İÇİNDEKİLER
Önsöz 5 Kısaltmalar 19 Birinci Bölüm
GENEL KONULAR §1. ULUSLARARASI EKONOMİ HUKUKU KAVRAMI VE ÖNEMİ 23 §2. ULUSLARARASI EKONOMİ HUKUKUNUN KAYNAKLARI 25 I. Uluslararası Hukuk 25 1. Uluslararası Antlaşmalar 25 A. Devletlerin Ekonomik İlişkilerini Düzenleyen Antlaşmalar 26 B. Özel Hukuk İlişkilerini Düzenleyen Antlaşmalar 26 2. Uluslararası Örf ve Adet Hukuku 27 II. Avrupa Birliği Hukuku 27 III. Milli Hukuk 27 IV. Diğer Normatif Yönlendirme Mekanizmaları 29 1. Yumuşak Hukuk (Soft Law) 29 2. Lex Mercatoria 30 3. Model Kanunlar 30 4. Tahkim Sonucunda Verilen Hakem Kararları 31 §3. ULUSLARARASI EKONOMİ HUKUKUNUN SÜJELERİ 32 I. Devletler 32 II. Kamu İşletmeleri 33 III. Uluslararası Ekonomik Kuruluşlar 33 1. Devletler Düzeyinde Yapılanan Kuruluşlar 34 A. Birleşmiş Milletler Bünyesinde Yapılanan Kuruluşlar 34 a. Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Konferansı (UNCTAD) 34 b. Ekonomik ve Sosyal Konsey (ECOSOC) 35 c. Birleşmiş Milletler Uluslararası Ticaret Komisyonu (UNCITRAL) 35 d. Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) 35 e. Dünya Fikri Mülkiyet Örgütü (WIPO) 36 B. Bağımsız Yapıya Sahip Kuruluşlar 36 a. Dünya Ticaret Örgütü (WTO) 36 aa. Genel Olarak 36 bb. Dünya Ticaret Örgütü’nün Yapısı 37 cc. WTO Antlaşmaları 38 b. Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü (OECD) 40 c. Uluslararası Özel Hukuku Birleştirme Enstitüsü (UnIdroIt) 40 2. Devletler Düzeyinde Yapılanmamış Kuruluşlar 41 A. Uluslararası Ticaret Odası (ICC) 41 B. Diğer Kuruluşlar 42 VI. Ticari İşletmeler 42 1. Genel Olarak 42 2. Çok Uluslu İşletmeler 43 A. Çok Uluslu İşletmelerin Yarattığı Sorunlar 44 a. Ekonomik ve Sosyal Sorunlar 44 b. Hukuki Sorunlar 45 B. Çok Uluslu İşletmeler İçin Davranış Kuralları 46 İkinci Bölüm
ULUSLARARASI EKONOMİK DÜZEN § 1. BÖLGESEL BİRLEŞMELER VE İŞ BİRLİKLERİ 49 I. Avrupa Birliği 49 II. Avrupa Birliği İle Türkiye Arasındaki Gümrük Birliği 50 1. Genel Olarak 50 2. Gümrük Birliği Kararının Uygulama Alanı 52 3. Gümrük Birliğinin Sonuçları 53 III. Diğer Bölgesel Birleşme ve İşbirlikleri 53 §2. MAL TİCARETİ 55 I. Ekonomik Yaptırımlar ve Ambargo 55 II. İki Taraflı Serbest Ticaret Antlaşmaları 55 III. Silah Sektörü Alanında İhracat Kontrolü 56 IV. WTO Mal Ticareti Antlaşmaları 57 1. GATT Antlaşması Temel İlkeleri ve Genel İstisnalar 57 A. GATT’ın Temel İlkeleri 57 a. En Çok Gözetilen Ülke Kuralı (En Ziyade Müsadaye Mazhar Millet Kaydı) 57 b. Ulusal Muamele Kuralı (Milli Muamele Kaydı) 58 c. Gümrük Vergilerinin İndirilerek Konsolide Edilmesi 58 d. Tarifeler Yoluyla Koruma 59 B. Genel İstisnalar 59 2. Tarım Ürünleri Ticareti Antlaşması 60 A. Pazara Giriş 60 B. İç Destekler 61 C. İhracat Sübvansiyonları 61 