Yirmi Altıncı Baskıya Önsöz
6
I. TOPLUMSAL DÜZEN GEREĞİ
25
II. TOPLUM DÜZENİNİN KURALLARI
26
C. Örf ve Âdet Kuralları (Gelenek Kuralları, Teamüller)
29
III. HUKUKUN DİĞER SOSYAL DÜZEN KURALLARINDAN AYRIMI VE ARALARINDAKİ İLİŞKİLER
32
A. Hukuk Kurallarının Belirgin Özellikleri
33
1. Olması Gerekeni Belirtmesi
33
2. Değer Yargısına Dayanması
34
3. Bireylerin Dış Dünyalarına İlişkin Olması
34
4. Muhatabının Kişiler Olması
36
5. Emir ve Yasaklar Yanı Sıra Yetkiler de İçermesi
36
6. Genel ve Kişilik Dışı Olması
36
7. İlkesel Olarak Evrensel Nitelik Taşımaması
37
8. Maddi Yaptırıma Dayanması
37
9. Genellikle Yazılı Nitelik Taşıması
38
B. Hukuk Kuralları ile Diğer Toplumsal Düzen Kuralları Arasındaki İlişkiler
38
1. Hukukun Diğer Sosyal Düzen Kuralları ile Kesişmesi
38
2. Hukukun Diğer Sosyal Düzen Kurallarıyla Çatışması
41
IV. HUKUKUN ÇEŞİTLİ AÇILARDAN ANLAMLANDIRILMASI
43
A. Günlük Dilde Hukuk Kavramı
43
B. Hukuk Terminolojisinde Hukuk Sözcüğünün Çeşitli Açılardan Anlamı
44
1. Pozitif Hukuk (Olan Hukuk–De lege lata)
45
2. Doğal Hukuk (İdeal Hukuk – Tabiî Hukuk–De lege ferenda)
46
3. Maddi Hukuk–Şekli (Usuli) Hukuk
49
4. Objektif Hukuk–Subjektif Hukuk
49
V. HUKUKUN BAŞLICA AMAÇ VE İŞLEVLERİ
50
B. Toplumsal Düzen ve Barış Sağlama
51
D. Toplumsal Gereksinimleri Karşılama
53
1. Denkleştirici Adalet
56
2. Dağıtıcı (Paylaştırıcı) Adalet
57
BİRİNCİ BÖLÜM DEĞERLENDİRME VE PEKİŞTİRME SORULARI
60
HUKUKUN TEMELİ, HUKUK SİSTEMLERİ VE GELENEKSEL AYRIMI
I. HUKUKUN TEMELLENDİRİLMESİ: HUKUKUN DAYANAĞINI AÇIKLAYAN GÖRÜŞLER
65
A. Hukuku Bilinçli İradenin Ürünü Sayan Görüşler
66
1. İlahî İrade Teorisi
66
2. Beşerî İrade Teorisi
67
3. Toplumsal Sözleşme Teorisi
67
B. Hukuku İrade Dışı Bir Oluşumun Ürünü Olduğunu Açıklayan Görüşler
68
1. Doğal Hukuk Teorisi
68
2. Tarihsel Hukuk Teorisi
69
3. Sosyolojik Pozitivizm
69
II. BAŞLICA HUKUK SİSTEMLERİ
69
A. Kara Avrupası Hukuk Sistemi (Roma–Germen Hukuk Sistemi–Kontinental Hukuk Sistemi)
70
1. Hukukun Önemli Ölçüde Yazıya Aktarılmış Olması
71
2. Hukukun, Kamu Hukuku ve Özel Hukuk Şeklinde İkili Ayrımı
71
3. Yargı Ayrılığı Esasına Dayanması
71
4. İçtihatların Hukukun Yardımcı Kaynağı Oluşu
72
5. Köklerinin Roma Hukukuna Uzanması
72
B. Anglo–Sakson Hukuk Sistemi
72
1. Geleneksel Hukukun Etkin Olması
73
2. Hukuk Derlemesine (Tedvin) Gidilmemiş Olması
74
3. Yargı Birliği (Adli Rejim) Rejiminin Benimsenmiş Olması
74
4. Kamu Hukuku ve Özel Hukuk Ayrımının Bulunmayışı
74
5. Yargı Kararlarının Hukukun Ana Kaynağı Oluşu
74
C. İslâm Hukuku Sistemi
75
D. Sosyalist Hukuk Sistemi
77
III. HUKUKUN DERLENMESİ (KODİFİKASYON– KANUNLAŞTIRMA– TEDVİN)
79
C. Derleme Yöntemleri ya da Hukuk Yapım–Yazım Yöntemleri
80
1. Somut Kural Koyma Yöntemi (Kazuistik Yöntem)
