Mülkiyet Hakkına Dayanan İstihkak Davası

ÖNSÖZ V 

İÇİNDEKİLER VII 

KISALTMALAR LİSTESİ XVII 

GİRİŞ 1 

BİRİNCİ BÖLÜM 

KONUNUN TARİHSEL GELİŞİMİ VE 

GENEL OLARAK MÜLKİYET HAKKI 

I. Konunun Tarihsel Gelişimi 3 

A. İlkel Toplumlarda Mülkiyet ve Korunması 3 

B. Antik Hukuk Sistemlerinde İstihkak Kavramı 4 

1. Antik Mezopotamya’da 4 

2. Antik Mısır’da 5 

3. Antik Yunan’da 6 

C. Roma Hukukunda İstihkak Davası 6 

1. Eski Hukuk Dönemi (MÖ 753 – MÖ 2. Yüzyıl Ortaları) 7 

2. Klasik Hukuk Dönemi (MÖ 2. Yüzyıl Ortaları – MS 3. Yüzyıl) 8 

3. Klasik Sonrası (Postklasik) Hukuk Dönemi (MS 3. Yüzyıl – MS 6. Yüzyıl) 10 

D. Osmanlı Hukukunda Mülkiyet Hakkı ve İstihkak Davası 11 

1. Mülkiyet Hakkı 11 

2. İstihkak Davası 13 

E. Karşılaştırmalı Hukukta İstihkak Davası 14 

1. Alman Hukukunda 15 

2. İsviçre Hukukunda 17 

II. Genel Olarak Mülkiyet Hakkı 18 

A. Mülkiyet Hakkı Kavramı 18 

1. Genel Olarak 18 

2. Mülkiyet Kavramına İlişkin Anlayışlar 19 

a. Klasik (Liberal) Mülkiyet Anlayışı 19 

b. Kolektivist (Marksist–Sosyalist) Mülkiyet Anlayışı 20 

c. Modern–Karma (Sosyal) Mülkiyet Anlayışı 20 

d. Hukukumuzda Benimsenen Mülkiyet Anlayışı 21 

3. Mülkiyet Hakkının Tanımı ve Özellikleri 22 

a. Mülkiyet Hakkının Tanımı 22 

b. Mülkiyet Hakkının Özellikleri 23 

(1) Konusunun Maddi ve Maddi Olmayan Varlıklar Olması 23 

(2) Eşya Üzerinde Doğrudan Doğruya ve En Geniş Yetkilerle Hâkimiyet Sağlaması 24 

(3) Herkese Karşı İleri Sürülebilmesi 24 

(4) En Kapsamlı Hukuki Korumaya Sahip Olması (Pusat Zenginliği) 25 

(5) Zamanaşımı Süresine veya Hak Düşürücü Süreye Tabi Olmaması (Sürekli Olması) 25 

