Türk ve Alman Hukukunda İdari Davaların Konusuz Kalması
Türk ve Alman Hukukunda İdari Davaların Konusuz Kalması
1. Baskı,
Ekim 2026
Kitabın Detayları
Dili:
Türkçe
Ebat:
16x24
Sayfa Sayısı:
504
Kitabın Fiyatı:
1.150,00₺
Temin süresi 2-3 gündür.
Kitabın Açıklaması
Bir idari dava devam ederken uyuşmazlığın konusu ortadan kalkarsa mahkeme ne yapmalı, yargılama giderlerini kim yüklenmeli? Türk idari yargılama hukuku bu soruya bütünlüklü bir cevap sunmamaktadır; İYUK'ta düzenlenmeyen davanın konusuz kalması, uygulamada çoğunlukla HMK m. 331/1'in kıyasen uygulanmasıyla ve mahkemelerin re'sen verdiği "karar verilmesine yer olmadığı" kararlarıyla çözülmektedir.
Bu eser, davanın konusuz kalması meselesini Türk hukukunda bu denli etraflı ele alan ilk çalışma olma özelliğini taşımaktadır. Çalışma, Alman idari yargılama sistemini genel hatlarıyla tanıtmakla kalmayıp konuyu Alman hukukunda "sona erme" (Erledigung) kurumu çerçevesinde oluşan öğreti ve içtihat birikimiyle karşılaştırmalı biçimde incelemektedir. Dava konusu teorilerinden tarafların uyuşan ve tek taraflı beyanlarına, tespitin sürdürülmesi davasından kesin hüküm etkisine ve yargılama giderlerine uzanan bu çerçevede, Alman hukukundaki çözümler Türk hukukunun tasarruf ve re'sen araştırma ilkelerine, dava açma sürelerine ve İYUK'un sınırlı yollama sistemine uyarlanarak değerlendirilmektedir. Anayasa Mahkemesi, Danıştay ve idare mahkemesi kararlarının incelenmesiyle desteklenen eser, uygulamanın mevcut yaklaşımının ötesine geçen yeni bir bakış açısına duyulan gereksinimi ortaya koymakta ve Türk hukukuna yönelik somut önerilerle sona ermektedir. Uygulayıcılar, akademisyenler ve idari yargılama hukukuna ilgi duyan herkes için hem kuramsal hem pratik bir başvuru kaynağıdır.
Kitabın Konu Başlıkları
Genel Olarak Davanın Konusuz Kalması (Allgemeines zur Erledigung des Rechtsstreits)
Alman Hukukunda İdari Davaların Konusuz Kalması (Die Erledigung verwaltungsgerichtlicher Verfahren im deutschen Recht)
Türk Hukukunda İdari Davaların Konusuz Kalması
Kitapla İlgili Kategoriler
Kitabın İçindekileri
İÇİNDEKİLER
ÖNSÖZ
7
İÇİNDEKİLER
11
KISALTMALAR
19
GİRİŞ
23
BİRİNCİ BÖLÜM
GENEL OLARAK DAVANIN KONUSUZ KALMASI (ALLGEMEINES ZUR ERLEDIGUNG DES RECHTSSTREITS)
A. KAVRAMSAL ÇERÇEVE VE KONUSUZ KALMA ŞARTLARI
(BEGRIFFLICHER RAHMEN UND VORAUSSETZUNGEN DER
ERLEDIGUNG)
27
I. Davanın Konusunun Sona Ermesi (Erledigung der Hauptsache)
29
1. Dava Konusu (Hauptsache) Kavramı
30
a) Medeni Yargılamada Dava Konusu Teorileri
(Streitgegenstandstheorien im Zivilprozess)
32
aa) Eski Maddi Hukuk Teorisi (Ältere materiell–rechtliche
Theorie)
32
bb) Tek Unsurlu Teori (Eingliedriger
Streitgegenstandsbegriff)
33
cc) Çift Unsurlu Teori (Zweigliedriger
Streitgegenstandsbegriff)
33
dd) Yeni Maddi Hukuk Teorileri (Neuere materiell–
