Miras Ortaklığı

ÖNSÖZ V 

İÇİNDEKİLER IX 

KISALTMALAR CETVELİ XV 

ÖZET XIX 

ABSTRACT XX 

GİRİŞ 

I. Konunun Takdimi ve Çalışmanın Amacı 1 

II. Konunun Sınırlandırılması ve Çalışmanın Planı 5 

BİRİNCİ BÖLÜM 

MİRAS ORTAKLIĞININ YAPISAL ÖZELLİKLERİ 

I. Kanunî Bir Ortaklık Olarak Miras Ortaklığı 9 

II. Miras Ortaklığının Amacı 11 

III. Miras Ortaklığının Kişi Birliği Olarak Nitelendirilme İmkânı 13 

A. Gerçek Kişi Dışındaki Hak Süjelerine Duyulan İhtiyaç 13 

B. Miras Ortaklığının Tanımındaki “Kişi ve Malvarlığı” Unsurlarının Ortaklığın Yapısal Özelliklerine Etkisi 14 

C. Miras Ortaklığının Kanun Gereği Ortaya Çıkmasının Kişi Birliği Niteliğine Etkisi 16 

IV. Bir Elbirliği Ortaklığı Olarak Miras Ortaklığı 21 

A. Soyut Bir Hukukî Kurgu Olarak “Elbirliği” (Gesamthand) 21 

1. Elbirliği İlkesinin Tarihsel Gelişimi 21 

2. Malvarlığı Değerlerinin Bütünlüğünün Korunması Amacı ve Elbirliği Hak Sahipliği 25 

a. Feodal Toplumda Elbirliği Hak Sahipliğinin İzleri 25 

b. Elbirliği İlkesinin Tarihsel Arka Planının Anlaşılmasının Önemi 28 

3. Roma Hukukundaki Elbirliği Hak Sahipliğine Alternatif: Tereke Değerleri Üzerinde Paylı Mülkiyet 31 

B. Elbirliği Hak Sahipliği Esasının Modern Kanunlaştırma Hareketlerine Dâhil Oluşu 33 

1. Roma Hukuku Temelli BGB’nin İlk Taslağı: Elbirliği Kavramına “Yabancı” Bir Sistem 33 

2. BGB’nin İkinci Komisyon Taslağı: Eleştirilerle Şekillenen Hükümler 35 

V. Miras Ortaklığında Hak Öznesinin Belirlenmesi Sorunu: Elbirliği İlkesinde Hak Özneliğinin Anlamı 38 

A. Meselenin Takdimi 38 

B. Miras Ortaklığında Hak Sahipliğinin Tespiti Sorunu 41 

C. Elbirliğiyle Hak Sahipliğinin Yapısal Özelliğini Açıklayan Görüşler 45 

1. Görüşlerin Sınıflandırılmasındaki Sorun 45 

2. Hakkın Konusunu Merkeze Alan Görüşler 49 

a. Bölünmemiş Hak Sahipliği (Birlik) Teorisi (Theorie der ungeteilten Gesamtberechtigung) 49 

b. Bölünmüş Hak Sahipliği Teorisi (Theorie der geteilten Mitberechtigung) 52 

c. Hakkın Konusunu Esas Alan Elbirliği Teorilerine Yönetilen Eleştiriler 56 

3. Hak Sahibini Merkeze Alan Yaklaşımlar 62 

a. Bir Hak Öznesi Olarak Elbirliği Ortaklığı 63 

b. Elbirliği Kavramının Teorik Temeli: Hak Öznesi ile Tüzel Kişilik Arasındaki Ayrım 66 

i. Elbirliği Topluluklarında Hak Öznesi 66 

ii. Elbirliği Ortaklığını Hakkın Öznesi Kabul Eden Görüşlerin Gelişimi 67 

iii. Elbirliği Ortaklıklarının Ortak Özelliği olarak Hak Özneliği 72 

iv. Elbirliği Ortaklığının Tüzel Kişiliği Olmayan Bir Hak Öznesi Olarak Kabul Edilip Edilemeyeceği 74 

