1.1. Sorunun Çerçevesi ve Kitabın Yaklaşımı
35
1.2. Yöntem ve Kitabın Planı
43
1.3. Bu Baskının Öngörüleri ve Politika Tezleri (2026–2035)
46
2. ENERJİ KAYNAKLARININ TANIMI VE SINIFLANDIRILMASI
51
2.1. Yenilenemeyen (Tükenir) Enerji Kaynakları
54
2.1.4. Nükleer Enerji ve Uranyum
64
2.2. Yenilenebilir Enerji Kaynakları
67
2.2.2. Rüzgâr Enerjisi
70
2.2.3. Jeotermal Enerji
71
2.2.4. Biyokütle Enerjisi ve Biyolojik Atıklar
72
2.2.5. Hidroelektrik Enerjisi
73
2.2.6. Hidrojen: Enerji Taşıyıcısı
74
2.2.7. Yenilenebilir Enerjinin Uluslararası İlişkilere Etkisi
77
3.1. Enerji Güvenliğinin Tarihsel Dönüşümü
83
3.1.1. Kömürden Petrole: Kaynak, Taşıma ve Çeşitlendirme
83
3.1.2. Almanya’nın Petrol Açığı ve İkinci Dünya Savaşı
84
3.1.3. Süveyş’ten Petrol Krizlerine: Güzergâh Riski ve Kurumsallaşma
87
3.1.4. Piyasa Entegrasyonu, Gaz Bağımlılığı ve Çifte Şok (Kovid–19 Talep Şoku ve Rusya–Ukrayna Savaşı Sonrası Enerji Krizi)
88
3.1.5. 2026 Deniz Darboğazları Şoku
90
3.1.6. Finansal Altyapı, Petrodolar ve Analitik Tez
99
3.1.7. ABD’nin Küba ve Grönland Politikası
106
3.1.8. Enerji Güvenliğinin Güncel Kapsamı ve Doğu Akdeniz’e Geçiş
108
3.2. Enerji Güvenliğinin Boyutları ve Ölçülmesi
108
3.3. Enerji Stratejisinden Enerji Politikasına
114
3.3.1. Enerji Politikalarını Biçimlendiren Küresel Etkenler
116
3.3.2. Küresel Enerji Düzeninde Başlıca Aktörler
119
3.3.3. ABD’nin Enerji Stratejisi
121
3.3.4. Rusya Federasyonu’nun Enerji Stratejisi
125
3.3.5. Avrupa Birliği’nin Enerji Stratejisi
128
3.3.6. Türkiye’nin Enerji Güvenliği ve Doğu Akdeniz
131
4. DOĞU AKDENİZ BÖLGESİNDE ENERJİ KAYNAKLARI
141
4.1. Coğrafi ve Tarihsel Çerçeve
141
4.1.1. Doğu Akdeniz’in Kapsamı
141
4.1.2. Deniz Yolları ve Tarihsel Süreklilik
142
4.2. Doğu Akdeniz’in Enerji Coğrafyası
145
4.2.1. Jeolojik Havzalar ve Kaynak Kavramları
145
4.2.2. Başlıca Doğal Gaz Sahaları
147
4.2.3. Ticarileştirme Koşulları ve İhracat Seçenekleri
150
4.2.4. Hidrokarbonların Ötesinde Enerji Potansiyeli
151
4.3. Jeopolitik ve Stratejik Önem
153
4.3.1. Klasik Jeopolitik Kuramların Doğu Akdeniz’i Açıklama Gücü
153
4.3.2. Süveyş Kanalı, Deniz Darboğazları ve Kritik Altyapı
156
4.3.3. Doğu Akdeniz’in Enerji Geleceği
161
5. DOĞU AKDENİZ BÖLGESİ’NDEKİ DEVLETLERİN ENERJİ STRATEJİSİ VE ENERJİ POLİTİKASI
163
5.7. Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti (KKTC)
179
5.8. Güney Kıbrıs Rum Yönetimi (GKRY)
182
5.12. Karşılaştırmalı Değerlendirme
193
6. ULUSLARARASI HUKUK
197
6.1. Uluslararası Hukukun Niteliği ve İşleyişi
199
6.1.1. Hukuk Düzeni Olarak Uluslararası Hukuk
200
6.1.2. Uluslararası Hukuk Kişiliği
205
6.1.3. Rıza, Bağlayıcılık ve Hukukî İtiraz
212
6.1.4. Uluslararası Yargıya Başvurunun Şartları
215
6.2. Kaynaklar, Yardımcı Araçlar ve Normların İlişkisi
219
6.2.1. Uluslararası Antlaşmalar
223
