YABANCILAR HUKUKUNUN GENEL İLKELERİ
YABANCILAR HUKUKUNA GİRİŞ
1. YABANCILAR HUKUKUNA GİRİŞ
23
1.2. Yabancılar Hukuku Terimi ve Yabancılar Hukuku Kuralları
26
1.3. Yabancılar Hukukunun Tarihsel Gelişimi
27
1.3.1. Eski Yunan’da Yabancılar Hukuku
27
1.3.2. Roma’da Yabancılar Hukuku
28
1.3.3. İslam Hukukunda Yabancılar
28
1.3.4. Osmanlı’da Yabancılar Hukuku
30
1.4. Yabancılar Hukukunun Niteliği ve Hukuk Sistemi İçindeki Yeri
31
1.5. Yabancılar Hukukunun Diğer Hukuk Dalları ile İlişkisi
32
1.5.1. Vatandaşlık Hukuku
32
1.5.2. Uluslararası Hukuk
33
1.5.3. Kanunlar İhtilafı Hukuku
34
İkinci Bölüm YABANCILAR HUKUKUNUN KAYNAKLARI
35
2. YABANCILAR HUKUKUNUN KAYNAKLARI
35
2.1. Uluslararası Hukuk Kaynakları
35
2.1.2. Uluslararası Teamül
36
2.1.3. Hukukun Genel İlkeleri
37
2.1.4. Mahkeme Kararları ve Doktrin
37
2.2. İç Hukuk Kaynakları
38
2.2.2. Kanunlar ve Düzenleyici İşlemler
40
2.2.3. Mahkeme Kararları ve Doktrin
41
YABANCILARIN HAK VE ÖZGÜRLÜKLERİNİN
BELİRLENMESİNDE BAŞVURULAN SİSTEMLER
3. YABANCILARIN HAK VE ÖZGÜRLÜKLERİNİN BELİRLENMESİNDE BAŞVURULAN SİSTEMLER
43
3.1. Eşitlik (Tebaaya Temsil) İlkesi
43
3.2. Karşılıklılık (Mütekabiliyet) İlkesi
44
3.3. Karşı İşlem Yapma Yetkisi (Mukabele–i Bilmisil)
46
3.4. En Çok Gözetilen Ulus Kaydı (En Ziyade Müsaadeye Mazhar Millet Kaydı)
47
3.5. Minimum Standart (Asgari Had) Sistemi
48
3.6. Sınırlama (Tahdit) Sistemi
49
3.8. Kontenjan Sistemi
49
ULUSLARARASI HUKUKTA YABANCILARIN HAK VE ÖZGÜRLÜKLERİ
4. ULUSLARARASI HUKUKTA YABANCILARIN HAK VE ÖZGÜRLÜKLERİ
51
4.2. Yabancıları İlgilendiren Uluslararası Hukuk Belgeleri
52
4.3. Yabancıların Uluslararası İnsan Hakları Standartları
56
4.3.1. Ülke İçinde Serbest Dolaşım ve Ülkeyi Terk Özgürlüğü
56
4.3.2. Aile Hayatı Hakkı
57
4.3.3. Sınır Dışı İşlemine Karşı Güvenceler
59
4.3.4. Geri–Gönderilmeme (Non–Refoulement) İlkesi
61
4.3.5. Ayırımcılık Yasağı
62
YABANCILARIN HAK VE ÖZGÜRLÜKLERİ
5.1. Genel Olarak Ülkeye Giriş
69
5.2. Pasaport ve Belge Kontrolü
71
5.2.1. Pasaport Çeşitleri
73
5.2.2. Pasaport Yerine Geçen Belgeler
75
5.2.2.1. Pasavan, İdari Mektup ve Hudut Geçiş Belgeleri
75
5.2.2.2. Yurt dışına Taşıma Yapan Kara, Hava ve Deniz Ulaşım Araçlarının Memur ve Mürettebatına Verilen Belgeler
76
5.2.2.3. Seyahat Belgeleri
77
5.2.2.4. NATO Seyahat Emri
78
5.2.2.5. Kimlik Kartları
78
5.2.2.6. Mülteci Seyahat Belgesi
79
5.3. Türkiye’ye Girişine İzin Verilmeyecek Yabancılar ve Giriş Yasağı
79
5.4. Vize Yükümlülüğü ve Vize İşlemleri
80
5.4.2. Vize Zorunluluğu ve Yetkili Merciler
81