80
2. Soyut Kural Koyma Yöntemi
81
D. Türkiye’de Hukuku Derleme Çabaları
81
1. Tanzimat’tan Cumhuriyet’e Kadarki Süreçte
82
2. Cumhuriyet Döneminde Hukukun Derlenmesi
84
IV. HUKUKUN GELENEKSEL AYRIMI
86
A. Geleneksel Ayrımının Yetersizliği
87
B. Hukukun Temel Kollara Ayrımında Kullanılan Ölçütler ve Bunların Genel Değerlendirmesi
88
1. Ayrıma Dair Ölçütler
88
a. İrade Serbestisi Ölçütü
89
b. Egemenlik Ölçütü (Kamu Gücü Kullanımı)
89
c. İlişkinin Tarafları Ölçütü
90
d. Korunan Çıkar Ölçütü
90
2. Ölçütlerin Değerlendirilmesi
91
C. Ayrımın Şematik Görünümü
93
İKİNCİ BÖLÜM DEĞERLENDİRME VE PEKİŞTİRME SORULARI
94
HUKUKTA YAPTIRIM (MÜEYYİDE)
I. HUKUKTA YAPTIRIM (MÜEYYİDE) KAVRAMI
99
II. YAPTIRIM KOYMA YETKİSİ VE YAPTIRIMIN KANUNİLİĞİ İLKESİ
101
III. YAPTIRIMIN TAŞIMASI GEREKEN NİTELİKLER
101
IV. YAPTIRIMIN TARİHSEL GELİŞİMİ
104
A. Kişisel Öç Aşaması
104
C. Hakem–Uzlaşma Aşaması
105
D. Modern Yargılama Aşaması (Yaptırımın Merkezileşmesi)
106
A. Kamu Hukuku Yaptırımları
107
b. İdareye Uygulanacak Yaptırımlar
109
4. Uluslararası Hukukta
111
B. Özel Hukuk Yaptırımları
112
1. İşlemin Hükümsüzlüğü
113
b. Mutlak Butlan (Kesin Hükümsüzlük)
116
c. Nispî Butlan (İptal Edilebilirlik)
117
2. Zorla Yerine Getirme (Cebrî İcra)
119
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM DEĞERLENDİRME VE PEKİŞTİRME SORULARI
122
HUKUKUN KAYNAKLARI VE TÜRK POZİTİF HUKUKU
I. HUKUKTA KAYNAK KAVRAMI
127
II. TEMEL (ANA) KAYNAKLAR
131
2. Kanunlar (Yasalar)
134
a. Kanunların Yapılışı Süreci
135
aa. Teklif ve görüşülmesi
135
b. Kanunların Cumhurbaşkanınca Yayımı ve Yürürlüğe Girişi
138
3. Kanunlara Eş Değer Yazılı Hukuk Kuralları
139
4. Uluslararası Sözleşmeler
140
a. İmza, Onay ve Çekilme
140
b. İç Hukuktaki Etkisi
142
5. Cumhurbaşkanlığı Kararnameleri (CBK)
143
d. Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi–Kanun Çatışması
145
e. Kurallar Hiyerarşisindeki Yeri
145
7. Yönetmelik Statüsündeki Düzenleyici İşlemler (Adsız Düzenleyici İşlemler)
148
B. Yazılı Olmayan Kaynaklar
149
1. Örf ve Âdet Hukukunun Oluşumu
150
a. Maddi Unsur (Süreklilik–Objektiflik)
150
b. Psikolojik Unsur (Genel İnanç–Subjektif Unsur)
150
3. Örf ve Âdetin Saptanması
152
4. Örf ve Âdet Hukukunun İşlevi
152
a. Boşlukları Doldurma İşlevi
153
b. Belirleyicilik işlevi
153
C. Hukukun Genel İlkeleri
154
III. HUKUKUN YARDIMCI KAYNAKLARI
155
A. Mahkeme Kararları (Yargısal İçtihatlar)
155
1. İçtihadı Birleştirme Kararları
157
2. Anayasa Mahkemesi Kararları
158
B. Öğreti (Bilimsel İçtihatlar–Doktrin)
158
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM DEĞERLENDİRME VE PEKİŞTİRME SORULARI
160
I. HUKUKUN NİTELİKLERİ BAKIMINDAN UYGULANMASI
165
A. Emredici Hukuk Kuralları
166