1) Elbirliği Ortaklığında “Ortak” İradenin Oluşumu Yönüyle Tüzel Kişiden Ayrılması 77 

2) Kendine Özgü Ortaklık Yapısı: Elbirliği Ortaklığının Ortaklarıyla Bağı 79 

v. Hak Öznelerindeki Artışın Türk Hukukuna Etkileri 82 

İKİNCİ BÖLÜM 

HAK ÖZNESİ OLARAK MİRAS ORTAKLIĞI 

I. Miras Ortaklığının Hak Özneliği ve Medenî Kanun Hükümleri 85 

A. Adî Ortaklığın Hak Öznesi Olarak Kabulünün Miras Ortaklığına Etkileri 85 

1. Alman Federal Mahkemesinin (BGH) 29.01.2001 Tarihli Kararı 86 

2. Alman Federal Mahkemesinin 11.09.2002 Tarihli Kararı 91 

a. Miras Ortaklığının Kanuna Dayanması 94 

b. Miras Ortaklığının Tasfiye Amacına Yönelik Olması 95 

c. Miras Ortaklığında Handlungsorganisation (Hukukî Örgütleme Yapısı) Bulunmadığı İddiası 98 

d. Kararın Değerlendirilmesi 102 

B. Terekenin Yönetiminin Miras Ortaklığının Yapısal Özelliklerine Etkisi 108 

1. Alman Miras Ortaklığının Hiyerarşik Ortaklık Yönetim Mekanizması 109 

a. Alman Hukukunda Mirasçıların Oyçokluğuyla Karar Alma İmkânının Anlamı 110 

b. Oyçokluğuyla Alınan Kararın Üçüncü Kişilerle Olan İlişkiye Etkisi 112 

2. TMK m. 640 Hükmü Uyarınca Miras Ortaklığının Yönetimi 115 

a. TMK m. 640/2 Hükmünün Anlamı 115 

i. TMK m. 640/2 Hükmünün İç İlişkide Alınan Kararlar Bakımından Uygulanma İmkânı 115 