rechtliche Theorien)
34
ee) Nisbi Dava Konusu Teorisi (Relativer
Streitgegenstandsbegriff)
35
ff) Çekirdek Teori (Kernpunkttheorie)
35
b) Teorilerin İdari Yargılama Hukukunda Uygulanabilirliği
(Anwendbarkeit der Streitgegenstandstheorien im
Verwaltungsprozessrecht)
36
aa) Alman İdari Yargılama Hukuku Bakımından (Aus der
Sicht des deutschen Verwaltungsprozessrechts)
36
bb) Türk İdari Yargılama Hukuku Bakımından (Aus der Sicht
des türkischen Verwaltungsprozessrechts)
41
II. Uyuşmazlığın Esasını Sona Erdiren Vakıa/Durum
(Erledigendes Ereignis)
46
III. Davadaki Hukuki Uyuşmazlığın Sona Ermesi/Davanın Konusuz
Kalması (Die Erledigung des Rechtsstreits)
49
1. Tarafların Karşılıklı ve Örtüşen Konusuz Kalma (Sona Erme)
Beyanları (Übereinstimmende Erledigungserklärungen)
52
a) Beyanların Şekli ve İçeriği (Form und Inhalt der Erklärungen)
52
b) Konusuz Kalma Beyanında Bulunabilecek Kişiler (Zur
Erklärung berechtigte Personen)
59
c) Konusuz Kalma Beyanında Bulunulabilecek Usuli Zaman
Dilimi (Zeitpunkt der Erklärung)
63
d) Konusuz Kalma Beyanının Geri Alınması ve Geçersiz Kılınması
(Widerruf und Anfechtung der Erklärung)
65
e) Karşılıklı Konusuz Kalma Beyanlarının Usuli Sonuçları
(Prozessuale Folgen übereinstimmender
Erledigungserklärungen)
68
2. Tek Taraflı Konusuz Kalma Beyanı (Einseitige
Erledigungserklärung)
75
a) Genel Olarak (Allgemeines)
75
b) Hukuki Niteliği (Rechtsnatur)
77
aa) İmtiyazlı Geri Alma Görüşü (Lehre von der
privilegierten Klagerücknahme)
77
bb) İmtiyazlı Feragat Görüşü (Lehre vom privilegierten
Klageverzicht)
78
cc) İmtiyazlı Dava Değişikliği Görüşü (Lehre von der
privilegierten Klageänderung)
79
dd) Sui Generis / Ara Uyuşmazlık Görüşü (Sui–generis–
Theorie / Zwischenstreit–Theorie)
81
ee) Konusuz Kalmanın Tespiti Uyuşmazlığının Tespit
Davası Olarak Nitelendirilmesi (Einordnung des
Erledigungsstreits als Feststellungsklage)
83
ff) Değerlendirme (Würdigung)
84
c) Tek Taraflı Beyana Binaen Konusuz Kalma Kararı Verebilme
Şartları (Voraussetzungen der Erledigungsentscheidung auf
Grundlage der einseitigen Erklärung)
91
aa) Dar Konusuz Kalma Anlayışı (Enges
Erledigungsverständnis)
93
bb) Geniş Konusuz Kalma Anlayışı (Weites
Erledigungsverständnis)
95
cc) Uzlaştırıcı Konusuz Kalma Anlayışı (Vermittelndes
Erledigungsverständnis)
98
dd) Davalının Esasın İncelenmesinde Hususi Menfaatinin
Olması (Besonderes Interesse des Beklagten an der
Sachprüfung)
99
ee) Değerlendirme (Würdigung)
103
d) Davalının Davanın Esasının Konusuz Kaldığını Beyan Etmesi
(Erledigungserklärung des Beklagten)
110
3. Re’sen Araştırma İlkesi Mahkemeye Kendiliğinden Konusuz Kalma
Tespiti ve Kararı Verme Yetkisi Verir mi? (Berechtigt der
Untersuchungsgrundsatz das Gericht zur Feststellung und
Entscheidung der Erledigung von Amts wegen?)