6.2.1.1. Kuruluş ve Bağlanma
225
6.2.1.2. Antlaşmaların Yorumlanması
231
6.2.1.3. Üçüncü Devletler
233
6.2.1.4. Değişiklik ve Ardışık Antlaşmalar
235
6.2.1.5. Geçersizlik ve Sona Erme
236
6.2.1.6. Depoziter ve Tescil
239
6.2.2. Uluslararası Teamül Hukuku
241
6.2.3. Hukukun Genel İlkeleri
250
6.2.4. Yargı Kararları, Öğreti ve Diğer Yardımcı Araçlar
254
6.2.5. Tek Taraflı İşlemler, Uluslararası Örgüt Kararları ve Bağlayıcı Olmayan Metinler
261
6.2.5.1. Tek Taraflı İşlemler
262
6.2.5.2. Uluslararası Örgüt Kararları
265
6.2.5.3. Bağlayıcı Olmayan Uluslararası Anlaşmalar ve Soft Law Araçları
266
6.2.6. Normların Statüsü ve Birbirleriyle İlişkisi
268
6.2.6.1. Emredici Normlar ve Erga Omnes Yükümlülükler
268
6.2.6.2. Normların Birlikte Uygulanması ve Çatışması
272
6.3. Devlet Sorumluluğu
276
6.3.1. İsnat, İhlal ve Zaman
276
6.3.2. Özel Kişiler, Gerekli Özen ve Başka Devletlerin Katkısı
278
6.3.3. Hukuka Aykırılığı Ortadan Kaldıran Hâller
280
6.3.4. İhlalin Hukukî Sonuçları ve Sorumluluğun İleri Sürülmesi
282
6.3.5. Sınırlandırılmamış Deniz Alanlarına Uygulama
285
6.4. Uluslararası Hukuk Hâlâ İşliyor mu?
287
6.4.1. Ukrayna, Gazze ve İran: Hukukî Karar ile Sahadaki Sonuç
287
6.4.2. Realist ve Eleştirel İtirazlar
292
6.4.3. BM’nin Kurumsal Sınırları ve Merkez Dışı Uygulama
297
6.4.4. Uluslararası Hukukun Geleceğine İlişkin Öngörüler
302
6.5. Doğu Akdeniz Uyuşmazlıklarının İncelenmesinde Yöntem
305
6.5.1. İncelemenin Aşamaları
305
6.5.2. İddiaların Belge ve Zaman Bakımından Denetimi
306
6.5.3. Harita ve Koordinatların Teknik Denetimi
308
6.5.4. Delillerin ve Devlet Davranışının Değerlendirilmesi
311
7.1. 1958 Cenevre Sözleşmeleri
317
7.2. 1982 Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi ve Teamül Hukuku
320
7.3. Deniz Alanları ile Hak ve Yetkilerin Dağılımı
324
7.3.3. Karasuları ve Türkiye’nin Uygulaması
334
7.3.5. Uluslararası Boğazlar ve Türk Boğazlarının Özel Rejimi
339
7.3.6. Takımada Suları
343
7.3.7. Münhasır Ekonomik Bölge
345
7.3.8. Kıta Sahanlığı
353
7.3.9. Kıta Sahanlığı Sınırları Komisyonu
362
7.3.10. Açık Denizler
365
7.3.11. Alan ve Uluslararası Deniz Yatağı Otoritesi
371
7.3.12. Kapalı ve Yarı Kapalı Denizler: Doğu Akdeniz
376
7.3.13. Deniz Çevresinin Korunması ve Doğu Akdeniz Uygulaması
381
7.4. Adalar ve Diğer Deniz Oluşumları
388
7.4.1. Ada, Kayalık, Cezir Yüksekliği ve Yapay Ada
388
7.4.2. Hak Kazanımı ile Sınırlandırmadaki Etki
390
7.5. Deniz Alanlarının Sınırlandırılması
393
7.5.1. Uygulanacak Kurallar ve Sınırlandırmanın İşlevi
393
7.5.2. Hak Kazanımı, İlgili Kıyılar ve İlgili Alan
395
7.5.3. Eşit Uzaklık–İlgili Koşullar Yöntemi
397
7.5.4. İlgili Koşullar ve Sonuç Denetimi
399
7.5.5. Sınırlandırma Öncesi Yükümlülükler
401
7.5.6. Müzakere ve İçtihatta Adalara Verilen Farklı Etkiler
402