B. Tamamlayıcı Hukuk Kuralları (Yedek Hukuk Kuralları)
166
C. Yorumlayıcı Hukuk Kuralları
167
D. Tanımlayıcı Hukuk Kuralları
168
E. Yetki Verici Hukuk Kuralları
169
F. İlga Edici Hukuk Kuralları
169
II. HUKUK KURALLARININ YER BAKIMINDAN UYGULANMASI
170
A. Yersellik İlkesi (Ülkesellik –Mülkîlik)
170
B. Kişisellik İlkesi (Şahsîlik)
171
III. ZAMAN BAKIMINDAN UYGULANMASI
173
A. Hukuk Kurallarının Derhal Etkisi İlkesi
173
1. Kuralın Yayımı ve Hukuku Bilmemenin Mazeret Oluşturmaması İlkesi
173
2. Hukuk Kuralının Yürürlüğü ve Uygulanması
174
B. Hukuk Kurallarının Yürürlükten Kalkması
176
1. Kendiliğinden Kalkma
176
2. İlga ile Yürürlükten Kalkma
176
a. Açık İlga (Yetkili Makam Tarafından Kaldırma)
176
b. Örtülü İlga (Zımnî İlga)
177
aa. İki Kuralın Eş Değer Oluşunda
177
bb. İki Kural Arasında Hiyerarşi Varsa
178
3. İptal Yoluyla Kalkma
179
C. Hukuk Kurallarının Geriye Yürümezliği Sorunu
180
2. İlkenin İstisnaları
183
b. Yargılama Hukuklarında
183
IV. ANLAM BAKIMINDAN UYGULANMASI
184
1. Yapan Organ veya Makama Göre
185
2. Yorumun İçerik ve Sınırı Bakımından
186
1. Sözel (Lafzî, Metne Dayalı, Literal) Yorum Yöntemi
188
2. Tarihsel Yorum Yöntemi
188
3. Amaçsal Yorum Yöntemi (Teleolojik Yorum–Gai Yorum)
189
4. Sistematik Yorum Yöntemi
191
D. Yorumda Başvurulan Mantık Araçları
193
1. Kıyas (Örnekseme–Benzetme–Anoloji–Argumentum a Simili)
193
2. Evleviyet (Yeğlik Yolu–Haydi Haydi–argumentum a fortiori)
194
3. Karşıt Anlamdan Sonuç Çıkarma (Aksi ile Kanıt– Mefhumu Muhalif Yolu–Argumentum a Contrario)
196
E. Yargıcın Kural Koyma Yetkisi (Yargıç Hukuku)
196
1. Kural Koyma Yetkisinin Koşulları
197
a. Kanunda Boşluk Bulunması
197
b. Örf ve Âdet Kuralının Olmaması
199
2. Yargıcın Kural Koyma Yetkisinin Sınırı ve Yetkinin Kullanımında Uyulması Gereken Kurallar
199
F. Yargıcın Takdir Yetkisi
200
BEŞİNCİ BÖLÜM DEĞERLENDİRME VE PEKİŞTİRME SORULARI
202
I. KİŞİ KAVRAMI VE TÜRLERİ
205
1. Tabi Tutuldukları Hukuk Açısından
209
2. Yapıları (Bünyeleri) Bakımından
210
II. KİŞİLİĞİN BAŞLANGICI VE SONA ERMESİ
210
A. Gerçek Kişiliğin Başlangıcı ve Sona Ermesi
210
1. Kişiliğin Başlangıcı
210
2. Gerçek Kişiliğin Sona Ermesi
211
b. Gaiplik Karinesi (Kayıplık)
213
B. Tüzel Kişiliğin Başlangıcı ve Sona Ermesi
214
1. Tüzel Kişiliğin Başlangıcı
214
a. Özel Hukuk Tüzel Kişiliğinin Başlangıcı
215
b. Kamu Tüzel Kişiliğinin Başlangıcı
215
2. Tüzel Kişiliğin Son Bulması
216
III. HUKUKSAL EHLİYET KAVRAMI VE TÜRLERİ
216
B. Eylem Ehliyeti–Fiil Ehliyeti (Medeni Hakları Kullanma Ehliyeti)
218
1. Eylem Ehliyetinin Koşulları
218
b. Ayırt Etme Gücü (Sezginlik–Temyiz Gücü)
220
c. Kısıtlı Olmamak (Mahcur Olmamak)
221
2. Eylem Ehliyeti Bakımından Kişilerin Sınıflandırılması
222
aa. İşlemlerinin Durumu
223
bb. Eylemlerinin Durumu
