkime
1. Kripto Varlık Uyuşmazlıklarında Yatırımcının Tüketici Sıfatı
351
2. Kripto Varlık Uyuşmazlıklarında Tüketici Niteliği ve Görevli Mahkemeye İlişkin
BAM Kararlarının Değerlendirilmesi
352
3. Sermaye Piyasası Aracı Niteliğindeki Kripto Varlık Uyuşmazlıklarında
Yatırımcının Tüketici Niteliğinin Belirlenmesi
358
C. Kripto Varlık Yatırımcısının Tüketici Niteliğinin Tahkim Yargılamasına Etkileri
359
III. Kripto Varlıklara İlişkin Uyuşmazlıkların Çözümünde Tahkimin Avantajları ve
Tahkim Yargılamasında Karşılaşılabilecek Problemler
360
A. Tahkimin Sunabileceği Avantajlar
360
1. Tahkimin Yabancı Yargı Belirsizliklerinden Kaçınma İşlevinin Blokzincirinin
Merkeziyetsiz Yapısıyla Uyumu
361
3. Uyuşmazlıkların Uzman Kişilerce Çözüme Kavuşturulması
364
B. Tahkim Yoluna Başvuruda ve Yargılama Aşamasında Karşılaşılabilecek
1. Hakem Kararlarının İcrası Bakımından Ortaya Çıkabilecek Problemler
367
2. Tahkim Anlaşmasının Şekli Geçerliliği Kapsamında Ortaya Çıkabilecek
3. Taleplerin Karara Bağlanması Aşamasında Kripto Varlıklara Özgü Sorunlar
377
IV. Uluslararası Hukukta Kripto Varlık Uyuşmazlıklarının Tahkime Konu Olması ve
A. Amerika Birleşik Devletleri Hukukunda Kripto Varlıklara İlişkin Tahkim
Uygulamaları ve Mahkeme Kararları
381
D. Kararların Türk Hukuku Bakımından Değerlendirilmesi
390
V. Kripto Varlık Uyuşmazlıkları İçin Özel Olarak Geliştirilen Tahkim Kuralları
391
A. JAMS Akıllı Sözleşme Tahkim Kuralları
392
B. Londra Tahkim ve Arabuluculuk Merkezi (LCAM) Kuralları
394
C. Dijital Uyuşmazlık Çözüm Kuralları (“DDRR”)
396
§3. GENEL DEĞERLENDİRME VE ÖNERİLER
398
I. Genel Değerlendirme ve Tespitler
398
II. Türk Hukuku Bakımından Öneriler
400