7.5.7. Doğu Akdeniz’de Kıbrıs ve Meis’in Farklı Coğrafi İşlevleri
403
7.6. Deniz Sınırlandırması Uyuşmazlıklarının Barışçı Çözümü
406
7.6.1. Müzakere ve Uzlaştırma
406
7.6.2. Yargı ve Tahkimde Rıza
407
7.7. Doğu Akdeniz Bakımından Yol Gösteren Sınırlandırma İçtihadı
410
7.7.1. Sektörel Çözüm, Kıyı Biçimi ve Tek Deniz Sınırı
410
7.7.2. Ada Devletleri, Anakara Önündeki Adalar ve Yapılandırılmış Yöntem
415
7.7.3. Alternatif Yöntemler, Devlet Davranışı ve Dış Kıta Sahanlığı
419
7.7.4. Ege Kıta Sahanlığı Davasının Usulî Mirası
420
7.8. Doğu Akdeniz’e Uygulanacak Ölçütler
421
8. DOĞU AKDENİZ’DE SINIRLANDIRMA, ENERJİ BAĞLANTILARI VE BÖLGESEL GÜÇ İLİŞKİLERİ
423
8.1. Hukukî Haritanın Okunması: İşlem, Alan ve Proje
423
8.2. Doğu Akdeniz’in İki Ana Düğümü
424
8.2.1. Kıbrıs: Temsil, Deniz Alanı Hakları ve Ortak Kaynaklar
424
8.2.2. Meis: Hak Kazanımı, Sınırlandırma Etkisi ve Batı Koridoru
428
8.3. Bölgesel Sınırlandırma Mimarisi
431
8.3.1. Kıbrıs’ın Güneyi ve Doğusu: Birbirine Eklenen İkili Hatlar
431
8.3.2. Batı Koridoru: Türkiye–Libya ile Yunanistan–Mısır Hatları
433
8.3.3. Tanıma Olmadan Sınır ve Kaynak Düzeni: İsrail–Lübnan Örneği
437
8.3.4. Kuzey ve Güney Uçlardaki Açık Dosyalar
439
8.4. Sınırlandırılmamış Alanların Yönetimi
439
8.4.1. Bildirimler, Ruhsatlar ve Deniz Mekânsal Planları
440
8.4.2. Faaliyetin Ağırlığı ve Kolluk Riski
441
8.4.3. Ortak Geliştirme ve Sınırı Aşan Rezervler
442
8.4.4. Çevresel ve Teknik İş Birliği
444
8.4.5. Yargı, Tahkim ve Özel Anlaşma Seçeneği
450
8.5. Kaynaktan Pazara: Altyapı ve Ticarileştirme
452
8.5.1. Mısır LNG Merkezi ve Kıbrıs Sahaları
452
8.5.2. Gazın İhracı: Mısır, Türkiye ve EastMed Seçenekleri
455
8.5.3. Elektrik Bağlantıları ve Enerji Dönüşümü
458
8.5.4. Bölgesel Pazarlar ve Doğu Akdeniz Gaz Forumu
460
8.6. Kıyıdaş Olmayan Aktörler ve Küresel Bağlantılar
461
8.6.1. Arabuluculuk ve Güvenlik İşlevi
462
8.6.2. Pazar, Finansman ve Düzenleme Gücü
463
8.6.3. Limanlar, Koridorlar ve Çin’in Bağlantı Stratejisi
464
8.6.4. Küresel Şokların Doğu Akdeniz’e Etkisi
465
8.7. 2026–2035 Dönemi İçin Olası Yönelimler
466
8.7.1. Ana Senaryo: Yönetilen Uyuşmazlık
467
8.7.2. Proje Merkezli Yakınlaşma
469
8.7.3. Düşük Olasılıklı, Yüksek Etkili Risk: Sahada Karşılaşma
470
8.7.4. 2030–2035 Ufku: Gazdan Bağlantı Sistemine
470
8.8. Türkiye Bakımından Sentez ve Öncelikler
471
9.1. Araştırmanın Temel Sonuçları
473
9.2. Doğu Akdeniz’e İlişkin Hukukî ve Jeopolitik Sonuçlar
476
9.3. Bölgesel Enerji Düzeni ve Proje Ekonomisi
478
9.4. Politika Öncelikleri
480
9.5. 2026–2040 Ufku: Öngörülerin Sınanması, Senaryolar ve Karar Eşikleri
484
9.5.1. 2026–2035 Öngörülerinin Sınanması
485
9.5.2. 2035–2040 İçin Temel Senaryolar
487
9.5.3. Türkiye İçin Karar Eşikleri
488
9.6. Çalışmanın Sınırları ve Son Söz
489
Antlaşmalar ve diğer birincil hukuk kaynakları
494