5.4.4. Vize Muafiyetleri
83
5.4.4.1. Kanunda Belirtilen Vize Muafiyetleri
83
5.4.4.2. Uluslararası Antlaşmalardan Doğan Vize Muafiyetleri
85
5.4.5. Sınır Vizesi ve Havalimanı Transit Vizesi
86
5.5. Vize Verilmeyecek Yabancılar ve Vizenin İptali
87
5.6. Taşıyıcı Yükümlülükleri ve Kabul Edilemez Yolcu
88
6.1. Genel Olarak Yabancıların İkâmeti
91
6.1.1. Yabancıların İkametine Getirilen Yasaklama ve Sınırlamalar
92
6.1.2. İkamet İzni Alma Zorunluluğu ve Muafiyeti
93
6.1.3. İkamet İzni Başvurusu
95
6.1.4. İkamet İzinlerinin Uzatılması
96
6.1.5. İkamet İzinlerine İlişkin Diğer Hususlar
97
6.2. İkamet İzni Çeşitleri
98
6.2.1. Kısa Dönem İkamet İzni
98
6.2.2. Aile İkamet İzni
99
6.2.3. Öğrenci İkamet İzni
102
6.2.4. Uzun Dönem İkamet İzni
103
6.2.5. İnsani İkamet İzni ve İnsan Ticareti Mağduru İkamet İzni
104
6.2.6. Vatansız Kişiler
105
6.2.7. KKTC Uyruklu Şahısların İkameti
106
7.1. Genel Olarak Yabancıların Çalışma Hak ve Özgürlüğü
107
7.2. Yabancıların Çalışma İzinleri
109
7.2.1. Çalışma İznine İlişkin Genel Esaslar
109
7.2.1.1. Çalışma İzinlerinin Verilmesi ve Uzatılması
109
7.2.1.2. Çalışma İzninin Sınırlandırılması ve Reddi
112
7.2.1.3. Çalışma İzninin İptali ve Geçerliliğini Kaybetmesi
113
7.2.2. Çalışma İzni Çeşitleri
114
7.2.2.1. Süreli Çalışma İzni
114
7.2.2.2. Süresiz Çalışma İzni
116
7.2.2.3. Bağımsız Çalışma İzni
116
7.2.2.4. İstisnaî Çalışma İzinleri
117
7.2.3. Bildirim, Denetleme ve Yaptırım
120
7.2.4. Yabancı Sermaye Yatırımlarında Çalışacak Yabancılar
121
7.2.4.1. Yabancı Yatırımlar Yönetmeliğinin Kapsamı
121
7.2.1.2. Çalışma İzinlerinin Verilmesine İlişkin Prensipler
123
7.2.5. Kanun Kapsamı Dışındaki Yabancılar
124
7.2.5.1. TVK 28. Madde Kapsamındaki Yabancılar
124
7.2.5.2. Yabancı Muhabirler ve Basın–Yayın Organları Mensupları
125
7.2.5.3. Diğer Bakanlık ve Kamu Kuruluşlarınca Çalıştırılacak Yabancılar
125
7.2.5.4. Çalışma İzninden Muaf Tutulan Diğer Yabancılar
126
7.2.5.5. AB Vatandaşlarının Türk–AB Ortaklık Hukukundan Doğan Statüleri
127
7.2.6. Geçici Koruma Sağlanan Yabancılar
129
7.3. Yabancılara Kısıtlanan Meslek ve Sanatlar
130
7.3.1. Kamu Güvenliği Nedeniyle Konulan Kısıtlamalar
130
7.3.2. Kamu Sağlığı Nedeniyle Konulan Kısıtlamalar
133
7.3.3. Kamu Düzeni Nedeniyle Konulan Kısıtlamalar
136
7.3.4. Kamu Yararı Nedeniyle Konulan Kısıtlamalar
136
EĞİTİM VE ÖĞRETİM ÖZGÜRLÜĞÜ
8. EĞİTİM VE ÖĞRETİM ÖZGÜRLÜĞÜ
137
8.1. Yabancıların Öğrenim Hakkı
137
8.1.1. Yabancı Öğrencilerin İkamet ve Çalışmaları
138
8.1.2. Okul Çeşitlerine Göre Yabancıların Öğrenim Hakkı
