Dördüncü Baskıya Önsöz
VII
İDARENİN DENETLENMESİ VE YARGISAL DENETİM
I. YARGI İŞLEVİ, İDARİ YARGI VE TÜRK İDARİ YARGISI
1
A. İdarenin Denetlenmesi ve İdarenin Yargısal Denetimi
1
1. Genel Olarak İdarenin Denetlenmesi
1
2. İdarenin Yargı Dışı Denetimi
7
a. İdarenin İç Denetimi
10
b. İdarenin Dış Denetimi
13
3. İdarenin Yargısal Denetimi, Yargının Bağımsızlığı ve Tarafsızlığı
19
a. Genel Olarak İdarenin Yargısal Denetimi
20
b. Yargının Bağımsızlığı ve Tarafsızlığı İlkesi
22
b1. Hâkimin Çekinmesi ve Hâkimin Reddi
32
b1a. Hâkimin Çekinmesi (Hâkimin Davaya Bakmasının Yasak Olması)
34
b2. Çekilme ve Reddin Karara Bağlanması
43
B. İdari Yargıya İlişkin Genel Bilgiler
46
C. Türkiye’de İdari Yargı Teşkilatının Yapısı ve İşleyişinin Tarihsel Gelişimi
52
D. Türk İdari Yargısının Genel Özellikleri
55
E. İdari Yargılama Hukukunun Özellikleri
59
1. İdari Yargıda Geçerli Olan Anayasal Yargılama İlkeleri
63
a. Usul Ekonomisi İlkesi
63
b. Adil Yargılanma Hakkı
66
c. Aleni Yargılama ve Gerekçe İlkesi
70
2. İdari Yargılama Usulü Kanunu’nda Öngörüler İlkeler
75
a. Yazılılık ve Evrak (Belge/Doküman) Üzerinde İnceleme İlkesi
75
b. Delil Serbestîsi İlkesi
77
c. Re’sen İnceleme (Kendiliğinden Araştırma/Tetkik) İlkesi
84
d. Yerindelik Denetimi Yapılamaması İlkesi
94
e. Hukuk Muhakemesi Kanunu’na Yapılan Atıfların İdari Yargının Bünyesine Uygunluğu Ölçüde Uygulanması İlkesi
98
f. Taleple Bağlılık İlkesi
103
3. İçtihadın Öngördüğü İlke: Usuli Kazanılmış (Müktesep) Hak İlkesi
106
4. İdari Yargılama Usulü İlkeleri ve Delil Tespiti
110
II. İDARİ YARGININ GÖREV ALANI VE DENETİM SINIRI
115
A. İdari Yargının Görev Alanına Giren ve Görev Alanı Dışında Kalan Konular
115
B. İdari Yargının Görev Alanının Belirlenmesinde Kullanılan Ölçütler
129
2. Kamu Hizmeti Ölçütü
129
C. İdari Yargının Denetiminin Sınırı
131
3. Yargı Yetkisinin Kullanılmasına Getirilen Sınırlamalar
135
b. Anayasa’nın 125. Maddesi Düzenlemesinin Anlam ve Kapsamı
138
TÜRK HUKUKUNDA YARGI KOLLARI VE İDARİ YARGI
II. ANAYASA YARGISI: ANAYASA MAHKEMESİ
151
A. Anayasa Mahkemesi’nin Oluşumu
153
B. Anayasa Mahkemesi’nin Görev ve Yetkileri
153
1. Temel Görev ve Yetkisi: Bazı Normların Anayasaya Uygunluğunun Denetlenmesi (Denetim Yolları)
154
a. Soyut Norm Denetimi (İptal Davası, Dava Yolu)
154
b. Somut Norm Denetimi (İtiraz Davası, Def’i Yolu)
155
c. Bireysel Başvuru Yolu (Anayasa Şikâyeti)
156
c1. Bireysel Başvurunun Koşulları
157
c2. Bireysel Başvuru Üzerine Verilen Kararın Sonuçları
158
2. Anayasa Mahkemesi Kararları
158
C. Anayasa Mahkemesi’nin İçyapısı ve Çalışma Düzeni
160
A. Adli Yargıda İlk Derece Mahkemeleri
161
1. Hukuk Mahkemeleri ve Türleri
161