114
a) Genel Olarak Re’sen Araştırma İlkesi (Der
Untersuchungsgrundsatz im Allgemeinen)
114
b) Alman Hukukunda Bu İlkeye Dayanılarak Re’sen Konusuz
Kalma Kararı Verilmesi (Erledigungsentscheidung von Amts
wegen auf Grundlage dieses Grundsatzes im deutschen Recht)
116
aa) Kural Olarak Mahkemenin Re’sen Konusuz Kalma
Kararı Verememesi (Grundsätzlich keine
Erledigungsentscheidung von Amts wegen)
116
bb) Münhasıran Davacıya Bağlı Uyuşmazlıklarda Davacının
Ölümü Hâlinde Konusuz Kalmanın Re’sen Tespiti (Tod
des Klägers bei höchstpersönlichen Streitigkeiten:
Feststellung der Erledigung von Amts wegen)
120
cc) Hareketsizlik Davasında Talebe Uygun Karar Verilmesi
Nedeniyle Konusuz Kalmanın Re’sen Tespiti
(Untätigkeitsklage: Feststellung der Erledigung von
Amts wegen aufgrund antragsgemäßer Entscheidung)
123
c) Türk Hukukunda Durum (Rechtslage im türkischen Recht)
124
B. DAVANIN KONUSUZ KALMASININ BENZER USULİ KURUMLARDAN
AYRILMASI (ABGRENZUNG DER ERLEDIGUNG VON ÄHNLICHEN
PROZESSRECHTLICHEN INSTITUTEN)
128
I. Davanın Geri Alınması (Klagerücknahme)
128
1. Genel Olarak Davanın Geri Alınması (Allgemeines zur
Klagerücknahme)
128
2. Karşılaştırma (Gegenüberstellung)
132
II. Davadan Feragat (Klageverzicht)
134
1. Genel Olarak Davadan Feragat (Allgemeines zum Klageverzicht)
134
2. Karşılaştırma (Gegenüberstellung)
142
III. Davayı Kabul (Anerkenntnis)
143
1. Genel Olarak Davayı Kabul (Allgemeines zum Anerkenntnis)
143
2. Sonuçları (Rechtsfolgen)
147
3. İdarenin Fiilen Talep Sonucunu Karşılaması Davanın Kabulü mü
Konusuz Kalması mı? (Tatsächliche Erfüllung des Klagebegehrens
durch die Verwaltung: Anerkenntnis oder Erledigung?)
155
4. Karşılaştırma (Gegenüberstellung)
162
IV. Dava Değişikliği (Klageänderung)
164
1. Genel Olarak (Allgemeines)
164
2. Dava Değişikliği Türleri (Arten der Klageänderung)
166
a) Türleri (Arten)
166
aa) Objektif Dava Değişikliği (Objektive Klageänderung)
166
bb) Sübjektif Dava Değişikliği (Subjektive Klageänderung)
170
3. Şartları (Voraussetzungen)
172
a) Derdest Bir Davanın Olması (Bestehen eines rechtshängigen
Verfahrens)
172
b) Dava Değişikliği Beyanı/Talebi (Erklärung bzw. Antrag auf
Klageänderung)
172
c) Diğer Katılanların Rızası veya Mahkemenin Amaca Uygun
(Sachdienlich) Bulması
173
4. Dava Değişikliği Hakkında Karar ve Sonuçları (Entscheidung über
die Klageänderung und ihre Folgen)
177
5. Karşılaştırma (Gegenüberstellung)
181
V. Mahkeme Huzurunda Sulh (Gerichtlicher Vergleich)
183
1. Genel Olarak (Allgemeines)
183
2. Hukuki Niteliği (Rechtsnatur)
185
3. Şartları (Voraussetzungen)
186