(6) Devredilebilir ve Mirasçılara İntikal Edebilir Olması 26 

B. Mülkiyet Hakkının İçeriği 26 

1. Malikin Yetkileri 26 

a. Aktif Yetkiler 26 

b. Koruyucu Yetkiler 27 

2. Malikin Yükümlülükleri (Ödevleri) 28 

C. Mülkiyetin Konusu 29 

1. Eşya Kavramı 30 

a. Eşyanın Hukuki Tanımı 30 

b. Eşyanın Unsurları 31 

(1) Cismani Varlığa Sahip Olması 31 

i. Genel Olarak 31 

ii. Haklar Yönünden 32 

iii. Enerji ve Doğal Güçler Yönünden 32 

(2) Sınırlarının Belirli Olması 33 

i. Fiziksel Sınırların Belirginliği 33 

ii. Belirli Bir İhtiyacı Karşılıyor Olması 34 

(3) Hâkimiyete Elverişli Olması 34 

i. Fiili Hâkimiyete Elverişlilik 34 

ii. Hukuki Hâkimiyete Elverişlilik 35 

(4) Kişilik Dışı Olması 35 

i. İnsan Vücudunun Bütünü 36 

ii. İnsan Vücudundan Ayrılan Parçalar 36 

iii. İnsan Vücudunun Yapay Parçaları 37 

iv. İnsan Cesedi 38 

v. İnsan Dışındaki Canlılar 38 

c. Eşya Çeşitleri 39 

2. Edinmeye Elverişli Doğal Güçler 40 

3. Tapu Kütüğünde Taşınmaz Olarak Kaydedilmiş Bağımsız ve Sürekli Haklar 41 

İKİNCİ BÖLÜM 

İSTİHKAK DAVASININ MADDİ HUKUK BOYUTU 

I. Genel Olarak 43 

A. Hukuki Dayanak ve Düzenlenme Biçimi 43 

B. Kavram, Tanım ve Amaç 44 

1. Kavramsal Çerçeve 44 

2. Tanım 45 

3. Amaç 46 

C. Hukuki Niteliği ve Özellikleri 47 

1. Hukuki Nitelik Yönünden 47 

a. Eda Davası 48 

b. Ayni Dava 49 

2. Zamanaşımı Süresi ve Hak Düşürücü Süre Yönünden 50 

a. Kural: Süreye Tabi Olmama 50 

b. İstisnaları 51 

(1) İskân Kanunu Uyarınca 52 

(2) Kadastro Kanunu Uyarınca 53 

(3) Mera Kanunu Uyarınca 53 

(4) Orman Kanunu Uyarınca 54 

3. İstihkak Talebinin Devredilmezliği 55 

a. Talebin Mülkiyet Hakkından Bağımsız Devredilememesi 55 

b. Talebin Devri Yoluyla Mülkiyetin Devredilememesi 57 

II. Davanın Konusu 58 

A. Teorik Çerçeve 59 

1. Taşınır Eşya 59 

a. Genel Olarak 59 

b. Açılabildiği Durumlar 60 

(1) Taşınır Davasının Açılabildiği Durumlar 60 

(2) Taşınır Davasının Açılamadığı Durumlar 61 

i. Malikin Eşyaya Hiç Zilyet Olmadığı Durumlar 61 

ii. Taşınır Davası İçin Hak Düşürücü Sürenin Geçtiği Durumlar 61 

iii. Malikin Zilyetliği Kendi İradesiyle Devrettiği Durumlar 62 

iv. Kötü Niyetli Zilyedin Sonradan İyiniyetli Zilyede Dönüştüğü Durumlar 64 

2. Taşınmaz Eşya 64 

a. Genel Olarak 64 

(1) Tapuya Kayıtlı Taşınmazlar 65 

i. Tapuda Malik Adına Tescil Bulunması 65 

ii. Tapuda Malik Adına Tescil Bulunmaması 66 

(2) Tapusuz Taşınmazlar 68 

b. Açılabildiği Durumlar 70 

3. Tartışmalı Varlıklar 70 

a. Vücut Parçalarının Durumu 70 

b. İnsan Cesedinin Durumu 71 

c. Hayvanların Durumu 72 

d. Misli Eşyaların Durumu 73 

(1) Ayırt Edilmiş Misli Eşyalar 73 

(2) Karışan veya Birleşen Misli Eşyalar 74 

i. Ayrılması Mümkün Olan Karışma veya Birleşmeler 74 

ii. Ayrılması Mümkün Olmayan ve Eşdeğerde Olan Karışma veya Birleşmeler 74 

iii. Ayrılması Mümkün Olmayan ve Biri Diğerinin Bütünleyici Parçası Haline Gelen Karışma veya Birleşmeler 76 

e. Paranın Durumu 76 

(1) Nakit (Fiziki) Para 76 

(2) Kaydi Para (Banka Parası) 77 

(3) Kripto Para 78 

f. Dijital Veriler ve Elektronik Unsurlar 79 

B. Uygulamadaki Görünüm Biçimleri 80 

1. Aile Hukuku İlişkilerinden Kaynaklanan İstihkak Davaları 80 

a. Eşlerin Kişisel Eşyalarının İadesi 80 

b. Aile Konutunun Tahliyesi 83 

2. Haksız Fiil İlişkilerinden Kaynaklanan İstihkak Davaları 84 

3. Sözleşme İlişkilerinden Kaynaklanan İstihkak Davaları 85 

a. Sözleşmenin Geçersizliği Durumunda Zilyetliği Karşı Tarafa Devredilen Eşyaların İadesi 85 