223
c. Sınırlı Ehliyetsizler
224
d. Sınırlı Ehliyetliler
225
IV. KİŞİLER ARASINDA HISIMLIK İLİŞKİSİ (HUKUKSAL YAKINLIK)
226
B. Sözleşmeden Doğan Hısımlık
227
V. KİŞİLERİN YERLE OLAN BAĞI: YERLEŞİM YERİ (İKAMETGÂH)
228
A. Serbest Yerleşim Yeri
229
B. Yasal Yerleşim Yeri
229
C. Varsayımsal (İtibarî) Yerleşim Yeri
230
ALTINCI BÖLÜM DEĞERLENDİRME VE PEKİŞTİRME SORULARI
231
I. HAK KAVRAMINI AÇIKLAYAN GÖRÜŞLER
235
B. Çıkar–Menfaat Teorisi
236
C. Karma Teori (Eklektik Görüş)
237
III. HAKLARIN ÇEŞİTLİ AÇILARDAN SINIFLANDIRILMASI
241
A. Kamu Hakları ve Sınıflandırılması
242
1. Kamu Hakkı: Kavramsal Çerçeve
242
2. Kamu Haklarının Sınıflandırılması
243
a. Kişi Hakları (Negatif Statü Hakları)
244
b. Sosyal ve Ekonomik Haklar (Pozitif Statü Hakları)
244
c. Siyasal Haklar (Aktif Statü Hakları)
245
3. Kamu Haklarının Sınırlandırılması ve Korunması
245
c. Kamu Haklarının Kötüye Kullanılması
246
B. Özel Haklar ve Çeşitli Açılardan Sınıflandırılması
246
1. Özel Hak: Kavramsal Çerçeve
246
2. Özel Hakların Sınıflandırılması
248
a. Konularına Göre Haklar
248
bb. Kişilik Hakları (Şahıs varlığı hakları)
248
bb. Malvarlığı Hakları
249
b. Niteliklerine Göre Haklar (İleri Sürülebilirlik Çevresi Bakımından)
249
c. Devir Kabiliyetlerine Göre
253
d. Amaçları Yönünden Haklar (Hukuksal Sonuç ve Etkilerine Göre)
253
aa. Yenilik Doğuran Haklar (İnşaî Haklar)
254
bb. Yenilik Doğurmayan Haklar (Alelâde–Yalın Haklar)
255
YEDİNCİ BÖLÜM DEĞERLENDİRME VE PEKİŞTİRME SORULARI
256
HAKLARIN KAZANILMASI VE KORUNMASI
II. HUKUKSAL EYLEMLER
260
III. HUKUKSAL İŞLEMLER
261
A. Hukuksal İşlemin Unsurları
261
B. Hukuksal İşlemlerde Şekil
262
C. Hukuksal İşlemlerin Çeşitli Açılardan Sınıflandırılması
264
1. Katılanların Sayısına Göre
264
2. İrade Açıklamasının Sonuçlarını Doğuracağı Zaman Bakımından
265
3. Karşılıklı Yükümlülükler Getirip Getirmemeleri Bakımından İşlemler
265
4. Sebebe Bağlı Olup Olmamaları Bakımından
266
D. Hukuksal İşlemlerde İradeyi Sakatlayan Durumlar
266
1. İsteyerek Ortaya Çıkan İrade Sakatlıkları
267
2. İstenmeyerek Ortaya Çıkan İrade Sakatlıkları
269
c. Tehdit (Korkutma–İkrah)
270
E. Kamu Hukuku İşlemleri
271
a. Cumhurbaşkanı İşlemleri
272
b. İdarî Teşkilatın İşlemleri
273
IV. HAKLARIN KAZANILMASI VE KAYBI YOLLARI
274
A. Hakların Kazanılması Yolları
275
1. Aslen (ilk elden) Kazanma
275
2. Devir Yoluyla Kazanma
275
3. Tesisen (Kurma Yoluyla) Kazanma
275
4. Zamanaşımı Yoluyla Kazanma
276
B. Hakların Kaybedilmesi Yolları
276
2. Hakların Kaybında Zamanın Rolü
277
V. HAKLARIN KORUNMASI
278
A. İstem (Talep) Hakkı
278
2. İspat (Kanıt) Yükü
279
C. Hakkın Bizzat Korunması Yolları
279
1. Haklı Savunma (Meşru Müdafaa)
279
2. Zorda Kalma (Iztırar Hali)
280
3. Kuvvet Kullanma Yolu