a) Usuli Şartlar (Prozessuale Voraussetzungen)
186
b) Maddi Hukuka İlişkin Şartlar (Materiell–rechtliche
Voraussetzungen)
192
4. Mahkeme Huzurunda Sulhun Cayma Kaydıyla Yapılması
(Gerichtlicher Vergleich unter Widerrufsvorbehalt)
195
5. Hukuki Sonuçları (Rechtsfolgen)
197
6. Karşılaştırma (Gegenüberstellung)
199
VI. Mahkeme Dışı Sulh (Außergerichtlicher Vergleich)
203
1. Genel Olarak (Allgemeines)
203
2. Şartları (Voraussetzungen)
204
3. Hukuki Sonuçları (Rechtsfolgen)
204
4. Karşılaştırma (Gegenüberstellung)
207
İKİNCİ BÖLÜM
ALMAN HUKUKUNDA İDARİ DAVALARIN KONUSUZ KALMASI
(DIE ERLEDIGUNG VERWALTUNGSGERICHTLICHER VERFAHREN IM DEUTSCHEN RECHT)
A. ALMAN İDARİ YARGILAMA HUKUKUNDA DAVA TÜRLERİ
(KLAGEARTEN IM DEUTSCHEN VERWALTUNGSPROZESSRECHT)
209
I. İptal Davası (Anfechtungsklage)
211
1. İptal Davasının Konusu İdari İşlem (Der Verwaltungsakt als
Gegenstand der Anfechtungsklage)
211
a) Düzenleme (Regelung)
212
b) Kamu Gücüne Dayalı Bir Tasarruf (hoheitliche Maßnahme)
214
c) İdari Makam (Behörde)
215
d) Kamu Hukuku Alanında (auf dem Gebiet des öffentlichen
Rechts)
216
e) Somut Olaya Yönelik Olması (Einzelfall)
217
f) Doğrudan Dış Etki (unmittelbare Außenwirkung)
218
2. İdari İşlemin Hukuk Âleminde Mevcut Olması (Vorliegen eines
Verwaltungsaktes)
219
3. Dava Açma Ehliyeti (Klagebefugnis)
221
4. İdari Ön İnceleme Usulü (Vorverfahren)/İdari İtiraz
(Widerspruch)
223
5. Dava Açma Süresi (Klagefrist)
228
6. Davalı (Klagegegner)
231
II. Yükümlülük Davası (Verpflichtungsklage)
233
1. Genel Olarak (Allgemeines)
233
2. Konusu ve Türleri (Gegenstand und Arten)
233
3. Dava Açma Ehliyeti (Klagebefugnis)
237
4. İdari İtiraz (Widerspruch)/ İdari Ön İnceleme Usulü
(Vorverfahren)
239
5. Dava Açma Süresi (Klagefrist)
240
6. Davalı (Klagegegner)
243
III. Genel Eda Davası (Allgemeine Leistungsklage)
243
1. Genel Olarak (Allgemeines)
243
2. Dava Açma Ehliyeti (Klagebefugnis)
246
3. Diğer Kabul Edilebilirlik Koşulları (Weitere
Zulässigkeitsvoraussetzungen)
247
IV. Tespit Davası (Feststellungsklage)
249
1. Genel Olarak (Allgemeines)
249
2. Bir Hukuki İlişkinin Varlığı veya Yokluğunun Tespiti (Feststellung
des Bestehens oder Nichtbestehens eines Rechtsverhältnisses)
250
3. İdari İşlemin Yokluğunun Tespiti (Feststellung der Nichtigkeit des
Verwaltungsakts (Nichtigkeitsfeststellungsklage))
254
4. Tespit Davasının Tali Niteliği (Subsidiarität der Feststellungsklage)
257
5. Menfaat Şartı (Feststellungsinteresse)
259
6. Dava Açma Ehliyeti (Klagebefugnis)
262
7. Diğer Şartlar (Sonstige Voraussetzungen)
262
V. Norm Denetimi (Normenkontrolle)
263
1. Genel Olarak (Allgemeines)