D. Tarım Ürünlerinde Karşı Önlem Uygulamaları 61 3. Anti Damping Antlaşması 61 4. Sübvansiyonlar ve Telafi Edici Önlemler Antlaşması (SCM) 62 5. Koruma Önlemleri Antlaşması 63 6. Ticarette Teknik Engeller Antlaşması (TBT) 64 7. Gümrük Değerleme Antlaşması 65 8. İthalat Lisansları Antlaşması 65 9. Sevk Öncesi İnceleme Antlaşması 66 10. Menşe Kuralları Antlaşması 66 11. Sağlık ve Bitki Sağlığı Önlemlerinin Uygulanmasına İlişkin Antlaşma (SPS) 66 12. Tekstil ve Giyim Antlaşması 67 §3. HİZMET SEKTÖRÜ 67 I. Genel Olarak 67 II. Hizmet Ticareti Genel Antlaşması (GATS) 68 1. GATS’ın Uygulama Alanı 68 2. Liberalleştirme Yükümlülükleri 69 A. En Çok Gözetilen Ulus Kuralı 69 B. Şeffaflık 70 C. Pazara Giriş ve Ulusal Muamele 70 D. Genel İstisnalar 70 §4. FİKRİ MÜLKİYET 71 I. Genel Olarak Uluslararası Alanda Fikri Mülkiyet 71 II. Ticaretle Bağlantılı Fikri Mülkiyet Hakları Antlaşması (TRIPS) 71 1. Temel İlkeler 72 A. En Çok gözetilen Ülke Kuralı 72 B. Ulusal Muamele Kuralı 72 2. Asgari Standartlar 73 A. Telif Hakları ve Bağlantılı Haklar 73 B. Markalar 73 C. Coğrafi İşaretler 73 D. Sınai Tasarımlar 74 E. Patentler 74 F. Entegre Devrelerin Topografları 75 G. Ticari Sırlar 75 3. Sözleşmeye Bağlı Lisanslarda Rekabete Aykırılıklar 75 4. Fikri Mülkiyet Haklarının Uygulanması 75 §5. YABANCI DOĞRUDAN YATIRIMLAR 76 I. Genel Olarak 76 II. Ticaretle Bağlantılı Yatırım Tedbirleri Antlaşması (TRIMS) 77 III. İki Taraflı Yatırımların Teşviki ve Korunması Antlaşmaları 78 IV. Çok taraflı Yatırım Garanti Kuruluşu (MIGA) 79 1. Genel Olarak 79 2. MIGA Tarafından Sigortalanabilecek Riskler ve Yatırımlar 80 3. Riskin Oluşması Hali 81 V. ICSID Antlaşması 81 1. Genel Olarak 81 2. Merkezin Yetkisi 81 3. Uyuşmazlık Çözüm Yöntemi 82 A. Uzlaştırma Usulü 82 B. Tahkim Usulü 83 4. Kararın Tanınması ve Tenfizi 83 VI. Türkiye’de Yabancı Yatırımlara İlişkin Düzenlemeler 84 1. Genel Olarak 84 2. Doğrudan Yabancı Yatırımlar Kanunu ve Uygulama Yönetmeliği Düzenlemeleri 84 3. Kamu İmtiyaz Sözleşmelerinde Tahkim 86 §6. ÇİFTE VERGİLENDİRMENİN ÖNLENMESİ 87 §7. WTO UYUŞMAZLIK ÇÖZÜM YÖNTEMİ 88 I. Genel Olarak 88 II. Uygulama Alanı 89 III. DSU’da Öngörülen Uyuşmazlık Organları 89 1. Panel 89 2. Temyiz Organı (Appelate Body) 89 3. Anlaşmazlıkların Halli Organı (DSB) 90 IV. Uyuşmazlık Çözüm Süreci 90 1. İstişare (m. 4) 90 2. Panel Süreci (m. 6-16) 90 3. Temyiz Süreci (m. 17) 91 4. Kararların Uygulanması (m. 21-22) 91 Üçüncü Bölüm