281
VI. ÖZEL HAKLARIN KAZANILMASI, KULLANILMASI VE KAYBINDA DÜRÜST DAVRANMA VE İYİNİYET KURALI
281
A. Dürüst Davranma Kuralı
281
B. Hakkın Kötüye Kullanılması
282
2. Hakkın Kötüye Kullanımının Varlık Koşulları
283
a. Bir hakkın varlığı
283
b. Hakkın dürüst davranma kuralına aykırı kullanılması
283
c. Hakkın kötüye kullanımının başkasını zarara uğratması
284
3. Hakkın Kötüye Kullanılmasının Sonucu
284
2. İyiniyetin Geçerli Olabilmesi İçin Gerekli Koşullar
285
a. Hakkı Kazanmayı Engelleyen Bir Eksikliğin Varlığı
285
b. Hakkın Kazanılması İçin Kanunun İyiniyeti Araması
285
c. Kişinin İyiniyetli Olması
285
4. İyiniyetin Korunduğu Durumlar
286
b. Taşınır Malın Mülkiyetinin Kazanılmasında
287
c. Taşınmaz Malın Mülkiyetinin Kazanılmasında
287
SEKİZİNCİ BÖLÜM DEĞERLENDİRME VE PEKİŞTİRME SORULARI
289
I. MEDENİ HUKUKTA SORUMLULUK (MEDENİ SORUMLULUK)
294
A. Hukuksal İşlemlerden
294
B. Haksız Eylemlerden Doğan Sorumluluk
295
1. Kusurlu Sorumluluk
295
2. Kusursuz Sorumluluk
297
II. CEZA HUKUKUNDA SORUMLULUK (CEZAİ SORUMLULUK)
298
III. İDARE HUKUKUNDA SORUMLULUK (İDARÎ SORUMLULUK)
299
A. Kusura Dayalı Sorumluluk
299
B. Kusursuz Sorumluluk
300
IV. ANAYASA HUKUKUNDA SORUMLULUK
301
V. TÜRK HUKUKUNDA YARGI DÜZENİNİN GENEL ESASLARI: SORUMLULUĞUN İŞLETİLMESİ
302
1. İlk Derece Mahkemeleri
305
a. Hukuk Mahkemeleri (Hukuk Yargısı)
305
b. Ceza Mahkemeleri (Ceza Yargısı)
306
2. İkinci Derece Mahkemeler: Bölge Adliye Mahkemeleri (BAM)
307
c. Yargılamanın Yenilenmesi
310
1. İlk Derece Mahkemeleri
311
a. Bölge İdare Mahkemeleri (İstinaf)
311
b. Temyiz Yolu (Danıştay)
312
c. Yargılamanın Yenilenmesi (Olağanüstü Başvuru)
312
d. Kanun Yararına Temyiz
312
1. Mahkemenin Görevleri
313
3. Anayasa Mahkemesi Kararlarının Sonuçları
314
D. Uyuşmazlık Yargısı
315
E. Hesap Yargısı (Sayıştay)
315
DOKUZUNCU BÖLÜM DEĞERLENDİRME VE PEKİŞTİRME SORULARI
318
HUKUKUN BELLİ BAŞLI ALANLARI
I. ÖZEL HUKUK BİLGİSİ
323
1. Aile Hukuku (TMK, m. 118–494)
325
2. Miras Hukuku (TMK, m. 495–682)
325
3. Eşya Hukuku (TMK, m. 683–1027)
326
3. Sebepsiz Zenginleşme
328
1. Ticari İşletme Hukuku
329
3. Kıymetli Evrak Hukuku
330
4. Deniz Ticareti Hukuku
331
D. Devletler Özel Hukuku (Milletlerarası Özel Hukuk)
332
1. Vatandaşlık Hukuku (Uyrukluk, Tabiiyet, Yurttaşlık Hukuku)
332
3. Kanunlar Çatışması (Bağlama Kuralları)
334
E. Medeni Usul Hukuku (Medeni Yargılama Hukuku)
334
F. İcra ve İflas Hukuku (Takip Hukuku– Cebri İcra Hukuku)
336
II. KAMU HUKUKU ALANLARI
337
D. Ceza Usul Hukuku (Ceza Yargılaması Hukuku)
344
D. Devletler Genel (Umumi) Hukuku– Uluslararası Hukuk
346
E. Mali Hukuk (Maliye Hukuku)
347
G. İnsan Hakları Hukuku
348
H. Sosyal Güvenlik Hukuku
349
ONUNCU BÖLÜM DEĞERLENDİRME VE PEKİŞTİRME SORULARI
351