b. Sözleşmenin Sona Ermesi Durumunda Zilyetliği Devredilen Eşyaların İadesi 86 

(1) Mülkiyeti Devir Borcu Doğuran Sözleşmeler Bakımından 86 

(2) Mülkiyeti Devir Borcu Doğurmayan Sözleşmeler Bakımından 88 

c. Bağışlayana Dönme Koşullu Bağışlamada Bağışlanan Eşyanın İadesi 88 

4. Miras Hukuku İlişkilerinden Kaynaklanan İstihkak Davaları 90 

a. Gaibin Ortaya Çıkması Halinde Mallarının İadesi 90 

b. Haksız Zilyedin Elindeki Tereke Mallarının İadesi 91 

III. İstihkak Davasının Şartları 91 

A. Davacının Mülkiyet Hakkına Sahip Olması 91 

B. Davalının Haksız Zilyet Olması 94 

1. Davalının Eşya Zilyedi Olması 94 

2. Zilyetliğin Haksız Olması 95 

a. Mutlak veya Nisbi Bir Hakkın Varlığı 96 

(1) Genel Olarak 96 

(2) Nisbi Hakka Dayanan Zilyetliğin Hukuki Niteliği 97 

b. Alıkoyma Hakkının Varlığı 99 

c. Ödemezlik Definin Varlığı 101 

d. Sipariş Edilmeyen Eşyanın Gönderilmesi 103 

(1) Uygulama Alanı Bakımından 104 

(2) Hukuki Sonuçlar Bakımından 105 

i. Sözleşmenin Kuruluşu Yönünden 105 

ii. Gönderenin Talep Hakkı Yönünden 106 

(3) Kanaatimiz 106 

e. Hukuka ve Ahlaka Aykırı Amaçla Eşya Verilmesi 107 

(1) TBK m. 27 ile TBK m. 81 Arasındaki İlişki 107 

(2) TBK m. 81’in Ayni Taleplere (İstihkak Davasına) Uygulanabilirliği 108 

(3) Kanaatimiz 108 

IV. İstihkak Davasında Verilen Hükmün Sonuçları 109 

A. Asli Sonuçları 110 

1. Mülkiyet Hakkının Tespiti 110 

a. Genel Olarak 110 

b. Tapu Sicilinin Düzeltilmesi Davasında 112 

c. Hukuki Yararın Bulunduğu Durumlarda 113 

2. Dolaysız Eşya Zilyetliğinin Sağlanması (Eşyanın İadesi) 114 

a. Genel Olarak 114 

b. İade Talebinin Hukuki Niteliği 115 

c. İade Borcunun Kapsamı 116 

d. İade Borcuna İlişkin Özel Durumlar 116 

(1) İade Borcunun İfa Yeri 116 

(2) İade Borcunda Ödemezlik Def’i 117 

(3) İade Borcunda Alacaklının Temerrüdü 117 

(4) İade Borcunun İfası İçin Yapılması Gereken Masraflar 118 

(5) İade Borcunun Sona Ermesi 118 

i. İfa 118 

ii. Alacaklı İle Borçlu Sıfatının Birleşmesi 119 

iii. İfa İmkansızlığı 119 

(6) İade Borcunda Haksız Zilyedin Tazminatla Sorumlu Olduğu Durumlar 120 

B. Davayla Bağlantılı Yan Sonuçlar 120 

1. Eşyanın Uğradığı Zararlardan Sorumluluk 121 

a. İyiniyetli Haksız Zilyet Yönünden 121 

b. Kötü Niyetli Haksız Zilyet Yönünden 123 

2. Eşyanın Kullanılmasından ve Yararlanılmasından Sorumluluk 124 

a. İyiniyetli Haksız Zilyet Yönünden 124 

b. Kötü Niyetli Haksız Zilyet Yönünden 124 

3. Eşyanın Ürünlerinden Sorumluluk 125 

a. İyiniyetli Haksız Zilyet Yönünden 125 

b. Kötü Niyetli Haksız Zilyet Yönünden 125 

4. Eşyaya Yapılan Giderleri Talep Hakkı 126 

a. İyiniyetli Haksız Zilyet Yönünden 126 

b. Kötü Niyetli Haksız Zilyet Yönünden 128 

5. Zamanaşımı 128 

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM 

İSTİHKAK DAVASININ USUL HUKUKU BOYUTU 

I. Görevli ve Yetkili Mahkeme 131 

A. Görevli Mahkeme 131 

1. Genel Kural: Asliye Hukuk Mahkemesi 131 

2. Aile Mahkemesi 131 

3. Kadastro Mahkemesi 132 

4. Görevli Olup Olmadığı Tartışmalı Olan Mahkemeler 133 

a. Genel Olarak 133 

b. Tüketici Mahkemesi 134 

c. Asliye Ticaret Mahkemesi 135 

B. Yetkili Mahkeme 137 

1. Genel Kural: Davalının Yerleşim Yeri Mahkemesi 137 

2. Kesin Yetki: Taşınmazın Bulunduğu Yer Mahkemesi 137 