TÜRK DIŞ TİCARET HUKUKU §1. DIŞ TİCARETE ÖZGÜ FAALİYETLER 93 I. Doğrudan İhracat- Dolaylı İhracat 93 1. Doğrudan İhracat 93 2. Dolaylı İhracat 94 II. Doğrudan İthalat-Dolaylı İthalat 95 1. Doğrudan İthalat 95 2. Dolaylı İthalat 95 III. Transit Ticaret 96 IV. İşleme Faaliyetleri 97 1. Dahilde İşleme 97 2. Hariçte İşleme 97 V. Karşılıklı Ticaret İşlemleri 98 1. Genel Olarak 98 2. Türleri 98 A. Barter 98 B. Karşı Satınalım (Counterpurchase) 99 C. Vadeli Satınalım (Advance Purchase) 99 D. Geri Satınalım 99 E. Swap 99 F. Clearing 100 G. Üçlü Ticaret (Switch Trading) 100 H. İkili Hesap (Evidince Accounts) 101 I. Offset 101 §2. GENEL OLARAK TÜRK DIŞ TİCARET REJİMİ 102 §3. İHRACAT (EXPORT) 103 I. Kavram 103 II. Özel Nitelikte İhracat Şekilleri 104 1. Genel Olarak 104 2. Konsinye İhracat 105 3. Yurt Dışı Fuar ve Sergilere Katılım ve İhracat 105 III. İhracatta Sınırlamalar 106 1. İhracatta Mal Çeşidi Yönünden Sınırlamalar 106 2. İhracatta Kota ve Tarife Kontenjanı 107 IV. İhracatta Devlet Desteği 107 V. Yurtdışı Müteahhitlik ve Teknik Müşavirlik Hizmetleri 108 VI. Özel Statülü Dış Ticaret Şirketleri 109 1. Dış Ticaret Sermaye Şirketleri 109 2. Sektörel Dış Ticaret Şirketleri 110 VII. Bedelsiz İhracat 111 §4. İTHALAT (IMPORT) 115 I. Genel Olarak 115 II. İthalatta Sınırlamalar 116 1. İthalatta Mal Çeşidi Yönünden Sınırlamalar 116 2. İthalatta Kota ve Tarife Kontenjanları 117 III. İthalatta Haksız Rekabetin Önlenmesi 117 IV. İthalatta Gözetim ve Korunma Önlemleri 118 §5. İHRACAT VE İTHALATA İLİŞKİN ORTAK KONULAR 124 I. Sınır Ticareti 124 II. Kambiyo Mevzuatı Açısından İhracat ve İthalat Bedellerinin Transferi 125 III. Türkiye’nin Ticari Haklarının Korunması 126 1. Genel Olarak 126 2. İnceleme Usulü ve Alınacak Önlemler 127 IV. Teknik Düzenlemeler 128 1. Genel Olarak 128 2. Uluslararası Gözetim Şirketleri 129 §6. SERBEST BÖLGELER 129 I. Genel Olarak 129 II. Serbest Bölgelerde Sağlanan Avantajlar 130 §7. GÜMRÜK HUKUKU 131 I. Genel Olarak 131 II. Gümrük Tarifesi ve Eşyanın Tarife Pozisyonlarına Ayrılması 132 III. Taşıtların Kontrolü ve Gümrük Bölgesine Getirilen Eşya 132 IV. Gümrük Rejimleri 133 1. Serbest Dolaşıma Giriş Rejimi 133 2. Transit Rejimi 134 3. Gümrük Antrepo Rejimi 134 4. Dahilde İşleme Rejimi 135 5. Gümrük Kontrolü Altında İşleme Rejimi 135 6. Geçici İthalat Rejimi 135 7. Hariçte İşleme Rejimi 135 8. İhracat Rejimi 136 V. Türkiye Gümrük Bölgesinden Çıkan Eşya 136 VI. Gümrük Yükümlülüğü 136 Dördüncü Bölüm
ULUSLARARASI TİCARET HUKUKU §1. ULUSLARARASI TİCARİ SÖZLEŞMELER 137 I. Genel Olarak 137 II. Uluslararası Ticari Sözleşmelere İlişkin Unidroit Temel Kuralları 138 III. Yaygın Olarak Akdedilen Uluslararası Ticari Sözleşme Türleri 140 1. Uluslararası Satış Sözleşmeleri 140 A. Genel Olarak 140 B. CISG 140 a. Uygulama Alanı ve Genel Düzenlemeler (m. 1-13) 140 aa. Uygulama Alanı (m. 1-6) 140 bb. Genel Düzenlemeler (m. 7-13) 142 b. Sözleşmenin Akdi (m. 14-24) 142 c. Malların Satışı (m. 25-88) 142 aa. Genel