263
2. Konusu (Gegenstand)
266
a) Mevcut Bir Norm (Bestehende Rechtsnorm)
266
b) VwGO m. 47/1 Kapsamına Giren Normlar (Von § 47 Abs. 1
VwGO erfasste Normen)
271
aa) VwGO m. 47/1, b. 1 Kapsamındaki İmar Planlama
Hukukuna İlişkin Normlar (Städtebaurechtliche
Normen im Sinne des § 47 Abs. 1 Nr. 1 VwGO)
271
bb) Eyalet Hukukuna Göre Diğer Kanun Altı Hukuk
Normları (VwGO m. 47/1, b. 2) (Sonstige
untergesetzliche Rechtsvorschriften des Landesrechts
(§ 47 Abs. 1 Nr. 2 VwGO))
272
3. Başvuru/Dava Ehliyeti (Antragsbefugnis)
272
4. Başvuru Süresi (Antragsfrist)
274
B. ÖZEL BİR DAVA TÜRÜ OLARAK TESPİTİN SÜRDÜRÜLMESİ DAVASI
(FORTSETZUNGSFESTSTELLUNGSKLAGE)
277
I. Genel Olarak (Allgemeines)
277
II. Uygulama Alanı (Anwendungsbereich)
281
1. İptal Davası (Anfechtungsklage)
281
2. Yükümlülük Davası (Verpflichtungsklage)
283
3. Genel Eda Davası (Allgemeine Leistungsklage)
285
III. Tespitin Sürdürülmesi Davasının Şartları (Statthaftigkeit)
286
1. Önceki Davanın Usuli Şartlarını Taşıması
(Sachentscheidungsvoraussetzungen der ursprünglichen Klage)
286
2. İdari İşlemin Sona Ermesi (Erledigung des Verwaltungsakts)
287
a) Genel Olarak (Allgemeines)
287
b) İdari İşlemin Sona Erme Nedenleri (Erledigungsgründe des
Verwaltungsakts)
290
aa) İdare Tarafından Hükümsüz Kılma (Aufhebung des
Verwaltungsakts)
291
bb) Yasama Organı Tarafından Hükümsüz Kılma
(Aufhebung durch den Gesetzgeber)
296
cc) Yargı Organı Tarafından Hükümsüz Kılma (Aufhebung
durch die Gerichte)
297
dd) Sürenin Dolması (Zeitablauf)
297
ee) Maddi Unsurlarda Değişiklik (Änderung der
tatsächlichen Umstände)
299
ff) İdari İşlemlerin Uygulanması/İcrası (Vollzug oder
Vollstreckung)
300
3. Hukuken Korunmaya Değer Menfaat (Berechtigtes Interesse)
303
a) Genel Olarak (Allgemeines)
303
b) Tekrar Tehlikesi (Wiederholungsgefahr)
306
c) Rehabilite Menfaati (Rehabilitationsinteresse)
309
d) Sonraki Davalarda Kullanabilme Menfaati (Präjudizinteresse)
312
e) Ağır Temel Hak İhlali (Schwerwiegender Grundrechtseingriff)
315
4. Diğer Usuli Şartlar (Sonstige Zulässigkeitsvoraussetzungen)
318
a) Dava Ehliyeti (Klagebefugnis)
318
b) İdari İtiraz/Ön Usul (Widerspruch/Vorverfahren)
318
c) Dava Süresi (Klagefrist)
320
d) Başvuru (Antrag)
322
C. DAVANIN KONUSUZ KALMASININ HUKUKİ SONUÇLARI
(RECHTSFOLGEN DER ERLEDIGUNG)
323
I. Konusuz Kalma Kararının Kesin Hüküm Etkisi
(Rechtskraftwirkung der Erledigungsentscheidung)
323
1. Alman İdari Yargılama Hukukunda Kesin Hüküm (Rechtskraft)
324
a) Şekli Anlamada Kesin Hüküm (formelle Rechtskraft)
324
b) Maddi Anlamda Kesin Hüküm (Materielle Rechtskraft)