3. Haksız Fiilden Doğan Davalarda Seçimlik Yetki 138 

II. Davanın Tarafları 139 

A. Davacı 139 

1. Malik 139 

2. Sınırlı Ayni Hak Sahibi 141 

3. Eşyanın Mülkiyetinin Devri Halinde 142 

B. Davalı Yönünden 143 

1. Haksız Eşya Zilyedi 143 

2. Toplu Zilyetlik Durumunda 143 

3. Eşyanın Zilyetliğinin Devri Halinde 144 

III. Davanın Türü Bakımından 144 

A. Eda Davası Niteliğinde Olması 144 

B. Terditli Dava Olarak Açılması 145 

IV. İspat Yükü 146 

A. Davacı Yönünden 146 

1. Mülkiyet Hakkının İspatı 146 

a. Taşınmazlarda 147 

(1) Tapuya Kayıtlı Taşınmazlar Bakımından 147 

(2) Tapuya Kayıtlı Olmayan Taşınmazlar Bakımından 147 

b. Taşınırlarda 148 

(1) Resmi Sicile Kayıtlı Taşınırlar Bakımından 148 

(2) Resmi Sicile Kayıtlı Olmayan Taşınırlar Bakımından 149 

2. Davalının Eşyaya Zilyet Olduğunun İspatı 150 

B. Davalı Yönünden 151 

V. Dava Sonunda Verilecek Hüküm 151 

A. Hüküm Fıkrası 151 

B. Mülkiyetin Tespiti Bakımından Kesin Hüküm Etkisi 152 

1. Genel Olarak 152 

2. Doktrindeki Görüşler 154 

3. Yargıtay Kararları 154 

4. Kanaatimiz 156 

C. Hükmün İcrası 157 

D. Kanun Yoluna Başvurmanın İcraya Etkisi 158 

VI. Davaya Son Veren Taraf İşlemleri 159 

A. Davadan Feragat 159 

B. Davayı Kabul 160 

C. Sulh 160 

VII. Yargılama Giderleri 161 

A. Dava Harçları 162 

1. Genel Olarak 162 

a. Başvurma Harcı 162 

b. Karar ve İlam Harcı 162 

2. Dava Harçlarının Ödenmemesinin Sonuçları 163 

B. Kanun Gereği Hükmedilen Vekâlet Ücreti 163 

VIII. Arabuluculuk ve Tahkim 164 

A. Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk 164 

1. Genel Olarak 164 

2. Arabuluculuğa Elverişlilik 165 

3. Arabulucuya Başvurma Dava Şartına Tabi Olup Olmadığı 165 

B. Tahkim 166 

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM 

MÜLKİYET HAKKINA DAYANAN 

İSTİHKAK DAVASININ 

DİĞER HUKUKİ KURUMLARLA İLİŞKİSİ 

I. Kanunlarda Düzenlenen Diğer İstihkak Davalarıyla Karşılaştırılması 169 

A. Miras Sebebiyle İstihkak Davası 169 

1. Tanım ve Özellikleri 169 

2. Mülkiyet Hakkına Dayanan İstihkak Davasıyla Karşılaştırma 172 

B. Hacizde İstihkak Davası 174 

1. Tanım ve Özellikler 175 

2. Mülkiyet Hakkına Dayanan İstihkak Davasıyla Karşılaştırma 177 

C. İflasta İstihkak Davası 178 

1. Tanım ve Özellikler 178 

2. Mülkiyet Hakkına Dayanan İstihkak Davasıyla Karşılaştırma 180 

II. Zilyetlik ve Mülkiyet Koruması Sağlayan Hukuki Kurumlarla İlişkisi 180 

A. Zilyetliğin İadesi Davası 180 

1. Tanım ve Özellikler 180 

2. Mülkiyet Hakkına Dayanan İstihkak Davasıyla Karşılaştırma 183 

B. Zilyetliğin İdari Yoldan Korunması 184 

1. Tanım ve Özellikler 184 

2. Mülkiyet Hakkına Dayanan İstihkak Davasıyla Karşılaştırma 186 

C. Taşınır Davası 186 

1. Tanım ve Özellikler 186 

2. Mülkiyet Hakkına Dayanan İstihkak Davasıyla Karşılaştırma 188 

D. Tapu Sicilinin Düzeltilmesi Davası 190 

1. Tanım ve Özellikler 190 

2. Mülkiyet Hakkına Dayanan İstihkak Davasıyla Karşılaştırma 192 

E. El Atmanın Önlenmesi Davası 193 

1. Tanım ve Özellikler 193 

2. Mülkiyet Hakkına Dayanan İstihkak Davasıyla Karşılaştırma 194 

F. Sebepsiz Zenginleşme Davası 197 

1. Tanım ve Özellikler 197 

2. Mülkiyet Hakkına Dayanan İstihkak Davasıyla Karşılaştırma 197 

SONUÇ 199 

KAYNAKÇA 209 

ÖZGEÇMİŞ 229