139
8.2. Yabancıların Öğretim Özgürlüğü
140
8.2.1. Yabancıların Öğretmenlik Yapma Hakkı
141
8.2.2. Yabancıların Öğretim Kurumu Açma Özgürlüğü
142
8.2.2.1. Tarihsel Gelişim
142
8.2.2.2. Milletlerarası Özel Öğretim Kurumu Açma Hakkı
143
8.2.2.3. Yabancı Okulların Kapasite ve Arazi Artırımı
144
8.2.2.4. Yabancı Okulların Denetimi
145
9. ÖRGÜTLENME ÖZGÜRLÜĞÜ
147
9.1. Toplantı ve Gösteri Yürüyüşü Düzenleme Hakkı
147
9.4.1. Seçme, Seçilme ve Siyasi Faaliyette Bulunma Hakkı
151
9.4.2. Siyasi Parti Kurma ve Üyelik Hakkı
151
9.4.3. Kamu Hizmetlerine Girme Hakkı
151
9.4.4. Yurt Savunmasına Katılma Hakkı ve Ödevi
152
EŞYA VE MİRAS HUKUKUNA İLİŞKİN HAKLAR
10. EŞYA VE MİRAS HUKUKUNA İLİŞKİN HAKLAR
153
10.1. Yabancıların Taşınmaz Mallar Üzerindeki Hakları
154
10.1.1. Yabancı Gerçek Kişilerin Taşınmaz Mallar Üzerindeki Hakları
155
10.1.1.1. Karşılıklılık İlkesi
156
10.1.1.2. Kanuni Sınırlamalara Uyma
157
10.1.2. Yabancı Tüzel Kişilerin Taşınmaz Mallar Üzerindeki Hakları
160
10.1.3. Yabancı Sermayeli Şirketlerin Taşınmaz Mallar Üzerindeki Hakları
161
10.2. Yabancıların Türkiye’deki Miras Hakları
163
11.1. Genel Olarak Sınır Dışı Etme
165
11.2. Uluslararası Hukukta Sınır Dışı İşlemine Karşı Güvenceler
166
11.2.1. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin Sağladığı Güvenceler
166
11.2.2. Avrupa Sosyal Şartının Sağladığı Güvenceler
167
11.2.3. Avrupa İkamet Sözleşmesinin Sağladığı Güvenceler
168
11.2.4. Mülteciler ve Vatansızlarla İlgili Uluslararası Güvenceler
168
11.2.5. Tüm Göçmen İşçilerin ve Ailelerinin Korunmasına Dair Uluslararası Sözleşmenin Sağladığı Güvenceler
169
11.3. İç Hukukta Sınır Dışı Etme İşlemi
169
11.3.1. Sınır Dışı Etme Kararı
169
11.3.2. Sınır Dışı Etme Nedenleri
170
11.3.3. Sınır Dışı Etmeyi Önleyici Nedenler
171
11.3.4. İdari Gözetim
172
11.3.5. Geri Gönderme Merkezleri
173
11.3.6. Sınır Dışı Kararının İcrası
174
12. SUÇLULARIN İADESİ
177
12.1. Suçluların İadesi Kurumu ve Tarihsel Gelişimi
177
12.2. İadenin Koşulları
179
12.2.1. Anlaşmanın Mevcudiyeti
179
12.2.2. Suç Oluşturan Bir Eylemin Varlığı
179
12.2.2.1. Eylemin Her İki Kanununa Göre Suç Olması
179
12.2.2.2. Suçun Takip Edilebilir Olması
179
12.2.3. İadeye Konu Suçun Belli Bir Ağırlıkta Olması
181
12.3.1. Türkiye’nin Talep Edilen Ülke Olması
182
12.4. İadenin Sonuçları
183
12.4.1. İade Konusu Suçtan Başkasından Yargılamama
184
12.4.2. Suçun Nevinde Meydana Gelen Değişiklikler
184
12.4.3. İade Edilen Kişinin Rızası
185
12.4.4. Üçüncü Bir Devlete İade
185