2. Ceza Mahkemeleri ve Türleri
163
B. Ara Derece (İstinaf) Mahkemeleri: Bölge Adliye Mahkemeleri
164
C. Üst Derece (Temyiz) Mahkemesi: Yargıtay
165
1. Hukuk Usulünde Temyiz Yolu
168
2. Ceza Usulünde Temyiz Yolu
168
A. İlk Derece Mahkemeleri
169
B. Bölge İdare Mahkemeleri (İstinaf Mahkemeleri)
172
2. Bölge İdare Mahkemeleri ve Dairelerinin Görevleri
174
3. Bölge İdare Mahkemesi Başkanlar Kurulu
176
4. Bölge İdare Mahkemeleri, İdare Mahkemeleri ve Vergi Mahkemelerine İlişkin Çeşitli Hükümler
177
C. İdari Yargı Düzeninin Üst Derece Mahkemesi (Yüksek Mahkemesi): Danıştay
178
a. Danıştay Üyelerinin Nitelikleri ve Görevleri
184
b. Danıştay Üyelerinin Seçimi
184
c. Danıştay Meslek Mensuplarının Görevleri ve Görevinin Sona Ermesi
185
d. Danıştay’ın Yardımcı Görevlileri: Tetkik Hâkimleri ve Savcılar
187
e. Danıştay’ın Karar Organları
188
3. Danıştay’ın İlk Derece Mahkemesi Olarak Baktığı Davalar
195
V. UYUŞMAZLIK YARGISI: ADLİ VE İDARİ YARGI KOLLARI ARASINDAKİ GÖREV VE HÜKÜM UYUŞMAZLIKLARININ ÇÖZÜMÜ
198
B. Uyuşmazlık Mahkemesi’nin Yetkileri
199
a. Olumlu Görev Uyuşmazlığı
199
b. Olumsuz Görev Uyuşmazlığı
200
C. Uyuşmazlık Çıkarılamayacak Durumlar ve Uyuşmazlık Mahkemesi Kararlarının Sonuçları
202
VI. SEÇİM YARGISI: YÜKSEK SEÇİM KURULU
203
B. Görev ve Yetkileri
204
VII. HESAP YARGISI: SAYIŞTAY
206
A. Kuruluşu, Yapısı ve İşleyişi
206
B. Görev ve Yetkileri
211
C. Sayıştay’ın Yargısal Görevlerini Yerine Getirme Usulü
212
1. Ön İnceleme (Denetim ve Raporlama) Aşaması
213
3. Kanun Yolları Aşaması
216
b. Yargılamanın İadesi
217
c. Karar Düzeltilmesi
218
4. Hesap Yargılamasına İlişkin Diğer Hususlar
218
İDARİ YARGILAMA USULÜNDE DAVA TÜRLERİ
I. İPTAL DAVASI VE YÜRÜTMENİN DURDURULMASI KARARI
232
A. İptal Davası Tanımı ve Özellikleri
232
B. İptal Davasının Ön Koşulları
249
1. İptal Davasında Göreve İlişkin Koşullar
249
2. Bağlantılı Davalar
252
3. İptal Davasında Yetkiye İlişkin Koşullar
257
a. Genel Yetki Kuralı
257
b. Özel Yetki Kuralları
259
b1. Kamu Görevlilerine İlişkin Özel Yetki Kuralları
259
b2. Taşınmaz Mallara İlişkin Özel Yetki Kuralları
260
b3. Taşınır Mallara İlişkin Özel Yetki Kuralları
261
4. İptal Davasında Süreye İlişkin Koşullar
261
5. İptal Davasının Konusuna İlişkin Koşullar
274
6. İptal Davasının Davacıya İlişkin Koşulları
276
7. İptal Davasının Davalıya İlişkin Koşulları
292
8. İptal Davasının Biçimine (Şekline) İlişkin Koşullar
294
9. İptal Davasının Esasına İlişkin Koşullar
295
C. İptal Davasının Sonuçları
295
1. İptal Davasının Reddedilmesinin Sonuçları
295
2. İptal Kararı Verilmesinin Sonuçları
297
D. İptal Davasının Esasın İncelenmesi
302
1. İdari İşlemlerin Tanımı ve Özellikleri
302