ii. TMK m. 640 ve Miras Ortaklığının İhmal Edilmiş Ortaklık Vasfı 117 

b. TMK m. 640/4 Hükmü ve Mirasçıların Bireysel Hareket İmkânı 120 

C. Miras Ortaklığının Tereke Temsilcisi Tarafından Yönetilmesi 127 

1. Tereke Temsilcisinin Anlamı ve Hukukî Niteliği 127 

2. Tereke Temsilcisinin Kimi “Temsil” Ettiği Sorunu 129 

D. Türk Hukukunda Miras Ortaklığının Yeniden Değerlendirilmesi Gerekliliği 142 

II. Miras Ortalığının Bir Hak Öznesi Olarak Hukukî İşlemlere Taraf Olabilmesi 145 

A. Miras Ortaklığının Örgütlenmiş Yapısı (Organizasyonel Niteliği) 146 

1. Miras Ortaklığının Örgütlenmiş Hukukî Yapısı (Handlungsorganisation) 146 

2. Miras Ortaklığının “Kimliği (Unvanı)” 147 

3. Miras Ortaklığında Sorumluluğun Kapsamı (Haftungsverband) 149 

a. BGB § 2041’in Miras Ortaklığının Sorumluluk Düzeni Bakımından Anlamı 150 

b. BGB § 2041 Hükmünün Türk Hukukundaki Karşılığı 153 

B. Miras Ortaklığının Yapısal Özelliklerinin Hukukî Sonuçları 156 

III. Miras Ortaklığının Taraf Ehliyeti Sorunu 156 

A. Miras Ortaklığının Hak Öznesi olarak Kabul Edilmesinin Medenî Usûl Hukuku Bakımından Değerlendirilmesi 156 

B. Miras Ortaklığının Bir Unvanla ya da Adla Yargılamaya Katılması 157 

C. Miras Ortaklığının Hak Öznesi Olmasının Medenî Usûl ve İcra İflas Hukukundaki Anlamı 159 

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM 

MİRAS ORTAKLIĞININ UYGULAMADAKİ YAPISAL ÖZELLİKLERİ 

I. Miras Ortaklığının Türk Yargı Kararlarındaki Görünümü 167 

II. Yargı Kararlarına Göre Miras Ortaklığının Yapısal Özellikleri 168 

A. Miras Ortaklığının Tüzel Kişiliğinin Bulunmaması 168 

B. Mirasçıların Dış İlişkide Birlikte Hareket Zorunluluğu 169 

1. Birlikte Hareket Zorunluluğunun Anlamı 169 

2. Miras Ortaklığında Yönetim Sorunlarına Çözüm Olarak Tereke Temsilcisi 179 

a. Yargı Kararlarında Tereke Temsilcisinin İşlevi 179 

b. Tereke Temsilcine Uygulamada Atfedilen İşlevin Teorik Karşılığı 184 

C. Tereke Unsuru Taşınmazlar Bakımından Özellikli Sonuçlar 186 

1. Üçüncü Kişilere Karşı Açılacak Davalarda Birlikte Hareket Zorunluluğu 187 

2. Mirasçılar Arası Uyuşmazlıklarda Mirasçıların Bağımsız Hak Sahipliği 204 

D. Mirasçıların Dış İlişkide (Üçüncü Kişilere) Karşı Tek Başına Hareket Edebilme İmkânı ve Bireysel Talepleri 214 

1. Korucu Nitelikteki Davalarda Mirasçıların Bireysel Hareket İmkânı 214 

a. TMK m. 640/4 Hükmünün Yargı Kararlarındaki Karşılığı 214 

b. Tespit Davaları ve TMK m. 640/4 Hükmü 216 

c. Kira Sözleşmesinden Doğan Uyuşmazlıklarda TMK m. 640/4’ün Hukukî Sonuçları 218 

2. Mirasçının Tek Başına Tapu Sicilinin Düzeltilmesi Talebinde Bulunma İmkânı 222 

3. Para Alacakları Bakımından Mirasçıların Bireysel Talep İmkânı 227 

E. Ortaklık Değerlerine Dair Yargı Kararlarının Genel Değerlendirmesi 233 

III. Tereke Borçlarından Müteselsil Sorumluluk Kuralı (TMK m. 641/1) Bağlamında Mirasçılara Yönetilecek Taleplerin Durumu 233 

A. Tereke Borçlarından Müteselsil Sorumluluğun Yargı Kararlarındaki Karşılığı 233 

B. Müteselsil Sorumluluğun Elbirliği İlkesiyle Uyumu Sorunu 237 

1. Kıymet Takdirine Karşı Şikâyet Başvurusu 238 

2. Vasiyet Alacaklısı Mirasçının Durumu 240 

3. Kambiyo Senedinden Dolayı Borçlu Olunmadığının Tespiti Talebi 242 

4. Mirasbırakan Adına Açılan Menfî Tespit Davasının Akıbeti 243 

C. Mirasçının Terekeden Alacaklı Olması Sorunu 244 

D. Müteselsil Sorumluluğa İlişkin Kararların Değerlendirilmesi 247 

IV. Uygulamadaki Sorunlar Karşısında Miras Ortaklığında Reform İhtiyacı 248 

A. Paylı Mülkiyet Rejiminin Miras Ortaklığıyla Uyumu 248 

B. Miras Ortaklığında “Ortak Olmanın” Meydana Getirdiği Sorunlar 253 

1. Kendiliğinden İntikal İlkesine Bağlanan Hukukî Sonuçlar 253 

2. Birlikte Hareket Etme Kuralının İç İlişkide Esnetilme İmkânı 255 

SONUÇ 259 

KAYNAKÇA 271