Hükümler (m. 25-29) 142 bb. Satıcının Yükümlülükleri (m. 30-52) 143 cc. Alıcının Yükümlülükleri (m. 53-65) 146 dd. Hasarın Geçişi (m. 66-70) 148 ee. Alıcı ve Satıcının Yükümlülüklerine İlişkin Müşterek Hükümler (m. 71-88) 148 d. Son Hükümler (m. 89-101) 149 C. Elektronik Ticaret 149 2. Uluslararası İnşaat Sözleşmeleri 150 A. Genel Olarak 150 B. FIDIC Sözleşme Örnekleri 151 3. Uluslararası Acentelik Sözleşmesi 152 4. Uluslararası Tek Satıcılık Sözleşmesi 153 5. Uluslararası Franchising Sözleşmesi 154 6. Uluslararası Lisans Sözleşmeleri 155 7. Uluslararası Joint venture ve Konsorsiyum Sözleşmeleri 157 A. Genel Olarak 157 B. Uluslararası Joint Venture (İş Ortaklığı) Sözleşmesi 157 C. Uluslararası Konsorsiyum Sözleşmesi 158 EK 4: ULUSLARARASI TİCARİ SÖZLEŞMELERDE YER ALAN DÜZENLEMELER 159 1. Uluslararası Satış Sözleşmelerinde Yer Alan Düzenlemeler 159 2. Uluslararası İnşaat Sözleşmelerinde Yer Alan Düzenlemeler 160 3. Uluslararası Acentelik Sözleşmelerinde Yer Alan Düzenlemeler 161 4. Uluslararası Tek Satıcılık Sözleşmelerinde Yer Alan Düzenlemeler 163 5. Uluslararası Franchising Sözleşmelerinde Yer Alan Düzenlemeler 165 6. Uluslararası Lisans Sözleşmelerinde Yer Alan Düzenlemeler 167 7. Uluslararası Joint Venture Sözleşmelerinde Yer Alan Düzenlemeler 168 8. Uluslararası Konsorsiyum Sözleşmelerinde Yer Alan Düzenlemeler 169 §2. ULUSLARARASI TİCARETTE TESLİM KLOZLARI (INCOTERMS) 171 I. Genel Olarak 171 II. Teslim Klozu Türleri 172 1. E Gurubu 172 2. F Gurubu 173 A. FCA (Free Carrier; Taşıyıcıya Teslim) 173 B. FAS (Free Alongside Ship; Gemi Doğrultusunda Teslim) 173 C. FOB (Free on Board; Gemi Bordasında Teslim) 174 3. C Gurubu 174 A. CFR (Cost and Freight; Masraflar ve Navlun Ödenmiş Olarak Teslim) 174 B. CIF (Cost, Insurance and Freight; Masraflar, Sigorta Primi ve Navlun Ödenmiş Olarak Teslim) 175 C. CPT (Carriage Paid To; Taşıma Ücreti Ödenmiş Olarak Teslim) 175 D. CIP (Carriage and Insurance Paid To; Taşıma Ücreti ve Sigorta Primi Ödenmiş Olarak Teslim) 176 4. D Gurubu 177 A. DAF (Deliveried At Frontier; Sınırda Teslim) 177 B. DES (Deliveried Ex Ship; Gemide Teslim) 177 C. DEQ (Deliveried Ex Quay; Rıhtımda Teslim) 178 D. DDU (Deliveried Duty Unpaid; Gümrük Vergileri Ödenmeksizin Teslim) 178 E. DDP (Deliveried Duty Paid; Gümrük Vergileri Ödenmiş Olarak Teslim) 179 §3. ULUSLARARASI TİCARETTE SÖZLEŞME BEDELİNİN ÖDENMESİ 180 I. Genel Olarak 180 II. Uluslararası Ticarete Özgü Ödeme Şekilleri (Belgeli Ödeme Şekilleri) 181 1. Akreditif (Letter of Credit - L/C) 181 A. Genel Olarak 181 B. Akreditifte Taraflar 183 C. Akreditifin Türleri 183 a. Teminat Akreditifi (Standby L/C) 184 b. Rotatif Akreditif (Revolving L/C) 184 c. Devredilebilir