b. İdari İşlemlerin Özellikleri
308
b1. İdari İşlemler Kural Olarak İdari Makamlar Tarafından Kamu Gücüne Dayanılarak Yapılır
309
b2. İdari İşlemler Tek Yanlı İrade Açıklamasıdır
310
b3. İdari İşlemler İcrailik (Etkili Karar Olma, Lazimul İcra) Niteliğini Taşır ve Re’sen İcra Edilebilir
310
b4. İdari İşlemler Hukuka Uygunluk Karinesinden Yararlanır ve Yargısal Denetime Tabidir
316
2. İdari İşlemin Unsurları
317
a1a. Kişi Yönünden Yetki
319
a1aa. Fiili Memur Teorisi
319
a1ac. Yetki ve İmza Devri
321
a1b. Konu Yönünden Yetki
322
a1c. Yer Yönünden Yetki
323
a1d. Zaman Yönünden Yetki
323
a2. Yetkide Paralellik İlkesi
324
a3. Yetki Unsurunda Sakatlık Halleri
325
a3a. Fonksiyon (Görev) Gaspı
326
a3c. Yetki Tecavüzü (Aşımı)
329
b. Şekil (Biçim, Usul ve Prosedür) Unsuru
330
c. Sebep (Neden) Unsuru
336
e. Amaç (Maksat) Unsuru
340
f. Takdir Yetkisi ve Bağlı Yetki
343
3. İdari İşlemlerin Sona Ermesi
345
a. İdari İşlemi Yapan İdarenin İradesi Dışında Gerçekleşen Sona Erdirici Nedenler
345
b. İdari İşlemin Kendiliğinden Sona Ermesi
346
c. İdari İşlemi Yapan İdarenin İradesine Bağlı Olarak Gerçekleşen Sona Erdirici Nedenler
347
E. Yürütmeyi Durdurma Kararı
353
1. Yürütmenin Durdurulması Kararının Verilmesinin Şekli Koşulları
363
2. Yürütmenin Durdurulması Kararı Verilmesinin Esasa İlişkin Koşulları
366
3. Temyiz veya İstinaf İstemlerinde Yürütmenin Durdurulması
372
4. Yürütmeyi Durdurma Kararlarının Hukuki Niteliği
373
5. Yürütmeyi Durdurma İstemleri Hakkında Verilen Kararların Denetimi
379
A. İptal Davalarının Tam Yargı Davaları ile Karşılaştırılması
384
B. Tam Yargı Davalarının Ön Koşulları
387
C. Tam Yargı Davalarında Yetkili Yargı Yerleri
387
D. Tam Yargı Davalarının Konusuna İlişkin Koşulları
388
E. Tam Yargı Davalarının Davacıya İlişkin Koşulları
392
F. Tam Yargı Davalarının Davalıya İlişkin Koşulları
392
G. Tam Yargı Davalarının Biçime (Şekle) İlişkin Koşulları
393
H. Tam Yargı Davalarının Süreye İlişkin Koşulları
394
I. Tam Yargı Davasının Esası ve Sorumluluk Nedenleri
399
1. Genel Olarak İdarenin Sorumluluğu
399
2. İdarenin Sorumluluğun Şartları
404
b1. Zarar, Gerçek ve Kesin Olmalıdır
411
b2. Zarar Özel Olmalıdır
412
b3. Zarar, Meşru Bir Menfaat ya da Hakka Yönelik Olmalıdır
412
b4. Zarar, Maddi ya da Manevi Nitelikte Olabilir
412
b5. Zarar, Parayla Takdir Edilebilen Bir Zarar Olmalıdır
414
b6. Zarar, Anormal Olmalıdır
417
c. Nedensellik Bağı (Sebep–Sonuç İlişkisi, İlliyet Bağı/Rabıtası)
417
3. Sorumluluğun Kalkması veya Azalması
419
a. Zorlayıcı Nedenler (Mücbir Sebep, Force Majeur)
419
b. Beklenmeyen Durumlar (Umulmayan Hal, Kaza, Cas Fortuit)
421
c. Zarar Görenin Kusuru
422
