İstihbarat Yönetiminde Hesap Verilebilirlik ve Gözerim Mekanizmaları

Günümüzde, modern ve güçlü devletlerin istihbarat teşkilatlarından beklentileri gün geçtikçe artmaktadır. Bu doğrultuda istihbarat teşkilatlarının da yetki ve sorumlulukları giderek genişlemektedir. Özellikle, Soğuk Savaş sonrası güvenlik ikliminin yeniden şekillenmesi; değişen ve dönüşen tehdit alanlarındaki yükseliş, ülkelerin ulusal güvenliklerini tesis etmesinde istihbarat teşkilatlarına duyulan ihtiyacı artırmıştır. 11 Eylül saldırıları sonrasında ise bu durum daha da karmaşık bir hale gelerek güvenlik meselesini ülkelerin bir an önce üstesinden gelinmesi gereken en önemli politik sorun alanlarından birisi haline getirmiştir. Söz konusu durum neticesinde istihbarat teşkilatlarına geniş yetki ve sorumluluklar yüklenirken beraberinde bu teşkilatların istisnai bir güce erişmesine de imkân tanınmıştır.

Bu meyanda, kamuoyunda istihbarat teşkilatlarının faaliyetlerinin hesap verebilirliğine ilişkin beklentiler de gün geçtikçe artmaya başlamıştır. Aynı zamanda, istihbaratın gizlilik doğası, ulusal güvenlik ve demokratik değerler arasında dengeli bir zeminin inşa edilmesi ihtiyacını görünür hale getirmiştir. İstihbarat faaliyetlerindeki gizlilik doğası ve kamu yönetimindeki hesap verebilirlik ilkesi birbirleriyle çelişmemekte olup aksine verimlilik ve etkinlik açısından birbirlerine güç katmaktadır. Demokrasilerde, istihbarat teşkilatlarının hesap verebilirliği bağlamında gözetimini temin etmenin en temel ve genel kabul görmüş yolunun yasama, yürütme ve yargı erkleri aracılığıyla sağlanabileceği düşünülmektedir.

Gözetim kendine has özellikleri ile denetim ve hesap verebilirlikten ayrılan teknik bir kavramdır. İstihbaratın gözetimi esasen bir yönetim ve yönlendirme sürecidir. Bununla birlikte, gözetim sürecinin nihai sonucunun hesap verebilirlikle sonuçlanması beklenmektedir. Dolayısıyla, istihbarat yönetiminde hesap verebilirlik ve gözetim önemli bir yer tutmaktadır. Bu kitap, türkçe alan yazına ilgili hususlarda katkı sağlamanın yanısıra istihbarat çalışmalarının güncel tartışmaları arasında yer alan hesap verebilirlik ve gözetim konularının siyaset bilimi ve kamu yönetimi bağlamında ele alınmasıyla öne çıkmaktadır.