Akreditif (Transferable L/C) 184 d. Ard Arda Akreditif (Back To Back L/C) 185 e. Teyitli Akreditif (Confirmed L/C) 185 f. Ön Ödemeli Akreditif (Packing Credits) 185 D. Akreditifin İşleyiş Aşamaları 186 E. Akreditifte Bankaların Sorumlulukları 187 F. Akredifte Hakkın Kötüye kullanımı ve Geçici Koruma Önlemleri 187 a. Akreditifte Hakkın Kötüye Kullanımı 187 b. Akreditifte Geçici Koruma Önlemleri 188 2. Vesaikli Tahsilat 189 A. Genel Olarak 189 B. Vesaikli Tahsilatta Taraflar ve İşleyiş Aşamaları 190 C. Vesaikli Tahsilatta Bankaların Sorumlulukları 190 3. Mal Tesliminde Ödeme 191 III. Diğer Ödeme Şekilleri 191 1. Peşin Ödeme 191 2. Avans Ödemesi 192 3. Mal Mukabili Ödeme 192 §4. ULUSLARARASI TİCARETTE İFA GÜVENCELERİ 192 I. Genel Olarak 192 II. Banka Garantisi (Banka Teminat Mektubu – Bank Guarantee) 193 1. Genel Olarak 193 2. Doğrudan ve Dolaylı Banka Garantisi 194 A. Doğrudan Banka Garantisi 194 B. Dolaylı Banka Garantisi 195 3. Banka Garantisi Türleri 195 A. Lehdarı Satıcı veya Müteahhit Olan Garanti Türleri 195 a. İhale Teklifi Garantisi (Geçici Teminat Mektubu – Bid Guarantee) 195 b. Avans Garantisi (Avans Teminat Mektubu - Advance Payment Guarantee) 196 c. İfa Garantisi (İfa Teminat Mektubu – Performance Guarantee) 196 d. Ayıplı İfadan Sorumluluk Garantisi (Ayıplı İfadan Sorumluluk Teminat Mektubu – Warranty Guarantee) 196 B. Lehdarı Alıcı veya İşsahibi Olan Garanti Türleri 197 a. Ödeme Garantisi (Ödeme Teminat Mektubu – Payment Guarantee) 197 b. Konşimento Garantisi (Konşimento Teminat Mektubu – Bill of Lading Guarantee) 197 4. Banka Garantisinde Hakkın Kötüye Kullanımı ve Geçici Koruma Önlemleri 197 A. Banka Garantisinde Hakkın Kötüye Kullanımı 197 B. Banka Garantisinde Geçici Koruma Önlemleri 198 III. İhracat Kredi Sigortası 199 1. Genel Olarak 199 2. Sigorta Kategorileri 199 3. Sigorta Kapsamında Olan Riskler 200 IV. Diğer Ödeme Güvenceleri 201 §5. ULUSLARARASI TİCARETTE FİNANSMAN 201 I. Genel Olarak 201 II. Faktoring 202 1. Uluslararası Faktoringin Çeşitleri 203 A. İhracat Faktoringi 203 B. İthalat Faktoringi 204 2. Faktoring İşleminin Avantajları ve Dezavantajları 204 3. Hukuki Düzenlemeler 205 III. Forfaiting 205 IV. Leasing (Finansal Kiralama) 208 1. Genel Olarak 208 2. Uluslararası Leasing 208 3. Hukuki Düzenlemeler 210 §6. ULUSLARARASI TİCARETTE EŞYA TAŞIMACILIĞI 210 I. Genel Olarak 210 II. Taşıma Şekilleri 211 1. Karayolu ile Eşya Taşımacılığı 211 A. CMR’nin Uygulama Alanı 212 B. Taşıma Sözleşmesinin Akdedilmesi ve Uygulanması 213 C. Taşıyanın Yükün Kaybı (Zıya) ve Hasara Uğraması İle Gecikmeden Doğan Sorumluluk Halleri 213 a. Yükün Kaybından ve Hasara Uğramasından Sorumluluk 214 b. Gecikmeden Doğan Sorumluluk 215 