d. Üçüncü Kişinin Kusuru
425
a. Hizmet Kusurunun Özellikleri
431
a1. Hizmet Kusuru, Nesnel (Objektif Niteliği Haiz) ve Anonimdir
431
a2. Hizmet Kusuru, Genel ve Asli Sorumluluk Türüdür
432
a3. Hizmet Kusuru, Olaylara Göre Değişen, Esnek Bir Kavramdır
432
b. Hizmet Kusuru Sayılan Haller
433
b1. Hizmetin Kötü İşlemesi
433
b2. Hizmetin Geç İşlemesi
435
b3. Hizmetin Hiç İşlememesi
436
c. Hizmet Kusuru– Kişisel (Şahsi) Kusur Ayrımı
436
5. İdarenin Kusursuz Sorumluluğu
444
a. Risk İlkesi (Muhataralı Faaliyet, Tehlike Sorumluluğu, Hasar Kuramı)
447
a1. Mesleki Risklerden Doğan Sorumluluk
449
a1a. Daimî Kamu Görevlilerinin Görevleri Nedeniyle Doğan Sorumluluk
450
a1b. Geçici Olarak Kamu Görevlerine Katılanların Görevleri Nedeniyle Doğan Sorumluluk
450
a2. Sosyal Risk İlkesi
451
b. Kamu Külfetleri Karşısında Eşitlik İlkesi
454
c. Bayındırlık Hizmetlerine Katılanların Özel Durumuna Göre Sorumluluk
455
d. Hukuka Uygun İdari İşlemlerden Dolayı Sorumluluk
455
İ. Tam Yargı Davalarının Sonuçları
457
İDARİ YARGI DAVALARINDA UYUŞMAZLIĞIN
I. İDARİ YARGI DAVALARININ İNCELENMESİ
459
II. DİLEKÇELERDE YER ALACAK HUSUSLAR, VERİLECEĞİ MERCİİLER VE DİLEKÇELERİN MAHKEME TARAFINDAN ALINMASI USULÜ
460
III. DİLEKÇELER ÜZERİNDE İLK İNCELEME
469
B. İdari Merci Tecavüzü
473
D. İdari Davaya Konu Olacak Kesin ve Yürütülmesi Gereken Bir İşlem Olup Olmadığı
483
G. Dilekçede Eksiklik Olup Olmadığı
491
H. Tek Dilekçeyle Birden Fazla İşleme Karşı Dava Açılması ve Birden Fazla Kişinin Ortak Dilekçeyle Dava Açması
491
V. AÇIKLAMA VE YANLIŞLIKLARIN DÜZELTİLMESİ
500
VI. DAVA AÇMANIN HUKUKSAL SONUÇLARI
505
VII. İVEDİ YARGILAMA USULÜ
508
A. İvedi Yargılama Usulü Uygulaması
513
2. Üst Makama Başvuru
513
3. İlk İnceleme ve Savunma
514
4. Yürütmeyi Durdurma Kararı
514
B. Karar Verme Aşaması
514
KARARLARA KARŞI BAŞVURU YOLLARI (KANUN YOLLARI)
I. OLAĞAN BAŞVURU YOLLARI (OLAĞAN KANUN YOLLARI)
522
2. İstinaf Kanun Yolunun Temyizden Farkları
526
3. İstinafa Konu Edilemeyecek Kararlar
527
4. İstinafa Başvuruda Bulunabilecekler
529
6. İstinaf Başvurusunun Süresi ve Şekli
535
7. İstinaf Yoluna Başvurulmasının Mahkeme Kararlarının İcrasına Etkisi
536
8. İstinaf İncelemesi Sonucu Verilebilecek Kararlar
537
1. Temyiz Edilemeyecek Kararlar
540
2. Temyiz Edilebilecek Davalar ve Başvuru Süreleri
542
3. Temyiz Başvurusunun Şekli
544
4. Temyiz İncelemesi Sonucu Verilebilecek Kararlar
545
II. OLAĞANÜSTÜ BAŞVURU YOLLARI (OLAĞANÜSTÜ KANUN YOLLARI)
546
A. Kanun Yararına Temyiz
547
B. Yargılamanın Yenilenmesi
554
III. KARARLARIN UYGULANMASI
562
EK: DAVA DİLEKÇESİ ÖRNEKLERİ
575
Yararlanılan ve Başvurulabilecek Türkçe Temel Kaynaklar
579
Fransızca Temel Kaynaklar
603