12.5. İadenin Olumsuz Koşulları
185
12.5.1. Vatandaşın İade Edilmezliği İlkesi
185
12.5.2. Siyasi Suçlardan Dolayı İade Edilmeme Kuralı
186
12.5.2.1. Devlet Başkanına Karşı Suçlar (Belçika Kaidesi)
187
12.5.2.3. Harp (Savaş) Suçları
187
12.5.2.4. Barışa Karşı İşlenen Suçlar
188
12.5.2.5. İnsanlığa Karşı İşlenen Suçlar
188
12.5.2.6. Tedhişçilik (Terör) Suçları
188
12.5.2.7. Uçak Kaçırma Suçları
189
12.5.3. Askeri Suçlardan İade Edilmeme İlkesi
189
12.5.4. Basın Suçlarından İade Edilmeme İlkesi
190
12.5.5. Mali Suçlardan İade Edilmeme İlkesi
190
12.5.6. Non Bis In Idem Kuralı
191
12.6. İadesine Karar Verilen Kişinin Teslimi
192
12.6.1. Kişinin Teslim Edileceği Devletin Belirlenmesi
192
12.6.1.1. Aynı Suçtan Birden Fazla Talep Bulunması
193
12.6.1.2. Farklı Suçlardan Dolayı Birden Fazla Talep Bulunması
193
12.6.2. Doğrudan Talep Eden Devlete Teslim
194
12.6.3. Transit Teslim
194
12.6.4. Gecikmeli Teslim Halleri
195
12.6.5. Eşyanın Teslimi
196
12.6.6. İade Giderleri
196
13. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜ
197
13.1. Dilekçe, Bilgi Edinme ve Kamu Denetçisine Başvurma Hakkı
197
13.2. Yabancıların Dava Hakkı
198
13.2.1. MÖHUK’ta Teminat Yükümlülüğü
199
13.2.2. HMK’da Teminat Yükümlülüğü
199
13.3. Anayasa Mahkemesine ve AİHM’ne Bireysel Başvuru
200
14.1. Genel Olarak Göç ve Göçmenler
201
14.2. Türk Hukukunda Göç ve Göçmenler
202
14.2.1. Türk Hukukunda Göçmen Kategorileri
204
14.2.2. Göçmen Kabulünde Aranan Koşullar
205
14.2.3. Göçmenlerin Ülkeye Kabulünden Sonraki İşlemler
207
14.2.4. Göçmenlere Sağlanan Muafiyetler
208
15. MÜLTECİ HUKUKUNA GİRİŞ
215
15.1. Uluslararası Koruma Kavramının Tarihsel Gelişimi
216
15.1.1. Birinci Dünya Savaşı Sonrası: Milletler Cemiyeti Dönemi
216
15.1.2. İkinci Dünya Savaşı Sonrası: BMMYK ve 1951 Cenevre Sözleşmesi
217
15.1.3. Uluslararası Koruma Fikrinin Evrenselleşmesi
218
15.1.4. Uluslararası Korumada Sınırlayıcı Gelişmeler
219
15.2. Mülteci Hukukunun Kaynakları
220
15.2.1. Uluslararası Mülteci Hukuku
221
15.2.1.1. Evrensel Sözleşmeler
221
15.2.1.2. Bölgesel Düzenlemeler
222
15.2.1.3. Uluslararası Teamül Hukuku
224
15.2.1.4. Yargısal Kararlar ve Doktrin
224
15.2.1.5. Bağlayıcı Olmayan (Soft Law) Uluslararası Belgeler
224
15.2.2. Uluslararası İnsan Hakları Hukuku
226
15.2.3. Uluslararası İnsancıl Hukuk
228
15.2.4. Uluslararası Ceza Hukuku
230
15.3. Mülteci Kavramı
233
15.3.1. Milletler Cemiyeti ve Birleşmiş Milletler Bünyesinde Yapılan Mülteci Tanımları
234
15.3.1.1. Milletler Cemiyeti Bünyesinde Yapılan Mülteci Tanımları