c. Sorumluluk Halinde Tazminat Talepleri 215 D. CMR’de Zamanaşımı 216 2. Denizyolu ile Eşya Taşımacılığı 217 A. Uluslararası Antlaşmalar 217 B. Türk Hukuku Düzenlemeleri 218 a. Navlun Sözleşmesi 218 aa. Tanımı ve Hukuki Niteliği 218 bb. Navlun Sözleşmesinde İlgililer 219 cc. Navlun Sözleşmesinin Çeşitleri 221 b. Taşıyanın Sorumluluğu 221 aa. Genel Olarak 221 bb. Taşıyanın Sorumluluğunu Gerektiren Haller 222 cc. Yükteki Zararın Tespiti ve İhbarı ile Sorumluluğun Yasal Sınırı 223 dd. Taşıyanın Sorumluğunda Hak Düşümü Süresi 225 ee. Taşıyanın Sorumlu Olmadığı Haller 225 C. Konteyner Taşımacılığı 227 3. Demiryolu ile Eşya Taşımacılığı 229 4. Havayolu ile Eşya Taşımacılığı 230 5. Multimodal (Karma) Eşya Taşımacılığı 231 §7. ULUSLARARASI TİCARETTE KULLANILAN BELGELER VE FONKSİYONLARI 232 I. Genel Olarak 232 II. Belge Türleri 233 1. Taşıma Belgeleri 233 A. CMR Sevk Mektubu (Karayolu Taşıma Senedi) 234 B. Konşimento (Denizyolu Taşıma Senedi) 235 a. Genel Olarak 235 b. Konşimentonun Düzenlenme Şekilleri 236 aa. Tesellüm Konşimentosu (Received for Shipment Bill of Lading) 236 bb. Yükleme Konşimentosu (Shipped on Board Bill of Lading) 236 cc. Baştan Başa Konşimento (Through Bill of Lading) 237 dd. Çarter Parti Konşimentosu (Charter Party Bill of Lading) 237 ee. Multimodal Taşıma Konşimentosu (Multimodal Transport Bill of Lading) 237 c. Devir Şekilleri Açısından Konşimento 238 d. Yükün Haricen Belli Olan Durum ve Niteliği Açısından Konşimentolar 239 aa. Temiz Konşimento (Clean Bill Of Lading) 240 bb. Rezervli Konşimento (Foul/Caused/Dirty Bill Of Lading) 240 cc. Bayat Konşimento (Stale Bill of Lading) 241 C. Demiryolu Taşıma Belgesi (Hamule Belgesi, Railwaybill) 241 D. Havayolu Yük Senedi (Havayolu Konşimentosu, Airwaybill) 242 E. FIATA Multimodal Taşıma Belgesi (FBL) 243 F. FIATA Nakliyeci Tesellüm Makbuzu (FCR) 243 G. FIATA Nakliyeci Taşıma Makbuzu (FCT) 243 2. Sigorta Belgeleri 243 3. Makbuz Senedi 244 4. Ticari Belgeler ve Gümrük Belgeleri 245 §8. ULUSLARARASI TİCARETTE UYUŞMAZLIKLARIN ÇÖZÜMÜ 246 I. Genel Olarak 246 II. Uyuşmazlıkların Mahkeme Yoluyla Çözümü 247 III. Uyuşmazlıkların Uluslararası Tahkimle Çözümü 247 1. Genel Olarak 247 2. Tahkim Türleri 249 A. Ad Hoc Tahkim 249 a. Genel Olarak 249 b. Uncitral Tahkim Kuralları 249 B. Kurumsal Tahkim 251 a. Genel Olarak 251 b. ICC Tahkim Kuralları 251 3. Uluslararası Antlaşmalar 252 A. New York Konvansiyonu 252 B. Avrupa Konvansiyonu 254 4. Türkiye’de Uluslararası Tahkime İlişkin Hukuki Düzenlemeler 254 A. Milletlerarası Tahkim Kanunu 254 B. Yabancı Hakem Kararlarının Tanınması ve Tenfizi 256 IV. Alternatif Uyuşmazlık Çözüm Yolları 256 Yararlanılan Kaynaklar 257 Kavramlar Dizini 263 |
Bilgisayar 