326
2. Karşılıklı Uyuşan Beyan Hâlinde Kesin Hüküm Etkisi?
(Rechtskraftwirkung bei übereinstimmenden
Erledigungserklärungen)
327
3. Davacının Tek Taraflı Konusuz Kalma Beyanı Hâlinde Kesin Hüküm
Etkisi? (Rechtskraftwirkung bei einseitiger Erledigungserklärung
des Klägers)
331
II. Yargılama Giderleri (Prozesskosten)
332
1. Karşılıklı Uyuşan Beyanla Konusuz Kalma Hâlinde Yargılama
Giderleri Dağılımı (Kostenverteilung bei Erledigung durch
übereinstimmende Erklärungen)
332
a) Davanın Başarı Şansı (Erfolgsaussichten der Klage)
333
b) Yargılama Sonucunun Belirsiz Olması (Offener
Verfahrensausgang)
337
c) Diğer Hususlar (Sonstige Gesichtspunkte)
343
d) Kanun Yolu Aşamasında Konusuz Kalma (Erledigung im
Rechtsmittelverfahren)
344
2. Davacının Tek Taraflı Konusuz Kalma Beyanı Hâlinde Yargılama
Giderleri (Kostenentscheidung bei einseitiger
Erledigungserklärung des Klägers)
347
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
TÜRK HUKUKUNDA İDARİ DAVALARIN KONUSUZ KALMASI
A. İDARİ DAVA TÜRLERİ
353
I. İptal Davası
355
1. Genel Olarak
355
2. İptal Davasının Ön Koşulları
359
a) Harç ve Posta Ücretinin Ödenmiş Olması
359
b) Görev ve Yetki
360
c) İdari Başvuru
361
d) Dava Ehliyeti
362
e) Kesin ve Yürütülmesi Gereken İşlem
362
f) Dava Açma Süresi
364
g) Husumet
364
h) Dilekçe Kurallarına Riayet
365
II. Tam Yargı Davası
365
B. YARGI KARARLARINDA İDARİ DAVANIN KONUSUZ KALMASI VE
ANALİZİ
367
I. Anayasa Mahkemesi Kararları
367
1. Adil Yargılanma Hakkı Kapsamında Karar Hakkı Çerçevesinde
İncelenen Kararlar
367
2. Mülkiyet Hakkıyla Bağlantılı Etkili Başvuru Hakkı Çerçevesinde
İncelenen Kararlar
375
3. Mahkemeye Erişim Hakkı Çerçevesinde İncelenen Karar
377
II. İdari Yargı Kararlarında Davanın Konusuz Kalma Sebepleri
379
1. İdari İşlemin İdare Tarafından Hükümsüz Kılınması veya
Değiştirilmesi Sebebiyle Konusuz Kalma
379
2. Yasama Organı Tarafından Alınan Kararlar Sebebiyle Konusuz
Kalma
384
3. Yargı Organı Tarafından Verilen Kararlar Sebebiyle Konusuz Kalma
386
4. Dava Konusu İşlemin Süresinin Dolması veya Geçmesi Sebebiyle
Konusuz Kalma
388
5. Dava Konusunun Maddi Unsurlarında Değişiklik Sebebiyle
Konusuz Kalma
391
6. Dava Konusunun Hukuki Unsurlarında Değişiklik Sebebiyle
Konusuz Kalma
393
7. Dava Konusu Talebin Karşılanması Sebebiyle Konusuz Kalma
396
8. İdari İşlemin Uygulanması veya İcrası Sebebiyle Konusuz Kalma
398
C. DAVANIN KONUSUZ KALMASININ HUKUKİ SONUÇLARI
399
I. Kesin Hüküm Etkisi
399
1. İdari Yargıda Kesin Hüküm
399
2. Konusuz Kalma Sebebiyle Verilen Karar Verilmesine Yer Olmadığı
Kararının Kesin Hüküm Etkisi
400
II. Yargılama Giderleri
403
1. Genel Olarak
403
2. Yargı Kararlarında Konusuz Kalma Hâlinde Verilen Yargılama
Giderine İlişkin Kararlar ve Değerlendirilmesi
407
ÖZETLEYİCİ SONUÇLAR
411
ZUSAMMENFASSUNG IN THESEN
437
KAYNAKÇA
469
KAVRAM DİZİNİ
501
Kitabın Fiyatı:
1.150,00₺
Temin süresi 2-3 gündür.
Hakkımızda
|
Uluslararası Yayınevi Belgesi|
Kaynakça Dosyası|
Kişisel Verilerin Korunması |
Üyelik|
Siparişlerim|
İade Politikası|
İletişim|
Yazarlar|
Yayınevleri