234
15.3.1.2. Birleşmiş Milletler Bünyesinde Yapılan Mülteci Tanımları
234
15.3.2. 1951 Cenevre Sözleşmesi ve 1967 Protokolünde Mülteci Tanımı
237
15.3.3. Bölgesel Düzenlemelerde Mülteci Kavramı
239
15.3.3.1. Afrika Birliği Örgütü (ABÖ) Mülteci Tanımı
239
15.3.3.2. Cartagena Deklarasyonu Mülteci Tanımı
240
15.3.3.3. Avrupa Birliği Hukukunda Mülteci Tanımı
240
15.3.4. İç Hukukta Mülteci Kavramı
242
MÜLTECİ STATÜSÜ BELİRLEME
16. MÜLTECİ STATÜSÜ BELİRLEME
245
16.1. Mülteci Statüsünün Kazanılması
246
16.1.1. Zulme Uğramaktan Haklı Nedenlerle Korkma
246
16.1.2. Zulüm Korkusunun Irk, Din, Tabiiyet, Belirli Bir Toplumsal Gruba Mensubiyet ya da Siyasi Düşüncelerden Kaynaklanması
249
16.1.2.1. Irka Dayalı Zulüm
249
16.1.2.2. Dine Dayalı Zulüm
250
16.1.2.3. Milliyete Dayalı Zulüm
250
16.1.2.4. Toplumsal Grup Mensubiyetine Dayalı Zulüm
251
16.1.2.5. Siyasi Düşünceye Dayalı Zulüm
253
16.1.3. Ülkesi Dışında Bulunma
254
16.1.4. Ülkesinin Himayesinden Yoksun Bulunma veya Yararlanmak İstememe ya da Ülkesine Geri Dönememe veya Dönmek İstememe
255
16.2. Mülteci Statüsü Dışında Bırakma
256
16.2.1. Uluslararası Korumaya İhtiyacı Olmayan Kişiler
256
16.2.2. Uluslararası Korumaya Layık Görülmeyen Kişiler
257
16.2.2.1. Barışa Karşı Suç, Savaş Suçu ve İnsanlığa Karşı Suç
259
16.2.2.2. Ağır Siyasi Olmayan Suçlar
260
16.2.2.3. Birleşmiş Milletlerin Amaç ve İlkelerine Aykırı Eylemler
262
16.3. Mülteci Statüsünün Sona Ermesi
262
16.3.1. Mülteci Statüsünü Sona Erdiren İradi Nedenler
263
16.3.2. Menşei Ülkedeki Koşulların Değişmesi
265
16.4. İç Hukukta Mülteci Statüsü Belirleme
266
16.4.1. Uluslararası Koruma Statüsünün Kazanılması
267
16.4.2. Uluslararası Koruma Statüsü Dışında Bırakma
268
16.4.3. Uluslararası Koruma Statüsünün Sona Ermesi ve İptali
269
17. TAMAMLAYICI KORUMA
271
17.1. 1951 Cenevre Sözleşmesinde Geri Gönderilmeme (Non–Refoulement) İlkesi
271
17.1.1. Geri Gönderilmeme İlkesinin Kapsam ve İçeriği
272
17.1.1.1. İlkenin Sorumlu Tuttuğu Devlet
272
17.1.1.2. İlkenin Yasakladığı Eylemler
274
17.1.1.3. İlkenin Koruma Sağladığı Kişiler
276
17.1.1.4. Geri Göndermenin Yasak Olduğu Yerler
278
17.1.1.5. Hayat ya da Özgürlüğe Yönelik Tehdit
279
17.1.2. Geri Gönderilmeme İlkesinin İstisnaları
280
17.1.2.1. Geri Gönderilmeme İlkesinin Cenevre Sözleşmesinin 1(F)(b) Maddesiyle İlişkisi
281
17.1.2.2. Geri Gönderilmeme İlkesinin İstisnalarının Uygulanması
282
17.1.2.3. “Ulusal Güvenlik” Nedeniyle Geri Gönderme
283
17.1.2.4. ‘Topluma Yönelik Tehlike’ Nedeniyle Geri Gönderme
285
17.2. Uluslararası İnsan Hakları Hukuku ve Tamamlayıcı Koruma
286
17.2.1. Birleşmiş Milletler İşkenceyi Önleme Sözleşmesi
289
17.2.2. Birleşmiş Milletler Medeni ve Siyasi Haklar Sözleşmesi
291
17.2.3. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi
294
17.2.3.1. Sözleşmenin 3. Maddesi
294
17.2.3.2. Sözleşmenin 8. Maddesi
297
17.2.3.3. Sözleşmenin 13. Maddesi
299
17.2.3.4. Sözleşmenin 34. Maddesi
299
17.2.4. İç Hukukta Tamamlayıcı Koruma
300
KİTLESEL SIĞINMA VE GEÇİCİ KORUMA
18. KİTLESEL SIĞINMA VE GEÇİCİ KORUMA
303
18.1. Kitlesel Sığınma
303
18.3. AB Hukukunda Kitlesel Sığınma ve Geçici Koruma
308
18.4. İç Hukukta Kitlesel Sığınma ve Geçici Koruma
312
18.4.1. Geçici Koruma Rejiminin Gelişimi
313
18.4.2. YUKK ve Geçici Koruma
314
18.4.2.1. Geçici Korumanın Kapsamı
314
18.4.2.2. Geçici Korumaya İlişkin İşlemler
315
18.4.2.3. Geçici Korunanlara Sağlanacak Hizmetler
316
18.4.2.4. Kalıcı Çözümler
318
19. İLTİCA/SIĞINMA USULÜ
319
19.1. İltica/Sığınma Usulüne İlişkin Temel Standartlar
320
19.1.1. İltica/Sığınma Usulüne Erişim
321
19.1.2. İltica/Sığınma Başvurusunun İncelenmesi
323
19.1.3. Sığınmacıya Sağlanan Usul Güvenceleri
325
19.1.4. Güvenli Ülke Kavramı ve Özel Sığınma Usulleri
325
19.1.5. Mülteci ve Sığınmacıların Gözetim Altında Tutulması
330
19.1.6. İtiraz ve Yargı Yolu
332
19.2. İç Hukukta İltica/Sığınma Usulü
334
19.2.1. Mülteci/Sığınmacının Ülkeye Girişi
335
19.2.2. Başvuru ve Kayıt İşlemleri
335
19.2.5. Güvenli Ülke Kavramı ve Özel İltica/Sığınma Usulleri
340
19.2.6. BMMYK’nın Rolü
342
19.2.7. İdari Gözetim
344
19.2.8. İdari İtiraz ve Yargı Yolu
345
MÜLTECİ VE SIĞINMACILARIN HAK VE ÖZGÜRLÜKLERİ
20. MÜLTECİ VE SIĞINMACILARIN HAK VE ÖZGÜRLÜKLERİ
347
20.1. Kalıcı Çözümler
347
20.1.1. Gönüllü Dönüş
348
20.1.2. Yerel Entegrasyon
350
20.1.3. Yeniden Yerleştirme
351
20.2. Hak ve Özgürlüklere İlişkin Uluslararası Hukuk Çerçevesi
352
20.2.1. Uluslararası İnsan Hakları Hukuku
353
20.2.2. Uluslararası Mülteci Hukuku
355
20.3. Mülteci ve Sığınmacıların Maddi Hak ve Özgürlükleri
358
20.3.1. İkamet ve Seyahat Özgürlüğü
359
20.3.2. Aile Hayatı Hakkı
362
20.3.3. Çalışma Hakkı
364
20.3.4. Eğitim ve Öğretim Özgürlüğü
367
20.3.5. Sağlık ve Sosyal Yardım Hakları
369
20.3.6. Entegrasyon ve Vatandaşlık
371
20.4. İç Hukukta Mültecilerin Hak ve Özgürlükleri
374
20.4.1. İkamet ve Seyahat
375
20.4.2. Aile Hayatı Hakkı
377
20.4.3. Çalışma Hak ve Özgürlüğü
377
20.4.4. Eğitim ve Öğretim
379
20.4.5. Sağlık ve Sosyal Yardım
380
20.4.6. Entegrasyon ve Vatandaşlık
381